Araştırma Makalesi

Dijital Çağda Dezenformasyon: X'te Maymun Çiçeği Virüsü

Cilt: 10 Sayı: 23 31 Ocak 2025
PDF İndir
EN TR

Dijital Çağda Dezenformasyon: X'te Maymun Çiçeği Virüsü

Öz

Yanlış ve sahte haberler, toplumsal yapıların sağlıklı işleyişini tarih boyunca engellemiştir. Siyasi, ekonomik ve sağlık alanındaki yanlış veya yanıltıcı haberlerin kısa sürede toplumsal infial yaratabildiği bilinmektedir. Dijitalleşme ve sosyal medyanın yaygınlaşması, sahte haberlerin hızla yayılmasını kolaylaştırırken gerçek haberlerle ayrımını zorlaştırmıştır. Özellikle sağlık alanındaki dezenformasyon, Kovid-19 pandemisi sırasında aşı karşıtı hareketlerin ve komplo teorilerinin radikalleşmesine neden olmuştur. Bu süreçte, yanlış bilgilerin yayılması halk sağlığı önlemleri için ciddi bir sorun oluşturmuştur. Bireysel düzeyde, düşük sağlık okuryazarlığı, bilgi eksiklikleri ve duygusal motivasyon yanlış bilgilere karşı savunmasızlığı artırmaktadır. Sosyal düzeyde ise bilgi kaynaklarının güvenilirliği ve sosyal normlar, yanlış bilgilerin paylaşılmasında etkili olmaktadır. Ayrıca statü arayışı ve grup aidiyeti ihtiyacı bu süreci pekiştirmektedir. Bağlamsal düzeyde ise duygular ve mesajların tekrarı, yanlış bilgilere inanma ve paylaşma davranışlarını tetiklemektedir. Yanlış bilgileri önlemeye yönelik müdahaleler, bireysel bilgi ve beceri geliştirme stratejilerini, sosyal normları yeniden şekillendirmeyi ve sosyal medya platformlarının düzenlenmesini içermektedir. Ayrıca, sosyal eşitsizliklerin bu süreçteki rolü göz önünde bulundurulmalıdır. Yanlış bilgiye duyarlılığın bağlama bağlı olup olmadığı netleşmemiştir; bu nedenle, müdahalelerin çok boyutlu faktörleri içermesi gerekmektedir. Bu çalışmada, maymun çiçeği virüsü hakkında X platformu üzerinden yayın yapan bireysel hesapların içerikleri içerik analizi yöntemiyle ele alınacaktır. İçerik analizi, yazılı, görsel ve işitsel materyalleri sistematik ve nesnel bir şekilde incelemeye olanak tanımaktadır. Bu yöntem, dezenformasyonun biçimsel ve tematik özelliklerini tespit etmek, kullanılan dilin yapısını analiz etmek ve yayılım dinamiklerini anlamak için kapsamlı bir çerçeve sunmaktadır. Buradaki amaç, bilinçli şekilde yanlış haberlerin dijital medya platformlarında hızlıca yayılabilir olmasını tespit etmektir. Bunun yanı sıra dezenformasyonların özellikle sağlık haberleri üzerinde bireysel, sosyal ve durumsal-bağlamsal düzeydeki inanç ve paylaşım süreçleri üzerindeki etkileyici faktörler incelenecektir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Acerbi, A., Altay, S., Mercier, H., 2022. Research note: Fighting misinformation or fighting for information? Harvard Kennedy School Misinformation Review, 3(1), 1–15. https://doi.org/10.37016/mr-2020-87
  2. Ackerknecht, E. H., 2016. A short history of medicine. Johns Hopkins University Press.
  3. Arora, V. M., Rousseau, D., Schwitzer, G., 2019. Why bolstering trust in journalism could help strengthen trust in medicine. JAMA, 321(22), 2159. https:// doi.org/10.1001/jama.2019.0636.
  4. Austin, E. W., Borah, P., Domgaard, S., 2021. Kovid-19 disinformation and political engagement among communities of color: The role of media literacy. Harvard Kennedy School Misinformation Review, 1, 1–15. https://doi. org/10.37016/mr-2020-58
  5. Agley, J., Xiao, Y., 2021. Misinformation about Kovid-19: Evidence for differential latent profiles and a strong association with trust in science. BMC Public Health, 21(1), 1–12. https://doi.org/10.1186/s12889-020-10103-x
  6. Bago B, Rand D. G., Pennycook, G., 2022. Does deliberation decrease belief in conspiracies? J Exp SocPsycho. l103:104395.
  7. Brashier NM, Schacter D.L., 2020. Aging in an era of fake news. CurrDirPsychol Sci 29:316–323
  8. Butler L, Fay, N., Ecker, U., 2022. Social endorsement influences the continued belief in corrected misinformation https://doi.org/10.31234/osf.io/ 3fv4d

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

İnternet Yayıncılığı

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

31 Ocak 2025

Gönderilme Tarihi

9 Ekim 2024

Kabul Tarihi

22 Ocak 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 10 Sayı: 23

Kaynak Göster

APA
Sarıkaya, B. (2025). Dijital Çağda Dezenformasyon: X’te Maymun Çiçeği Virüsü. TRT Akademi, 10(23), 304-329. https://doi.org/10.37679/trta.1564114
AMA
1.Sarıkaya B. Dijital Çağda Dezenformasyon: X’te Maymun Çiçeği Virüsü. trtakademi. 2025;10(23):304-329. doi:10.37679/trta.1564114
Chicago
Sarıkaya, Büşra. 2025. “Dijital Çağda Dezenformasyon: X’te Maymun Çiçeği Virüsü”. TRT Akademi 10 (23): 304-29. https://doi.org/10.37679/trta.1564114.
EndNote
Sarıkaya B (01 Ocak 2025) Dijital Çağda Dezenformasyon: X’te Maymun Çiçeği Virüsü. TRT Akademi 10 23 304–329.
IEEE
[1]B. Sarıkaya, “Dijital Çağda Dezenformasyon: X’te Maymun Çiçeği Virüsü”, trtakademi, c. 10, sy 23, ss. 304–329, Oca. 2025, doi: 10.37679/trta.1564114.
ISNAD
Sarıkaya, Büşra. “Dijital Çağda Dezenformasyon: X’te Maymun Çiçeği Virüsü”. TRT Akademi 10/23 (01 Ocak 2025): 304-329. https://doi.org/10.37679/trta.1564114.
JAMA
1.Sarıkaya B. Dijital Çağda Dezenformasyon: X’te Maymun Çiçeği Virüsü. trtakademi. 2025;10:304–329.
MLA
Sarıkaya, Büşra. “Dijital Çağda Dezenformasyon: X’te Maymun Çiçeği Virüsü”. TRT Akademi, c. 10, sy 23, Ocak 2025, ss. 304-29, doi:10.37679/trta.1564114.
Vancouver
1.Büşra Sarıkaya. Dijital Çağda Dezenformasyon: X’te Maymun Çiçeği Virüsü. trtakademi. 01 Ocak 2025;10(23):304-29. doi:10.37679/trta.1564114

Cited By