Derleme

OTİZM SPEKTRUM BOZUKLUĞU (OSB) OLAN BİREYLERİN SOSYAL İLETİŞİM BECERİLERİNİN DESTEKLENMESİNDE KENDİNİ YÖNETMENİN KULLANIMI: KAPSAMLI BETİMSEL ANALİZ

Cilt: 7 Sayı: 1 15 Aralık 2025
PDF İndir
EN TR

OTİZM SPEKTRUM BOZUKLUĞU (OSB) OLAN BİREYLERİN SOSYAL İLETİŞİM BECERİLERİNİN DESTEKLENMESİNDE KENDİNİ YÖNETMENİN KULLANIMI: KAPSAMLI BETİMSEL ANALİZ

Öz

Sosyal iletişim becerileri, otizm spektrum bozukluğu (OSB) olan bireylerin en fazla desteğe gereksinim duydukları temel alanlardan biridir. Bu becerilerin desteklenmesine yönelik olarak farklı uygulamalardan yararlanılmakta, bunlardan biri de kanıt temelli bir yaklaşım olan kendini yönetme yöntemidir. Kendini yönetme, bireylerin kendi davranışlarını izleyerek farkındalık kazanmalarını ve bu davranışların uygunluğunu değerlendirmelerini amaçlayan bir müdahaledir. Bireyler, bu müdahale aracılığıyla davranışlarını gözlemlemeyi, uygun olanları pekiştirmeyi ve böylece bağımsız şekilde davranışlarını düzenlemeyi öğrenirler. Bu yönüyle kendini yönetme, bireylerin bir başkasına bağımlı olmadan kendi davranışlarını kontrol etmelerini destekler ve bağımsızlık kazanmalarına katkı sağlar. Ayrıca, bireylerin kendi tepkilerini fark etmelerini teşvik eden bu müdahale, sosyal iletişim becerilerinin geliştirilmesinde motivasyonel ve etkili bir yöntem olarak görülmektedir. Bu araştırmanın amacı, OSB olan bireylerin sosyal iletişim becerilerinin desteklenmesinde kendini yönetme uygulamasının kullanıldığı çalışmaları incelemek ve elde edilen verileri betimsel olarak analiz etmektir. Bu doğrultuda, belirlenen veri tabanlarında ilgili anahtar kelimeler kullanılarak kapsamlı bir tarama yapılmış; dahil edilme ve hariç tutulma kriterleri doğrultusunda 22 araştırma inceleme kapsamına alınmıştır. Bu araştırmalar, katılımcı özellikleri, bağımlı ve bağımsız değişkenler, araştırma desenleri, genel sonuçlar ve etkililik gibi 11 farklı kategori altında analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, kendini yönetme müdahalesinin OSB olan bireylerin sosyal iletişim becerilerini geliştirmede etkili olduğunu ve bu etkinin kalıcılık ile genelleme aşamalarında da sürdüğünü göstermektedir. Sonuç olarak, bulgular literatür ışığında tartışılmış ve araştırmacılar ile uygulayıcılara yönelik öneriler sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Bu araştırma Web of Science, Education Resources Information Center (ERIC), EBSCOhost, Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu Ulusal Akademik Ağ ve Bilgi Merkezi (TÜBİTAK ULAKBİM) ile Dergipark veri tabanlarından erişilen araştırmaların incelenmesini kapsadığından etik kurul izni bulunmamaktadır. Bu araştırmanın planlanmasından, uygulanmasına, verilerin toplanmasından verilerin analizine kadar olan tüm süreçte “Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi” kapsamında uyulması belirtilen tüm kurallara uyulmuştur. Yönergenin ikinci bölümü olan “Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırı Eylemler” başlığı altında belirtilen eylemlerden hiçbiri gerçekleştirilmemiştir. Bu araştırmanın yazım sürecinde bilimsel, etik ve alıntı kurallarına uyulmuş; toplanan veriler üzerinde herhangi bir tahrifat yapılmamıştır. Bu çalışma herhangi başka bir akademik yayın ortamına değerlendirme için gönderilmemiştir.

Kaynakça

  1. Alberto, P. A., Troutman, A. C., & Axe, J. B. (2020). Applied behavior analysis forteachers. Upper Saddle River, NJ: Pearson.
  2. Aljadeff-Abergel, E., Schenk, Y., Walmsley, C., Peterson, S. M., Frieder, J. E., & Acker, N. (2015). The effectiveness of self-management interventions for children with autism—A literature review. Research in Autism Spectrum Disorders, 18, 34–50. https://doi.org/10.1016/j.rasd.2015.07.001
  3. American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). American Psychiatric Publishing.
  4. *Apple, A. L., Billingsley, F., Schwartz, I. S., & Carr, E. G. (2005). Effects of video modeling alone and with self-management on compliment-giving behaviors of children with high-functioning ASD. Journal of Positive Behavior Interventions, 7(1), 33-46. https://doi.org/10.1177/10983007050070010401
  5. Atbaşı, Z., & Karasu, N. (2019). Uygulama örneği üzerinden sosyal geçerlik kavramının anlamı ve değerlendirilmesi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 34(1), 283-303. https://doi.org/10.16986/HUJE.2018037421
  6. Bambara, L. M., Cole, C. L., Kunsch, C., Tsai, S.-C., & Ayad, E. (2016). A peer-mediated intervention to improve the conversational skills of high school students with autism spectrum disorder. Research in Autism Spectrum Disorders, 27, 29–43. https://doi.org/10.1016/j.rasd.2016.03.003
  7. Bambara, L. M., Cole, C. L., Telesford, A., Bauer, K., Bilgili-Karabacak, I., Weir, A., & Thomas, A. (2021). Using peer supports to encourage adolescents with autism spectrum disorder to show interest in their conversation partners. Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 64(12), 4845-4860. https://doi.org/10.1044/2021_JSLHR-21-00150
  8. Bambara, L. M., Thomas, A., Chovanes, J., & Cole, C. L. (2018). Peer-mediated intervention: Enhancing the social conversational skills of adolescents with autism spectrum disorder. TEACHING Exceptional Children, 51(1), 7–17. https://doi.org/10.1177/0040059918775057

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Otizm ve Spekrum Bozukluğu Eğitimi

Bölüm

Derleme

Erken Görünüm Tarihi

5 Aralık 2025

Yayımlanma Tarihi

15 Aralık 2025

Gönderilme Tarihi

12 Eylül 2025

Kabul Tarihi

1 Aralık 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 7 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Seçgin, E., & Aykut, Ç. (2025). OTİZM SPEKTRUM BOZUKLUĞU (OSB) OLAN BİREYLERİN SOSYAL İLETİŞİM BECERİLERİNİN DESTEKLENMESİNDE KENDİNİ YÖNETMENİN KULLANIMI: KAPSAMLI BETİMSEL ANALİZ. Turkish Special Education Journal: International, 7(1), 138-165. https://doi.org/10.69485/tseji.1782572
AMA
1.Seçgin E, Aykut Ç. OTİZM SPEKTRUM BOZUKLUĞU (OSB) OLAN BİREYLERİN SOSYAL İLETİŞİM BECERİLERİNİN DESTEKLENMESİNDE KENDİNİ YÖNETMENİN KULLANIMI: KAPSAMLI BETİMSEL ANALİZ. Turkish Special Education Journal: International. 2025;7(1):138-165. doi:10.69485/tseji.1782572
Chicago
Seçgin, Esra, ve Çığıl Aykut. 2025. “OTİZM SPEKTRUM BOZUKLUĞU (OSB) OLAN BİREYLERİN SOSYAL İLETİŞİM BECERİLERİNİN DESTEKLENMESİNDE KENDİNİ YÖNETMENİN KULLANIMI: KAPSAMLI BETİMSEL ANALİZ”. Turkish Special Education Journal: International 7 (1): 138-65. https://doi.org/10.69485/tseji.1782572.
EndNote
Seçgin E, Aykut Ç (01 Aralık 2025) OTİZM SPEKTRUM BOZUKLUĞU (OSB) OLAN BİREYLERİN SOSYAL İLETİŞİM BECERİLERİNİN DESTEKLENMESİNDE KENDİNİ YÖNETMENİN KULLANIMI: KAPSAMLI BETİMSEL ANALİZ. Turkish Special Education Journal: International 7 1 138–165.
IEEE
[1]E. Seçgin ve Ç. Aykut, “OTİZM SPEKTRUM BOZUKLUĞU (OSB) OLAN BİREYLERİN SOSYAL İLETİŞİM BECERİLERİNİN DESTEKLENMESİNDE KENDİNİ YÖNETMENİN KULLANIMI: KAPSAMLI BETİMSEL ANALİZ”, Turkish Special Education Journal: International, c. 7, sy 1, ss. 138–165, Ara. 2025, doi: 10.69485/tseji.1782572.
ISNAD
Seçgin, Esra - Aykut, Çığıl. “OTİZM SPEKTRUM BOZUKLUĞU (OSB) OLAN BİREYLERİN SOSYAL İLETİŞİM BECERİLERİNİN DESTEKLENMESİNDE KENDİNİ YÖNETMENİN KULLANIMI: KAPSAMLI BETİMSEL ANALİZ”. Turkish Special Education Journal: International 7/1 (01 Aralık 2025): 138-165. https://doi.org/10.69485/tseji.1782572.
JAMA
1.Seçgin E, Aykut Ç. OTİZM SPEKTRUM BOZUKLUĞU (OSB) OLAN BİREYLERİN SOSYAL İLETİŞİM BECERİLERİNİN DESTEKLENMESİNDE KENDİNİ YÖNETMENİN KULLANIMI: KAPSAMLI BETİMSEL ANALİZ. Turkish Special Education Journal: International. 2025;7:138–165.
MLA
Seçgin, Esra, ve Çığıl Aykut. “OTİZM SPEKTRUM BOZUKLUĞU (OSB) OLAN BİREYLERİN SOSYAL İLETİŞİM BECERİLERİNİN DESTEKLENMESİNDE KENDİNİ YÖNETMENİN KULLANIMI: KAPSAMLI BETİMSEL ANALİZ”. Turkish Special Education Journal: International, c. 7, sy 1, Aralık 2025, ss. 138-65, doi:10.69485/tseji.1782572.
Vancouver
1.Esra Seçgin, Çığıl Aykut. OTİZM SPEKTRUM BOZUKLUĞU (OSB) OLAN BİREYLERİN SOSYAL İLETİŞİM BECERİLERİNİN DESTEKLENMESİNDE KENDİNİ YÖNETMENİN KULLANIMI: KAPSAMLI BETİMSEL ANALİZ. Turkish Special Education Journal: International. 01 Aralık 2025;7(1):138-65. doi:10.69485/tseji.1782572