Mersin tahtacı geçiş dönemi ritüelleri: Cenaze ve doğum yemekleri ve gastronomik miras değeri

Mutfak kültürü; inançları, dayanışmayı ve toplumsal belleği yansıtan dinamik bir yapıdır. Özellikle doğum ve ölüm gibi geçiş dönemlerinde gıda, biyolojik ihtiyacın ötesinde sosyolojik bir işlev görür. Tahtacı Türkmenlerinde ritüel yemekler; toplumsal dayanışma, kültürel aktarım ve kimlik inşası bağlamında anlam taşımaktadır. Bu çalışma, Mersin ili Dalakdere ve Kızılkaya köylerinde yaşayan Tahtacı Türkmenlerinin geçiş dönemi ritüelleri olan cenaze ve doğum yemeklerini inceleyerek, bu ritüellerin sosyolojik işlevlerini, modernleşme karşısındaki dönüşümünü ve gastronomi turizmi bağlamındaki potansiyelini analiz etmeyi amaçlamıştır. Etnografik desenle yürütülen araştırma, alan gözlemleri, yarı yapılandırılmış görüşmeler (n:30 kişi, 45-85 yaş) ile toplanan veriler içerik analiziyle değerlendirilmiştir. Cenaze evinde yemek pişirmeme ve yiyeceğin komşularca imeceyle sunulma pratiği (D: %11,6; K: %13,5) güçlü şekilde sürmektedir. Kuru fasulye (%14,5; %12,2), dövme pilavı (%10,1; %6,8) ve helva (%14,5; %14,9) temel menüyü oluşturmaktadır. Kurban geleneğinin yerini lahmacunun alması (%11,6; %9,5) kültürel dönüşüme işaret ederken; diş börtmesi/hediği (D: %61,1; K: %60,0) ve tatlı-pasta ikramı (D: %16,7; K: %13,3) modern uyarlanabilirliği yansıtmaktadır. Sonuç olarak, Tahtacı geçiş dönemi yemek ritüelleri, değişime rağmen güçlü bir kültürel miras değeri taşımakta ve otantik deneyimler sunarak Etnik Turizm potansiyeli barındırmaktadır.

Culinary culture reflects belief, solidarity, and collective memory. In birth and death rituals, food gains sociological meaning beyond nutrition. Among Tahtacı Turkmens, ritual meals reinforce cultural transmission, cohesion, and identity. This study examines death- and birth-related ritual cuisines among Tahtacı Turkmens in Dalakdere and Kızılkaya (Mersin). It focuses on sociological roles, transformations driven by modernization, and ties to ethnic gastronomy tourism. Using ethnography, researchers collected data through semi-participant observation and semi-structured interviews with 30 knowledgeable participants aged 45–85. Inductive content analysis was used. Findings show that not cooking in mourning households, and neighbors providing food, remain robust practices (Dalakdere: 11.6%; Kızılkaya: 13.5%). Common funeral dishes include kuru fasulye (beans) (14.5%; 12.2%), dövme pilavı (10.1%; 6.8%), and helva (14.5%; 14.9%). The replacement of traditional sacrificial meals with lahmacun (11.6%; 9.5%) shows cultural change. Meanwhile, the persistence of diş börtmesi/hedik (61.1%; 60.0%) and the addition of cake (16.7%; 13.3%) show adaptive modernization. Thus, Tahtacı ritual cuisines endure as cultural heritage, offering strong potential for authentic, experience-oriented ethnic gastronomy tourism.