Araştırma Makalesi

Yükseköğretimde Dijital Dönüşüme Karşı Öğrenci Direncinin Aşılmasında Yapay Zekâ Okuryazarlığının Katalizör Rolü

Cilt: 8 Sayı: 4 24 Aralık 2025
PDF İndir
TR EN

Yükseköğretimde Dijital Dönüşüme Karşı Öğrenci Direncinin Aşılmasında Yapay Zekâ Okuryazarlığının Katalizör Rolü

Öz

Bu çalışma, öğrencilerin değişime direnci ve yapay zekâ okuryazarlığının yükseköğretimde yapay zekaya (YZ) karşı tutumlarını nasıl etkilediğini araştırmaktadır. Bu çalışmada, dijital dönüşüm sürecinde karşılaşılan psikolojik engellerin aşılmasına katkı sağlamak amacıyla, özellikle değişime direncin yapay zekâya yönelik tutumlar üzerindeki olumsuz etkilerinde yapay zekâ okuryazarlığının aracılık rolünün belirlenmesi amaçlanmaktadır. Nicel, kesitsel bir araştırma tasarımı kullanılarak, Türkiye’deki 564 üniversite öğrencisinden yapılandırılmış bir anket aracılığıyla veri toplanmıştır. Çalışmada, önerilen hipotezleri test etmek için Yapısal Eşitlik Modeli (YEM) ve Hayes’in PROCESS Model 4 kullanılmıştır. Bulgular, değişime direncin artışının hem YZ okuryazarlığını hem de YZ’ye karşı tutumları önemli ölçüde ve olumsuz etkilediğini ortaya koymaktadır. Ayrıca, YZ okuryazarlığı öğrencilerin YZ tutumları üzerinde olumlu bir etkiye sahiptir ve değişime direnç ile tutum arasındaki ilişkiyi kısmen aracılık etmektedir. Bütünleşik bir RTC→AIL→AIA yolu deneysel olarak kurularak ve AIL'yi dirençle ilişkili belirsizliği algılanan kontrole dönüştüren geliştirilebilir bir yetkinlik olarak belirleyerek özgün bir katkı sunulmaktadır. Böylece tutumların bilgiye dayalı mekanizmalar aracılığıyla nasıl iyileştirildiği açıklığa kavuşturulmaktadır. Sonuçlar, bilgiye dayalı güven ve bilişsel hazırlığın, yapay zekâya yönelik olumlu tutumların güçlenmesine anlamlı katkı sunduğunu göstermektedir. Bu çalışma, değişime direnç, YZ okuryazarlığı ve YZ’ye karşı tutumları birbirine bağlayan entegre bir kavramsal çerçeve sunarak literatüre katkıda bulunmaktadır. Pratik açıdan, tasarım odaklı çıkarımlar eğitim programlaması için belirtilmiş olup, etik-gizlilik-önyargı içeriklerinin ve açıklanabilirlik odaklı geri bildirimlerin entegre edilmesinin arabuluculuk mekanizmasını rutin uygulamaya dönüştürebileceğini ve dirençle ilişkili sürtüşmeleri azaltmaya yardımcı olabileceğini göstermektedir. Dijital dönüşüm geçiren eğitim ortamlarında sürdürülebilir öğrenme davranışlarını teşvik etmek için bilişsel yetkinliklerin ele alınmasının gerekli olduğunu vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Ajzen, I. (1991). The theory of planned behavior. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 50(2), 179–211. https://doi.org/10.1016/0749-5978(91)90020-T
  2. Ajzen, I. (2001). Nature and operation of attitudes. Annual Review of Psychology, 52(1), 27–58. https://doi.org/10.1146/annurev.psych.52.1.27
  3. Alamäki, A., Nyberg, C., Kimberley, A., & Salonen, A. O. (2024, March). Artificial intelligence literacy in sustainable development: A learning experiment in higher education. In Frontiers in Education, 9, 1343406. https://doi.org/10.3389/feduc.2024.1343406
  4. Amin, S. M., El‐Gazar, H. E., Zoromba, M. A., El‐Sayed, M. M., & Atta, M. H. R. (2025). Sentiment of nurses towards artificial intelligence and resistance to change in healthcare organizations: A mixed‐method study. Journal of Advanced Nursing, 81(4), 2087-2098. https://doi.org/10.1111/jan.16435
  5. Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The Exercise of Control. New York: W. H. Freeman.
  6. Browne, M. W., & Cudeck, R. (1993). In K. A. Bollen & J. S. Long (Eds.), Testing Structural Equation Models (pp. 136–162). Sage.
  7. Çalışkan, A. (2019). Resistance to change: a study of scale adaptation. Suleyman Demirel University the Journal of Faculty of Economics and Administrative Sciences, 24(2), 237-252.
  8. Castro, C. A., Zambaldi, F., & Ponchio, M. C. (2020). Cognitive and emotional resistance to innovations: concept and measurement. Journal of Product & Brand Management, 29(4), 441-455. https://doi.org/10.1108/JPBM-10-2018-2092

Ayrıntılar

Birincil Dil

İngilizce

Konular

Yükseköğretimde Program Geliştirme ve Yeterlilikler , Yükseköğretim Çalışmaları (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

24 Aralık 2025

Gönderilme Tarihi

16 Temmuz 2025

Kabul Tarihi

11 Kasım 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 1970 Cilt: 8 Sayı: 4

Kaynak Göster

APA
Fidan, Ü., Gündüz, C., & Erbey, A. (2025). Artificial Intelligence Literacy as a Catalyst for Overcoming Student Resistance to Digital Transformation in Higher Education. Journal of University Research, 8(4), 557-566. https://doi.org/10.32329/uad.1743237

Articles published in the Journal of University Research (Üniversite Araştırmaları Dergisi - ÜAD) are licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0) License 32353.