AZERBAYCAN’IN SON NEOLİTİK VE İLK KALKOLİTİK ÇAĞ KÜLTÜRLERİNİN KUZEYBATI İRAN İLE (İRAN AZERBAYCANI) İLİŞKİLERİ

Güney Kafkasya’da, Azerbaycan’da yapılan arkeolojik araştırmalar sırasında Son Neolitik ve Kalkolitik Çağ kültürlerine ait çok sayıda yeni bulgular ortaya çıkarılmıştır. Nahçıvan’da, Kültepe I’de yapılan araştırmalar bu höyüğün şu anda Güney Kafkasya’nın en eski Neolitik Çağ yerleşmesi olduğunu göstermiştir. Buna karşın Kültepe I’de ve Güney Kafkasya’nın diğer yerleşmelerinde Çanak Çömleksiz Neolitik Çağ tabakası bulunmadığından bu bölgenin Neolitik Çağ kültürünün kökeni ile ilişkili çeşitli fikirler önerilmiştir. Eski Sovyet araştırmacıları Güney Kafkasya’nın tarım ve hayvancılıkla uğraşan topluluklarının Kuzey Mezopotamya’dan geldiğini öne sürmüştür. Günümüzde ise kimi araştırmacılar aynı fikre sahip olmakla birlikte kimileri de bu toplulukların yerel Mezolitik topluluklardan türedikleri görüşündedir. Kültepe I’de yapılan araştırmalar sırasında Halaf türü boyalı çanak çömleğin bulunması Mezopotamya ile ilişkilerin varlığını kanıtlamaktadır. Ancak Son Neolitik Çağ’da Azerbaycan’da etkin olan Şomutepe ve Kültepe kültürleri Kuzey Mezopotamya kültürlerinden farklı özelliklere sahiptir. Son yıllarda yapılan araştırmalar Azerbaycan’ın Neolitik Çağ kültürlerinin gelişim sürecini gözlemleme olanağı sağlamıştır. Buna göre, Azerbaycan’ın Karabağ bölgesi Son Neolitik Çağ kültürleri baskı bezemeli çanak çömlek ile karakterize edilmektedir. Bu tür kaplar Nahçıvan Tepe’nin Son Neolitik Çağ tabakası için de tipiktir. Yine araştırmalar Neolitik Çağ’ın son aşamasında Azerbaycan’ın Karabağ bölgesi ve Nahçıvan’da Neolitik Çağ kültürlerinin kendine özgü özelliklere sahip olduğunu kanıtlamaktadır. Güney Kafkasya’nın zengin hammadde yatakları Azerbaycan’ın güney bölgeleri ile Kuzeybatı İran arasındaki karşılıklı ilişkilerin oluşmasını sağlamış ve bu ilişkiler Nahçıvan ve Kuzeybatı İran’ı kapsayan Dalma Tepe kültürünün yerleşmesinde önemli rol oynamıştır.