Engellilik Bağlamında Gündelik Yaşamda Ableizm Temelli Mikro Agresyonlar: Sosyal Hizmet Perspektifinden Eleştirel Bir Değerlendirme

Öz

Bu çalışma, engellilik bağlamında gündelik yaşamda ortaya çıkan ableizm temelli mikro agresyonları sosyal hizmet perspektifinden ele almayı ve bu olgunun kuramsal temelleri ile sosyal hizmet uygulamalarına yansımalarını tartışmayı amaçlamaktadır. Araştırma, anlatısal derleme yöntemiyle yürütülmüş; 2010–2025 yılları arasında Web of Science, Scopus, PubMed ve Google Scholar veri tabanlarında yayımlanan Türkçe ve İngilizce çalışmalar incelenmiştir. Literatür taraması sonucunda mikro agresyon, ableizm, engellilik ve sosyal hizmet alanlarına ilişkin kuramsal ve ampirik çalışmalar eleştirel bir bakış açısıyla sentezlenmiştir. Çalışmada, F. K. Campbell’in ableizm kuramı ile D. W. Sue’nun mikro agresyon yaklaşımı birlikte değerlendirilerek, ableizmin gündelik yaşamda mikro agresyonlar aracılığıyla nasıl yeniden üretildiği ortaya konulmuştur. Bulgular, engelli bireylere yönelik mikro agresyonların çoğu zaman iyi niyetli görünen iletişim biçimleri içinde gerçekleştiğini; ancak bu davranışların bireylerde kronik stres, özsaygı kaybı, sosyal izolasyon ve toplumsal dışlanma gibi önemli psikososyal sonuçlara yol açabildiğini göstermektedir. Ayrıca mikro agresyonların yalnızca bireysel önyargılardan değil, kültürel normlar, kurumsal yapılar ve toplumsal güç ilişkileri tarafından beslenen yapısal ableizmden kaynaklandığı belirlenmiştir. Bu doğrultuda sosyal hizmet mesleğinin hak temelli, güçlendirme odaklı ve baskı karşıtı uygulamalar aracılığıyla ableizm temelli mikro agresyonların önlenmesinde önemli bir rol üstlenebileceği vurgulanmaktadır. Çalışmanın, Türkiye’de engellilik, ableizm ve mikro agresyon ilişkisini sosyal hizmet perspektifiyle bütüncül biçimde ele alarak literatüre kuramsal katkı sağlaması ve gelecekte gerçekleştirilecek ampirik araştırmalara kavramsal bir zemin oluşturması beklenmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Ableizm
• Mikro agresyon
• Engellilik
• Ayrımcılık
• Sosyal hizmet

Ableism-Based Microaggressions in Everyday Life: A Critical Review from a Social Work Perspective

Öz

This study aims to examine ableism-based microaggressions occurring in daily life within the context of disability from a social work perspective, and to discuss the theoretical foundations of this phenomenon and its reflections in social work practices. The research was conducted using a narrative review method; Turkish and English studies published in the Web of Science, Scopus, PubMed, and Google Scholar databases between 2010 and 2025 were examined. As a result of the literature review, theoretical and empirical studies related to microaggression, ableism, disability, and social work were synthesized from a critical perspective. In this study, F. K. Campbell’s ableism theory and D. W. Sue’s microaggression approach were evaluated together to reveal how ableism is reproduced in daily life through microaggressions. The findings show that microaggressions towards individuals with disabilities often occur within seemingly well-intentioned forms of communication; however, these behaviors can lead to significant psychosocial consequences such as chronic stress, loss of self-esteem, social isolation, and social exclusion. Furthermore, it has been determined that microaggressions stem not only from individual prejudices but also from structural ableism, which is fueled by cultural norms, institutional structures, and societal power relations. Accordingly, it is emphasized that the social work profession can play a significant role in preventing ableism-based microaggressions through rights-based, empowerment-focused, and anti-oppression practices. This study is expected to contribute theoretically to the literature by holistically addressing the relationship between disability, ableism, and microaggressions in Turkey from a social work perspective, and to provide a conceptual foundation for future empirical research.

Anahtar Kelimeler

• Ableism
• Microagression
• Disability
• Discrimination
• Social work

Kaynakça

1. Ahmad, M. N. (2025). Narrative literature reviews in scientific research: Pros and cons. Jordan Journal of Agricultural Sciences, 21(1), 1–4. https://doi.org/10.35516/jjas.v21i1.4143
2. American Psychological Association. (2023a). APA dictionary of psychology. https://dictionary.apa.org/microaggression
3. American Psychological Association. (2023b). Inclusive language guide (2nd ed.). https://www.apa.org/about/apa/equity-diversity-inclusion/language-guidelines.pdf
4. Arnade, S. (2016). Ableismus erkennen und begegnen: Strategien zur Stärkung von Selbsthilfepotenzialen. Interessenvertretung Selbstbestimmt Leben in Deutschland e.V. https://isl-ev.de/wpcontent/ uploads/2023/09/Able-Ismus_Broschuere-barrierefrei.pdf
5. Barton, L. (2001). Disability, politics and the struggle for change. David Fulton Publishers.
6. Baumeister, R. F., & Leary, M. R. (1997). Writing narrative literature reviews. Review of General Psychology, 1(3), 311–320. https://doi.org/10.1037/1089-2680.1.3.311
7. Beresford, P. (2013). Beyond the usual suspects: Towards inclusive user involvement. Shaping Our Lives