Tahrir Defterleri Hayvan Tarihçilerine Ne Anlatır?

Öz

Erken modern Osmanlı dünyasının hayvan tarihini yazmak, önümüze bir paradoks çıkarır: Hayvanlar hayatın her alanında mevcut olsa da, dönemin anlatı kaynakları onlara nadiren detaylı yer verir. Bu makale, 16. yüzyıl tahrir defterlerinin bu eksikliğe hayati (fakat doğası gereği mali) bir düzeltme sunduğunu savunmaktadır. 1568 tarihli Diyarbakır tahririne odaklanan çalışma, bu defterlerin “hayvan gözüyle” nasıl okunabileceğini gösterir. Makale üç farklı okunabilirlik katmanı tanımlar: Devletin dayattığı “mali bir canlılar hiyerarşisi”ni kuran kanunnameler; hayvanların toplu gelir yekûnları halinde “düşük çözünürlükte” göründüğü sancakların çoğunluğu; ve Fırat kıyısında, koyun ve manda sayımlarının “yüksek çözünürlükte” verildiği istisnai bozkır bölgeleri. Sonuç olarak çalışma, tahrir defterlerinin dinamik hayvancılık dünyasını statik bir vergi girdisi içinde dondurduğunu, ancak 16. yüzyıl Osmanlı ekonomisinde hayvanların rolünü yeniden kurgulamak için vazgeçilmez bir kaynak olduğunu öne sürmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Hayvan tarihi
• tahrir defterleri
• Diyarbakır
• resm-i ağnâm
• çevre tarihi

Destekleyen Kurum

Pensilvanya Eyalet Üniversitesi

Teşekkür

Cihangir Gündoğdu, Deniz Dölek Sever ve İbrahim Can Usta’ya bu çalışmanın şekillenmesindeki kıymetli yorumları ve destekleri için teşekkür ederim.

What Do Tahrir Registers Tell Animal Historians?

Öz

Writing the animal history of the early modern Ottoman Empire presents a paradox: animals were ubiquitous, yet narrative sources rarely describe them in detail. This essay argues that sixteenth-century tahrir defterleri (cadastral surveys) offer a vital, albeit strictly fiscal, corrective. Focusing on the 1568 survey of Diyarbakır, the study demonstrates how to read these registers with “animal eyes.” It identifies three layers of legibility: the kanunnames, which establish a state-imposed “fiscal hierarchy of life”; the majority of districts, where animals appear in “low resolution” as lump-sum revenue figures; and the exceptional steppe districts along the Euphrates, which offer “high-resolution” headcounts of sheep and buffalo. Ultimately, the essay suggests that while the tahrir freezes the dynamic world of pastoralism into a static tax entry, it remains indispensable for reconstructing the role of animals in the sixteenth-century Ottoman economy.

Anahtar Kelimeler

• Animal history
• tahrir registers
• Diyarbakır
• sheep tax
• environmental history

Destekleyen Kurum

Pennsylvania State University

Teşekkür

I thank Cihangir Gündoğdu, Deniz Dölek Sever, and İbrahim Can Usta for their valuable comments and support in shaping this study.

Kaynakça

1. Kısa makalelerde kaynakça girişi yoktur. / No bibliography for short articles!