İLKOKUL ÖĞRENCİLERİNİN ÇÖZÜNME KAVRAMINA YÖNELİK BİLGİ YAPILARININ ONTOLOJİK KAVRAMSAL DEĞİŞİM TEORİSİNE GÖRE İNCELENMESİ

Yıl 2026, Cilt: 16 Sayı: 1, 81 - 117, 31.01.2026

Mehmet Ali Kandemir , Zeki Apaydın

https://doi.org/10.24315/tred.1564144

Öz

Araştırmada dördüncü sınıf öğrencilerinin çözünme kavramına yönelik bilgi yapılarının ontolojik kavramsal değişim teorisine göre incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırma Marmara Bölgesi’nde bulunan bir büyükşehrin bir ilçesinde dördüncü sınıfa devam eden 230 öğrencinin katılımı ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmaya katılacak öğrencilerin belirlenmesinde amaçlı örnekleme yöntemlerinden biri olan kolay ulaşılabilir durum (uygun) örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Araştırma nitel ve nicel araştırmanın bir arada kullanıldığı karma desen yaklaşımlarından biri olan açıklayıcı desene göre tasarlanmıştır. Araştırma verilerinin toplanmasında görüşme formunda yer alan yedi adet soru seti ve bilgi yapısı testinde yer alan 35 madde kullanılmıştır. Nitel verilerin analizinde içerik analizi kullanılmıştır. Nicel verilerin analizinde ise yüzde, frekans, kay-kare uyum iyiliği testi (X2) kullanılmıştır. Araştırma sonucunda dördüncü sınıf öğrencilerinin çoğunluğunun çözünme kavramı ve alt boyutlarını ontolojik kavramsal değişim teorisine göre madde kategorisine atadığı saptanmıştır. İlgili bulgudan hareket ile öğrencilerin ontolojik kavramsal değişim teorisine göre kavramın gelişimine yönelik boylamsal çalışmalar yapılabilir.

Anahtar Kelimeler

Bilgi yapıları , şema , zihinsel modeller , ontolojik kavramsal değişim teorisi , madde kategorisi , süreç kategorisi.

EXAMINATION OF PRIMARY SCHOOL STUDENTS' KNOWLEDGE STRUCTURES REGARDING THE CONCEPT OF DISSOLUTION ACCORDING TO CONCEPTUAL CHANGE THEORY

Öz

In the research, it is aimed to examine the knowledge structures of the fourth grade students regarding the concept of dissolution according to the ontological categorization theory. The research was carried out with the participation of 230 fourth grade students in a district of a metropolitan city in the Marmara Region. The students who will participate in the research were determined by using the easily accessible case sampling method (appropriate sampling method), which is one of the purposeful sampling methods. The research was designed according to the explanatory design, which is one of the mixed method methodologies in which qualitative and quantitative research methods are used together. Seven question sets in the interview form and 35 items in the "Knowledge structure test" were used to collect the research data. Content analysis was used in the analysis of qualitative data. In the analysis of quantitative data, percentage and frequency chi-square goodness of fit test (X2) was used. As a result of the research, it was determined that the majority of the fourth grade students assigned the concept of dissolution and its sub-dimensions to the item category according to the the ontological categorization theory. Based on the relevant finding, longitudinal studies can be conducted on the development process of the concept of dissolution according to the ontological categorization theory of students.

Anahtar Kelimeler

Knowledge structures , schema , mental models , ontological categorization theory , matter category , process category.

Kaynakça

• Atasoy, Ş. (2018). Öğretmen adaylarının yaşam alanlarına göre yerel sosyobilimsel konularla ilgili informal muhakemeleri. Fen Bilimleri Öğretimi Dergisi, 6(1), 60-72.
• Atasoy, Ş., ve Yüca, O. Ş. (2021). Yerel sosyobilimsel konularda kavram karikatürleri aracılığıyla sekizinci sınıf öğrencilerinin argüman kalitelerinin geliştirilmesi. Fen Bilimleri Öğretimi Dergisi, 9(2), 361-388.
• Aydın, F., ve Silik, Y. (2020). Sınıf öğretmeni adaylarının 2017 fen bilimleri dersi öğretim programı 3. ve 4. sınıf kazanımları kapsamında sosyo-bilimsel konuları nasıl ilişkilendirdiklerinin incelenmesi. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 21(2), 740-756.
• Aydın, S., ve Karışan, D. (2021). Fen bilimleri öğretmenlerinin sosyobilimsel konular hakkındaki tutum, görüş ve bu konuların öğretimine yönelik anlayışları. Trakya Eğitim Dergisi, 11(3), 1251-1273. doi: 10.24315/tred.797302
• Aydın, G. Ş., Sarıbaş, D., Özalp, D., ve Yılmaz, Ş. (2021). Biyoloji öğretmenlerinin sosyobilimsel konuların öğretimine yönelik görüşlerinin incelenmesi. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(1), 161- 181. doi: 10.17860/mersinefd.827736
• Aziz, A. A., & Johari, M. (2023). The effect of argumentation about socioscientific issues on secondary students’ reasoning pattern and quality. Research in Science Education, 53, 771–789. https://doi.org/10.1007/s11165-023-10099-5
• Badeo, J. M. O., Duque, D. A. G., & Arnaldo, R. L. (2024). Teachers’ implementation of socioscientific issues- based approach in teaching science: A needs assessment. Journal of Technology and Science Education, 14(2), 363-375. https://doi.org/10.3926/jotse.1988
• Bilgiç-Kaşıkçı, C., Uçak, E., ve Savran-Gencer, A. (2023). Fen bilimleri öğretmen adaylarının sosyobilimsel konulara yönelik farkındalıkları ve sosyobilimsel konuların öğretimine yönelik duyuşsal eğilimleri. International Journal of Eurasia Social Sciences (IJOESS), 14(51), 210-227. http://dx.doi.org/10.35826/ijoess.3226
• Borgerding, L. A., & Dagistan, M. (2018). Preservice science teachers concerns and approaches for teaching socioscientific and controversial ıssues. Journal of Science Teacher Education,29(4), 283–306. https://doi.org/10.1080/1046560X.2018.1440860.
• Büyüköztürk, Ş., Kılıç-Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., ve Demirel, F. (2016). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi Yayıncılık.