2019 ve 2024 Ortaokul Türkçe Dersi Öğretim Programlarının Karşılaştırılması

Öz

Bu çalışmada, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli çerçevesinde hazırlanan 2024 ortaokul Türkçe dersi öğretim programı ile 2019 ortaokul Türkçe dersi öğretim programının öğrenme çıktıları, temalar, beceriler, değerler, öğrenme-öğretme süreci ve ölçme-değerlendirme yaklaşımları açısından incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırma, doküman analizi yöntemine dayalı nitel bir çalışmadır. Veriler 2019 Türkçe Dersi Öğretim Programı, 2024 Ortaokul Türkçe Dersi Öğretim Programı ve Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Ortak Metni’nden elde edilmiş ve içerik analizi ile çözümlenmiştir. Bulgulara göre 2019 programında dinleme/izleme ve okuma becerilerine yönelik öğrenme çıktıları çoğunlukla “anlama” bilişsel düzeyi ve “kavramsal” bilgi boyutunda yer alırken, 2024 programında “çözümleme” ve “üstbilişsel” bilgi boyutu öne çıkmaktadır. Yazma ve konuşma becerilerine ilişkin çıktılar ise iki programda da çoğunlukla “uygulama” basamağındadır. Ayrıca 2024 programında temaların kaldırıldığı, değer sayısının arttığı, sosyal-duygusal öğrenme, okuryazarlık becerileri ve farklılaştırma uygulamalarına yer verildiği görülmektedir. Ölçme-değerlendirme sürecinin görev odaklı araçlarla zenginleştirildiği belirlenmiştir. Bu doğrultuda yeni program ile ders kitaplarının karşılaştırılmasına yönelik araştırmalar önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• 2019 Türkçe öğretim programı
• 2024 Türkçe öğretim programı
• doküman incelemesi
• karşılaştırmalı inceleme

Comparison of the 2019 and 2024 Middle School Turkish Language Curriculum

Öz

This study examines the 2024 secondary school Turkish Language Curriculum, prepared within the framework of the Türkiye Century Education Model, and the 2019 secondary school Turkish Language Curriculum in terms of learning outcomes, themes, skills, values, teaching–learning processes, and assessment approaches. The research was designed as a qualitative study using document analysis. The data were obtained from the 2019 Turkish Language Curriculum, the 2024 Secondary School Turkish Language Curriculum, and the Common Text of the Türkiye Century Education Model Curricula and analyzed through content analysis. The findings show that learning outcomes related to listening/viewing and reading skills in the 2019 curriculum are mostly at the “understanding” cognitive level and the “conceptual” knowledge dimension, whereas in the 2024 curriculum they mainly correspond to the “analysis” level and the “metacognitive” knowledge dimension. Writing and speaking outcomes in both curricula are generally at the “application” level. In addition, the 2024 curriculum emphasizes increased values, social-emotional learning, literacy skills, differentiation practices, and task-based assessment tools.

Anahtar Kelimeler

• 2019 Turkish language curriculum
• 2024 Turkish language curriculum
• document analysis
• comparative analysis

Kaynakça

1. Alanka, D. (2024). Nitel bir araştırma yöntemi olarak içerik analizi: teorik bir çerçeve. Kronotop İletişim Dergisi, 1(1), 64-84. https://izlik.org/JA92LL24LY
2. Altunkeser, F., & Coşkun, İ. (2018). 2009 ve 2015 Türkçe dersi öğretim programlarının karşılaştırılması ve değerlendirilmesi. Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(1), 114-135. doi:10.24315/trkefd.366695
3. Arslan, A. (2010). Yapılandırmacı öğrenme yaklaşımı ve Türkçe öğretimi. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 13(1), 143-154.
4. Aslan, M., & Atik, U. (2018). 2015 ve 2017 ilkokul Türkçe dersi öğretim programı kazanımlarının revize edilmiş Bloom taksonomisine göre incelenmesi. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 7(1), 528-547.
5. Atik, S., & Aykaç, N. (2017). 2009 ve 2015 Türkçe öğretim programlarının eğitim programı ögeleri açısından değerlendirilmesi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(3), 586-607.
6. Aykaç, N. (2025). Türkçe dersi ve yeşil beceriler. F. Polatcan (Ed.), Türkçe eğitimi alanında uluslararası derleme, araştırma ve çalışmalar içinde (sf. 39-54). Serüven Yayıncılık.
7. Aşiret, S., & Su Özenir, Ö. (2025). Türkiye yüzyılı maarif modeli 2024 öğretim programlarında ölçme ve değerlendirme yaklaşımının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 26(3), 895-931. doi:10.29299/kefad.1659146
8. Bayburtlu, Y. S. (2015). 2006 ve 2015 Türkçe dersi öğretim programlarının değerlendirilmesi. Electronic Turkish Studies, 10(15), 137-158.

9. Belet Boyacı, Ş. D., & Güner Özer, M. (2019). Öğrenimin geleceği: 21. yüzyıl becerileri perspektifiyle Türkçe dersi öğretim programları. Anadolu Uluslararası Eğitim Bilimleri Dergisi, 9(2), 708-738. doi:10.18039/ajesi.578170
10. Bilici, E., & Akın, E. (2025). Maarif modeli kapsamında Türkçe dersine yönelik 5. sınıf üretim atölyesi uygulamasına dair öğrenci görüşleri. International Journal of Language Academy: IJLA, 13(3), 343-355.
11. Bulut, K. (2019). 2006 ve 2018 Türkçe dersi öğretim programlarının karşılaştırmalı olarak incelenmesi. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 23(3), 862-881.
12. Bıçak, N. ve Alver, M. (2018). 2018 Türkçe dersi öğretim programı’na ilişkin öğretmen görüşleri. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 7(4), 2480-2501.
13. Cornoldi, C., & Lucangeli, D. (1997). Mathematics and metacognition: What is the nature of the relationship?. Mathematical Cognition, 3(2), 121-139.
14. Çerçi, A. (2018). 2018 Türkçe dersi öğretim programı kazanımlarının (5, 6, 7, 8. sınıf) yenilenen Bloom taksonomisi’ne göre incelenmesi. Okuma Yazma Eğitimi Araştırmaları, 6(2), 70-81.
15. Çetinçakmak, Ö. S., Uğurlu, A., & Çetinçakmak, İ. (2024, Kasım). 2019 Türkçe Dersi Öğretim Programı ile 2024 İlkokul Türkçe Dersi Öğretim Programının karşılaştırmalı olarak değerlendirilmesi [Sempozyum bildirisi]. 22. Uluslararası Sınıf Öğretmenliği Eğitimi Sempozyumu, Türkiye.
16. Değirmenci, G. Y. (2026). Maarif modelinde değer aktarımı: okul öncesi eğitimi programında erdem-değer-eylem çerçevesinin incelenmesi. Muallim Rıfat Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(1), 76-92. https://izlik.org/JA25UF99XE
17. Dinçel, B. K., & Savur, H. (2018). Türkçe dersi öğretim programlarında (2006, 2015, 2018) öğretim teknolojileri. Turkish Studies, 13(27), 991-1005.
18. Duman Güçlü, Ö., & Özdemir, S.M. (2025). 2024 ilkokul Türkçe dersi öğretim programının öğretmen görüşlerine göre değerlendirilmesi. Uluslararası Bilim ve Eğitim Dergisi, 8(3), 207-229.
19. Erden, B., & Koçyiğit, S. (2023). Farklılaştırılmış öğretim uygulamalarının 5. sınıf öğrencilerinin okuduğunu anlama becerilerine ve okuma motivasyonlarına etkisi. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 24(2), 841-868.
20. Erol, T. (2021). Türkçe dersi öğretim programı kazanımlarının yenilenmiş Bloom taksonomisi’ne göre sınıflandırılması. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 9(4), 1421-1442.
21. Filiz, S. B., & Yıldırım, N. (2019). Ortaokul Türkçe dersi öğretim programı kazanımlarının revize edilmiş Bloom taksonomisine göre analizi. İlköğretim Online, 18(4), 1550-1573.
22. Gömleksiz, M. N., & Kan, A. Ü. (2007). Yeni ilköğretim programlarının dayandığı temel ilke ve yaklaşımlar. Fırat Üniversitesi Doğu Araştırmaları Dergisi, 5(2), 60-66.
23. Güneş, İ., Dursun, F., & Alcı, B. (2025). Türkiye yüzyılı maarif modeli ortaokul matematik dersi öğretim programında ölçme ve değerlendirme yaklaşımının analizi. İstanbul Eğitim Dergisi, 2, 132-159. doi:10.71270/istanbulegitim.istj.1648231
24. Güzel, Ü., & Demirel, S. (2023). Ortaokul Türkçe dersi öğretim programlarında (1924 - 2019) bilgilendirici metinler. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 21(1), 505-523. doi:10.37217/tebd.1168630
25. Kalaycı, N., & Yıldırım, N. (2020). Türkçe dersi öğretim programlarının karşılaştırmalı analizi (2009-2017-2019). Trakya Eğitim Dergisi, 10(1), 238-262. doi:10.24315/tred.580427
26. Kalemkuş, J. (2021). Bilmeyi bilme: üstbiliş. Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, 42, 471-495. doi:10.33418/ataunikkefd.795640
27. Kaplan, K. (2021). Ortaokul Türkçe ders kitaplarında yer alan dinleme/izleme becerisini ölçmeye yönelik soruların yenilenmiş Bloom taksonomisine göre incelenmesi. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 10(1), 626-645. doi:10.15869/itobiad.836238
28. Kaplan, K., & Demir, M. (2023). Türkçe dersi öğretim programı’nın (2019) bağlam-girdi-süreç-ürün (CIPP) modeli ile değerlendirilmesi. Trakya Eğitim Dergisi, 13(1), 770-785.
29. Kaplan, K., & Özgen, A. (2023). 2016-2022 yılları arasında Türkçe öğretim programları konulu yayımlanan makale ve tezlerin analizi. Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi, 8(1), 435-456. doi:10.32321/cutad.1255782
30. Karadağ, R. (2010). İlköğretim Türkçe dersinde farklılaştırılmış öğretim yaklaşımının uygulanması: Bir eylem araştırması. Yayımlanmamış doktora tezi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi.
31. Karakaş Yıldırım, Ö. (2020). 8. Sınıf Türkçe ders kitabındaki yazma etkinliklerinin yenilenmiş Bloom taksonomisine göre incelenmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 8(2), 315-325. doi:10.16916/aded.675304
32. Karataş, İ. H. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli hakkında. Alanyazın, 5(1), 6-11.
33. Kaya, M., & Aydın, E. (2024). 2019 Türkçe dersi öğretim programı ile 2024 Türkçe dersi öğretim programı'nın karşılaştırılması. Harran Maarif Dergisi, 9(1), 108-146.
34. Kayman, F., & Özdemir, H. (2025). 2024 Ortaokul Türkçe dersi öğretim programı: öğretmen görüşleri ve öneriler. Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi, 14(2), 517-531. doi:10.30703/cije.1567388
35. Kurum, Z., & Yıldız, D. (2025). 2024 Türkçe dersi öğretim programının ve dinleme/izleme öğrenme çıktılarının değerlendirilmesi: teori ve uygulama. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 13(4), 1025-1046.
36. Mazhar, B. A. L. (2018). Türkçe dersinin 21. yüzyıl becerileri açısından incelenmesi. Turkish Studies, 13(4), 49-64.
37. MEB (2005). İlköğretim Türkçe dersi öğretim programı ve kılavuzu. Ankara: Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı.
38. MEB (2012). 12 yıllık zorunlu eğitime yönelik uygulamalar. https://mevzuat.meb.gov.tr/dosyalar/1567.pdf
39. MEB (2019). Türkçe dersi öğretim programı (ilkokul ve ortaokul 1-8. sınıflar). Ankara: Millî Eğitim Bakanlığı.
40. MEB (2024a). Ortaokul Türkçe dersi öğretim programı (5, 6, 7 ve 8. sınıflar) Türkiye yüzyılı maarif modeli. https://gorusoneri.meb.gov.tr/
41. MEB (2024b). Türkiye yüzyılı maarif modeli öğretim programları ortak metni. https://gorusoneri.meb.gov.tr/
42. Memiş, M., & Kalyoncu, M. R. (2024). 2024 ortaokul Türkçe dersi öğretim programı ile 2019 Türkçe dersi öğretim programı’nın karşılaştırmalı incelenmesi. International Journal of Language Academy, 12(2), 176-199.
43. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis. Sage Publications.
44. Öbüz, E. (2026). 2024 Maarif modeli ortaokul Türkçe dersi öğretim programı öğrenme çıktılarının 21. yüzyıl becerileri açısından incelenmesi. EKEV Akademi Dergisi, Advanced Online Publication, 408-425. doi:10.17753/sosekev.1796536
45. Özkale, A., & Memiş, Y. (2022). İlköğretim matematik öğretim programında sarmal yaklaşım yansımalarının incelenmesi. Milli Eğitim Dergisi, 51(234), 1031-1062. doi:10.37669/milliegitim.848842
46. Özkan, A., & Çuhadar, C. (2026). Din kültürü ve ahlak bilgisi öğretim programındaki kök değerlerin eğitsel oyunlarla öğretiminin incelenmesi. TÜRKAV Kamu Yönetimi Enstitüsü Sosyal Bilimler Dergisi, 5(2), 465-502. doi:10.71138/turkav.1798122.
47. Şahin, D., & Bayramoğlu, C. D. (2016). 2015 Türkçe öğretim programının metin tür ve tema seçimi bakımından değerlendirilmesi. Turkish Studies (Elektronik), 11(3), 2095-2130.
48. Şimşek, Ş., & Aydın, E. (2025). Türkçe öğretim programlarında yazma becerisi: 2024 maarif modeli ve 2019 Türkçe dersi öğretim programı’nın karşılaştırmalı analizi. Çukurova Araştırmaları Dergisi, 11(26), 35-51
49. Pala, F. (2025). Farklılaştırılmış öğretim ve Türkiye yüzyılı maarif modeli. Uluslararası Sosyal Bilimler Akademi Dergisi, 20, 1082-1113. doi:10.47994/usbad.1735156
50. Parlak, B. (2017). Dijital çağda eğitim: olanaklar ve uygulamalar üzerine bir analiz. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 22(Kayfor 15 Özel Sayısı), 1741-1759. https://izlik.org/JA79UC39JW
51. Patton, M. Q. (2017). Qualitative research and evaluation methods. Sage Publications.
52. Peksöz, M. (2025). 2024 İlkokul Türkçe dersi öğretim programı (1- 4. sınıflar) ile 2019 Türkçe dersi öğretim programı’nın (1- 8. sınıflar) karşılaştırmalı incelemesi. Temel Eğitim, 7(27), 18-33. doi:10.52105/temelegitim.1538201
53. Satmaz, İ. (2025). Türkiye yüzyılı maarif modeli Türkçe dersi 5. Sınıf öğretim programının akademisyen görüşleri doğrultusunda değerlendirilmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 13(4), 1047-1063.
54. Sevim, O., Kayman, F., & Kaya, M. (2021). Türkçe öğretmenlerinin bireyselleştirilmiş eğitim programı'nın (BEP) uygulanabilirliği hakkındaki görüşleri. International Journal of Language Academy, 9(1), 159-174.
55. Soyuçok, M., & Batur, Z. (2020). 2018 Türkçe öğretim programı kazanımlarının Türkiye yeterlilikler çerçevesi açısından incelenmesi. Gelecek Vizyonlar Dergisi, 4(3), 1-12.
56. Süğümlü, A. A., & Bahşi, N. (2025). Türkiye yüzyılı maarif modeli ortaokul Türkçe dersi öğretim programı'nın Bloom taksonomisi'ne göre incelenmesi. SDÜ Uluslararası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 12(1), 27-49.
57. Ucus, S., & Demirbaş, İ. (2017). Okul öncesi eğitim programı ile ilkokul hayat bilgisi öğretim programının sarmallığının incelenmesi. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 13(3), 1084-1105. doi:10.17860/mersinefd.322800
58. Uçarkuş, E. (2025). 2024 Programının ortak metninde yer alan farklılaştırılmış öğretimin ilgili literatür bağlamında incelenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 66, 3875-3889. doi:10.53444/deubefd.1617142
59. Ülçay, O. (2024). Türkiye yüzyılı maarif modeli değerlendirmesi. Ulusal Eğitim Toplum ve Dünya Dergisi, 1(2), 70-75.
60. Vatansever, A., & Sülün, F. (2025). Türkiye yüzyılı maarif modeli ışığında ortaokul beden eğitimi ve spor dersi öğretim programı üzerine bir değerlendirme. M. Altınkök & Yılmaz, Y. (Ed.), Beden eğitimi alanında uluslararası derleme, araştırma ve çalışmalar içinde (sf. 63-80). Serüven Yayınevi.
61. Yabaş, D., & Altun, S. (2009). Farklılaştırılmış öğretim tasarımının öğrencilerin özyeterlik algıları, bilişüstü becerileri ve akademik başarılarına etkisinin incelenmesi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 37(37), 201-214.
62. Yangın, B. (2005). İlköğretim Türkçe dersi öğretim programı ve kılavuzunun değerlendirilmesi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri Dergisi, 5(2), 477-516.
63. Yıldırım, A. (2025). Türkiye yüzyılı maarif eğitim modeli ve Türkçe dersi temalarındaki eğilimlerin incelenmesi. TURAN-SAM, 17(65), 425-430.
64. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2008). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayınları.
65. Yıldırım, M. C., & Dönmez, B. (2008). Yapılandırmacı öğrenme yaklaşımı uygulamalarının sınıf yönetimine etkileri üzerine bir çalışma. İlköğretim Online, 7(3), 664-679.
66. Yıldırım, T. (2025). Üretim atölyelerinin yazma becerisine etkisinin değerlendirilmesi. Okuma Yazma Eğitimi Araştırmaları, 13(1), 103-123. doi:10.35233/oyea.1585069
67. Yıldırım, Y., & Çalışkan, A. (2024). Türkiye yüzyılı maarif modeli’nin 21. yüzyıl insan profili açısından değerlendirilmesi. Elektronik Eğitim Bilimleri Dergisi, 13(26), 204-220. doi:10.55605/ejedus.1548121