Social Media Use and Privacy Awareness Among Adolescents: A Study on Imam Hatip High School Students

Yıl 2025, Sayı: 20, 335 - 359, 31.12.2025

Şükran Çelik , Ömer Özdemir

https://doi.org/10.53112/tudear.1774271

Öz

With the rapid development of technology, the use of social media among young people has become widespread, directly affecting their perception of private spaces. Accordingly, the aim of this study is to examine the relationship between social media addiction and privacy awareness among ımam hatip high school students. A quantitative research method using a relational survey model was employed. The population of the research consisted of ımam hatip high school students studying in Şanlıurfa province, and the sample included 812 students representing this population. The population consisted of ımam hatip high school students in Şanlıurfa, and the sample included 812 students representing this population. Data were collected using a personal information form, the “Social Media Addiction Scale for Adolescents”, and the “Social Media Privacy Protection Skills Scale for Adolescents”, and analyzed using SPSS 21.0. After it was determined that the data were normally distributed, the independent samples t-test, ANOVA, and Pearson correlation analysis were used in the analyses. The results indicated that students generally exhibited low levels of social media addiction and relatively high levels of privacy awareness. Furthermore, as social media addiction increased, privacy awareness decreased, demonstrating a significant negative relationship between these variables. The findings reveal statistically significant differences based on the variables of gender, grade level, the availability of internet access at home, and daily social media usage duration. It was determined that male students have higher levels of social media addiction, whereas female students exhibit higher levels of privacy awareness. Accordingly, enhancing social media literacy, expanding digital privacy education, and producing supportive content by relevant institutions are among the main recommendations of the study.

Anahtar Kelimeler

Religious Education , Social Media , Privacy , Adolescents/Youth , Imam Hatip High School

Etik Beyan

Permission for this study was obtained from the Ethics Committee of the Harran University Institute of Social Sciences, dated 02.12.2024 and numbered E-76244175-050.04-392984.

Gençlerde Sosyal Medya Kullanımı ve Mahremiyet Bilinci: İmam Hatip Lisesi Öğrencileri Üzerine Bir Araştırma

Öz

Teknolojinin gelişimiyle birlikte sosyal medya kullanımı gençler arasında yaygınlaşmış, bu durum bireylerin özel alan algılarını doğrudan etkilemeye başlamıştır. Bu doğrultuda araştırmanın amacı, imam hatip lisesi öğrencilerinin sosyal medya bağımlılığı ile mahremiyet bilinci arasındaki ilişkiyi incelemektir. Çalışmada, nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini Şanlıurfa ilinde öğrenim gören imam hatip lisesi öğrencileri, örneklemini ise bu evreni temsilen 812 öğrenci oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak kişisel bilgi formu, “Ergenler İçin Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği” ve “Ergenler İçin Sosyal Medya Mahremiyetini Koruma Becerileri Ölçeği” kullanılmış; veriler SPSS 21.0 programı ile analiz edilmiştir. Verilerin normal dağılım gösterdiği belirlendikten sonra, analizlerde bağımsız örneklem t-testi, ANOVA ve Pearson korelasyon testi kullanılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre öğrencilerin sosyal medya bağımlılığı düşük, mahremiyet bilinci ise görece yüksek bulunmuştur. Bununla birlikte sosyal medya bağımlılığı arttıkça mahremiyet bilincinin azaldığı; dolayısıyla aralarında negatif yönde anlamlı bir ilişki bulunduğu belirlenmiştir. Bulgular cinsiyet, sınıf düzeyi, evde internet erişiminin bulunup bulunmaması ve günlük sosyal medya kullanım süresi değişkenlerine göre anlamlı farklılıklar ortaya koymaktadır. Erkek öğrencilerin sosyal medya bağımlılık düzeylerinin daha yüksek olduğu, kız öğrencilerin ise mahremiyet bilincinin daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Sonuç olarak; sosyal medya okuryazarlığının artırılması, dijital mahremiyet eğitimlerinin yaygınlaştırılması ve ilgili kurumlar tarafından destekleyici içeriklerin üretilmesi araştırmanın temel önerileri arasında yer almaktadır.

Anahtar Kelimeler

Din Eğitimi , Sosyal Medya , Mahremiyet , Gençler , İmam Hatip Lisesi

Etik Beyan

Çalışma için Harran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Etik Kurulu’nun 02.12.2024 tarih ve E-76244175-050.04-392984 sayılı izni alınmıştır.

Kaynakça

• Akıncı Vural, Z. B., & Bat, M. (2010). Yeni bir iletişim ortamı olarak sosyal medya: Ege Üniversitesi İletişim Fakültesine yönelik bir araştırma. Journal of Yaşar University, 5(20), 3348-3382.
• Aksoy, M. E. (2018). A qualitative study on the reasons for social media addiction. European Journal of Educational Research, 7(4), 861-865.
• Aldhafferi, N., Watson, C., & A.S.M, S. (2013). Personal Information privacy settings of online social networks and their suitability for mobile ınternet devices. International Journal of Security, Privacy and Trust Management, 2(2), 1-17.
• Alkan, F. (2023). Sosyal medya kullanıcılarının mahremiyet algısı ve kişisel mahremiyetin sosyal ağlarda paylaşımı üzerine bir araştırma [Doktora Tezi]. Atatürk Üniversitesi.
• Andreassen, C. S. (2015). Online social network site addiction: a comprehensive review. Current Addiction Reports, 2 (2), 175-184. https://doi.org/10.1007/s40429-015-0056-9
• Arıcı, H. Y. (2024). Gençlerde sosyal medya bağımlılığına yönelik manevi danışmanlık müessesesi. Diyanet İlmi Dergi, 60(1), 377-410.
• Barkuş, F., & Koç, M. (2019). Dijital mahremiyet kavramı ve ilgili çalışmalar üzerine bir derleme. Bilim Eğitim Sanat ve Teknoloji Dergisi, 3(1), 35-44.
• Bekiroğlu, H. A., & Hülür, A. B. (2016). Üniversite öğrencilerinin facebook kullanımı ve dijital şizofreni üzerine bir araştırma. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 6(14), 146-175.
• Borak, N., & Beki, A. (2021). Sosyal medya bağımlılığının lise öğrencilerinin akademik başarıları üzerindeki etkisi. Toplumsal Politika Dergisi, 2(1), 61-76.
• Bursal, M. (2023). SPSS ile temel veri analizleri (3. bs). Anı Yayıncılık.
• Büyüköztürk, Ş. (2012). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı (16. Basım). Pegem Akademi.
• Can, A. (2019). SPSS ile bilimsel araştırma sürecinde nicel veri analizi. Pegem Akademi Yayınları.
• D’Arienzo, M. C., Boursier, V., & Griffiths, M. D. (2019). Addiction to social media and attachment styles: a systematic literature review. International Journal of Mental Health and Addiction, 17(4), 1094-1118. https://doi.org/10.1007/s11469-019-00082-5
• Demir, İ. (2019). Dinî bilgi edinme kaynağı olarak sosyal medya (İlahiyat fakültesi öğrencileri örneği) [Doktora Tez]. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi.
• G. A., M., N. L., L., G. W., G., & K. C., B. (2004). SPSS for ıntroductory statistics: use and ınterpretation (2nd Edition). Lawrence Erlbaum Associates.
• Gelbal Odabaş, Ö., İLhan, T., & Kiliçer, K. (2021). Ergenler için sosyal medya mahremiyetini koruma becerileri ölçeği’nin geliştirilmesi. Bağımlılık Dergisi, 22(4), 341-359. https://doi.org/10.51982/bagimli.888283
• İnankul, F. (2018). Sosyal medyanın kişilerarası iletişimdeki rolü. International Journal of Social Science, 1 (1), 89-101.
• İnce, M., & Yılmaz, M. (2020). Ergenlik çağındaki çocukların sosyal medya kullanım alışkanlıklarının yalnızlaşmaya etkisi. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 8(2), 1111-1144.
• Kaplan, İ. (2017). Üniversite öğrencisi sosyal medya kullanıcılarının mahremiyet algısı [Yüksek Lisans Tezi]. Anadolu Üniversitesi.
• Karadeniz, Ş., Büyüköztürk, Ş., Akgün, Ö. E., & Demirel, F. (2020). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi Yayıncılık.
• Kesikbaş Yavşan, M. (2023). Sosyal medya paylaşımlarında mahremiyet bilinci ve dindarlık [Yüksek Lisans Tezi]. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi.
• Macit, H. B., Macit, G., & Güngör, O. (2018). A research on social media addiction and dopamine driven feedback. Journal of Mehmet Akif Ersoy University Economics and Administrative Sciences Faculty, 5(3), 882-897.
• Özdemir, B., & Yıldırım, G. (2019). The construction of ıdentity and presentation of the self in the digitalizing communication world: a research on communication faculty students. Electronic Journal of New Media, 3(3), 178-191.
• Özdemir, Ö. (2024). İmam hatip lisesi öğrencilerinde sosyal medya bağımlılığı ile akademik güdülenme ve akademik başarı arasındaki ilişki. Marife Dini Araştırmalar Dergisi, 24 (1), 188-215.
• Özdemir, Ö. (2025). Gençlerde din dışı yönelimler ve din eğitimi. Ensar Neşriyat.
• Özgenel, M., Canpolat, Ö., & Ekşi, H. (2019). Ergenler için sosyal medya bağımlılığı ölçeği (ESMBÖ): Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Addicta: The Turkish Journal on Addictions, 6, 629-662. https://doi.org/10.15805/addicta.2019.6.3.0086
• Sığın, İ. (2019). Sosyal medya kullanan gençlerin mahremiyet algısının incelenmesi [Yüksek Lisans Tezi]. İstanbul Üniversitesi.
• Steinbart, P., Keith, M. J., & Babb, J. S. (2017). Measuring privacy concerns and the right to be forgotten. Proceedings of the 50th Hawaii International Conference on System Sciences, 4967-4976.
• Şimşek, T. (2019). Sosyal medyada mahremiyetin ifşası "Instagram örneği’’. Sosyolojik Düşün, 4(1), 10-24.
• Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics. Harlow: Pearson.
• Tanrıverdi, H., & Sağır, S. (2014). Lise öğrencilerinin sosyal ağ kullanım amaçlarının ve sosyal ağları benimseme düzeylerinin öğrenci başarısına etkisi. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 18, 775-822.
• Taşdelen, D. İ. (2023). Kültür endüstrisi bağlamında “benlik- kimlik- mahremiyet” ilişkisi: Instagram örneği [Yüksek Lisans Tezi]. Marmara Üniversitesi.
• Ulusoy, A., & Bostancı, M. (2014). Çocuklarda sosyal medya kullanımı ve ebeveyn rolü. The Journal of Academic Social Science Studies, 28, 559-570.
• Uslu, M. (2021). Türkiye’de sosyal medya bağımlılığı ve kullanımı araştırması. Turkish Academic Research Review - Türk Akademik Araştırmalar Dergisi [TARR], 6(2).
• Vannucci, A., Flannery, K. M., & Ohannessian, C. M. (2017). Social media use and anxiety in emerging adults. Journal of Affective Disorders, 207, 163-166.
• Yüksel, M. (2003). Mahremiyet hakkı ve sosyo-tarihsel gelişimi. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 58(01). https://doi.org/10.1501/SBFder_0000001619
• Zengin, A., Zengin, G., & Altunbaş, H. (2015). Sosyal medya ve değişen mahremiyet “facebook mahremiyeti (Social media and the changing privacy “Facebook privacy). Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 3(2). https://doi.org/10.19145/guifd.11157