Evidence As Art, Child As Silent Witness: Law, Memory, and Ethical Responsibility in Bernhard Schlink’s Short Story "Kertenkeleli Kız"

Öz

This article examines Bernhard Schlink’s short story Kertenkeleli Kız (“Girl with the Lizard”) along the axes of postwar German discourse of guilt, family silence, memory, and the limits of law. Focusing on the family story woven around the portrait of a Jewish girl and the painting attributed to René Dalmann, a fictional painter figure, it shows how wartime crimes return as a file that can never be fully closed, both juridically and mnemonically. The first part discusses the postwar German discourse of guilt (Schulddiskurs) through Kämper’s tripartite model of victim–perpetrator–non-perpetrator and Agazzi’s observations on title politics that blur responsibility, indicating how the mother and father in the story participate in non-perpetrator discourses that victimise themselves and diffuse responsibility. The second part analyses, in the light of Halbwachs’s concept of social memory and Jan/Aleida Assmann’s notions of communicative and cultural memory, the function of the house – and in particular the father’s study, where the painting is hidden – as a site of memory and the painting as an object of cultural memory. The child narrator’s attempt to trace the painting, exhibitions, and catalogues while the family remains silent is read as an effort to compensate for blocked communicative memory via the channel of cultural memory. The third part discusses trauma, postmemory, and intergenerational ethical implication. Bringing together Hirsch’s concept of postmemory, Weinrich’s generational modes of forgetting, and Schlink’s reflections on past-related crime and contemporary law, the article conceptualises the law-student narrator’s position as that of a “belated witness” who, as the child of the perpetrators’ generation, inherits trauma at a generational remove. The burning of the painting and the brief emergence of a second face beneath it are interpreted as a final gesture that exposes the limits of law’s claim to “come to terms” with the past and symbolises the stubborn continuity of guilt and memory in both objects and subjectivity.

Anahtar Kelimeler

• Bernhard Schlink
• National Socialism
• discourse of guilt
• memory
• trauma

DELİL OLARAK SANAT, SUSKUN TANIK OLARAK ÇOCUK: BERNHARD SCHLİNK’İN KERTENKELELİ KIZ ÖYKÜSÜNDE HUKUK, BELLEK VE ETİK SORUMLULUK

Öz

Bu çalışma, Bernhard Schlink’in Kertenkeleli Kız adlı öyküsünü savaş sonrası Almanya’da suç söylemi, aile içi suskunluk, bellek ve hukukun sınırları ekseninde incelemektedir. Çalışmanın çıkış noktası, öyküdeki Yahudi kız portresi ve kurgu bir ressam figürü olan René Dalmann’a ait tablo etrafında örülen aile hikâyesinin, savaş dönemi suçlarının hem hukuk hem de bellek düzeyinde nasıl tam olarak kapanamayan bir dosya olarak geri döndüğünü göstermektir. Birinci bölümde, savaş sonrası Alman suç söylemi (Schulddiskurs) Kämper’in Opfer-Täter-Nichttäter üçlemesi ve Agazzi’nin sorumluluğu bulanıklaştıran başlık politikalarına ilişkin tespitleri üzerinden tartışılmakta, öyküdeki anne-baba figürlerinin, kendini mağdurlaştıran ve sorumluluğu dağıtan fail olmayan söylemleriyle bu çerçeveye nasıl eklemlendiği gösterilmektedir. İkinci bölümde, Halbwachs’ın toplumsal bellek ve Jan/Aleida Assmann’ın iletişimsel ve kültürel bellek kavramları ışığında, evin ve özellikle babanın çalışma odasında saklanan tablonun bir bellek mekânı ve kültürel bellek nesnesi olarak işlevi analiz edilmektedir. Çocuk anlatıcının aile susarken tabloyu, sergileri ve katalogları takip ederek depolanmış belleği işlevsel hâle getirme çabası, suskun bırakılmış iletişimsel belleğin kültürel bellek kanalı üzerinden telafi edilme girişimi olarak okunmaktadır. Üçüncü bölümde travma, postmemory ve kuşaklararası etik bulaşıklık tartışmaya açılmaktadır. Hirsch’in postmemory kavramı, Weinrich’in kuşaklararası unutma kipleri ve Schlink’in geçmişe ilişkin suç ve bugünkü hukuk üzerine görüşleri birlikte düşünülerek, hukuk öğrencisi anlatıcının failler kuşağının çocuğu olarak travmayı ikinci elden devralan ‘gecikmiş tanık’ konumu ortaya konmaktadır. Tablonun yakılması ve altından beliren ikinci yüz, hem hukukun geçmişle baş etme iddiasının sınırlarını hem de suçun ve belleğin, nesneler aracılığıyla öznenin kimliğine kazınan inatçı sürekliliğini simgeleyen final jesti olarak yorumlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Bernhard Schlink
• Nasyonal Sosyalizm
• suç söylemi
• bellek
• travma

Kaynakça

1. Agazzi, E. (2005). Erinnerte und rekonstruierte Geschichte: Drei Generationen deutscher Schriftsteller und die Fragen der Vergangenheit. Vandenhoeck & Ruprecht.
2. Agazzi, E. (2013). Die Schuldfrage - Einleitung. In E. Agazzi & E. Schütz (Hrsg.), Handbuch Nachkriegskultur: Literatur, Sachbuch und Film in Deutschland (1945–1962). De Gruyter.
3. Assmann, J. (1988). Kollektives Gedächtnis und kulturelle Identität. In J. Assmann & T. Hölscher (Hrsg.), Kultur und Gedächtnis. Suhrkamp.
4. Assmann, A. (1999). Erinnerungsräume: Formen und Wandlungen des kulturellen Gedächtnisses. C. H. Beck.
5. Assmann, J. (2001). Kültürel bellek (Çev. A. Tekin). Ayrıntı Yayınları.
6. Erll, A. (2011). Kollektives Gedächtnis und Erinnerungskulturen. Eine Einführung. Verlag J.B. Metzler.
7. Genç, H. (2023). Edebi tanıklık örneği olarak Elie Wiesel’in “Gece, Şafak Vakti, Gündüz” üçlemesinde travmatik deneyimler. Korpusgermanistik, 2(2), 33-54.
8. Genç, H. (2025). Das Schweigen der Grosselterngeneration – Die Spurensuche der Enkelgeneration: Eine Analyse von Zülfü Livanelis Roman Serenad. Zeitschrift des Instituts für Sozialwissenschaften der Pamukkale-Universität, 71, 153-175.

9. Halbwachs, M. (2016). Hafızanın toplumsal çerçeveleri (Çev. B. Uçar). Heretik Yayınları.
10. Hirsch, M. (2008). The generation of postmemory. Poetics Today, 29(1), 103-128.
11. Kämper, H. (2007). Opfer - Täter - Nichttäter: Ein Wörterbuch zum Schulddiskurs 1945–1955. De Gruyter.
12. Levine, P. A. (2017). Travma ve anı (Çev. P. Savaş). Butik Yayıncılık.
13. Özbakır, İ. (2016). Tarihsel kurmacada kontra-gerçek tarihsel anlatım: Michael Kleeberg’in alternatif Almanya hayali. The Journal of Academic Social Science Studies, 51, 401–420.
14. Schlink, B. (2011). Aşk kaçışları (Çev. Ali Özdamar). Doğan Kitap.
15. Schlink, B. (2019). Geçmişe ilişkin suç ve bugünkü hukuk (Çev. Reyda Ergün). Zoe Kitap.
16. Sontag, S. (2004). Başkalarının acısına bakmak (Çev. O. Akınhay). Agora Kitaplığı.