THE POETICS OF SALÂH BIRSEL’S DIARIES

Öz

Salâh Birsel, who published the first literary diary of the Turkish Republic, won the first literary award for a diary and coined the term for the genre, which he also discusses in his diaries. These fragmented ideas are classified, yielding crucial insights into Salâh Birsel’s works and the diary genre. Not only did Salâh Birsel’s ten diaries establish the diary as an independent “literary genre” in Turkish literature, but he also questioned its qualities in this massive volume. Salâh Birsel’s diaries help the “artist” explain himself to the reader through his daily existence. Thematically developed diaries have artistic aspects and approach fiction from title selections to thematic developments. This study uses themes like “the diary genre becoming an independent literary genre”, “the boundaries and classification of the diary genre”, and “the fictional qualities of diaries” to explore the poetics of his diaries. By presenting himself as an artist in his diaries, Salâh Birsel questions the social status of the diary genre and the artist’s relationship with the reader. This study addresses a gap in Turkish literary studies by exploring the poetics of Salâh Birsel's diaries through his works in this genre.

Anahtar Kelimeler

• Salâh Birsel
• Diary Genre
• Diary and Fiction
• Artist and Reader

SALÂH BİRSEL GÜNLÜKLERİNİN POETİKASI

Öz

Cumhuriyet sonrası ilk günlüğü ve Türk edebiyatının ilk edebiyat günlüğünü yazan, bir edebiyat ödülünü ilk kez bir günlükle kazanan ve bir türe adını veren Salâh Birsel, günlüklerinde bu edebî türe dair görüşlerini de açıklar. Dağınık bir şekilde verilen bu düşüncelerin tasnifi ve incelenmesi ise Salâh Birsel ve günlük türü kesişimine ilişkin önemli sonuçlar sunmaktadır. Türk edebiyatında günlük türünün müstakil bir edebî tür özerkliği kazanmasında Salâh Birsel’in günlüklerinin on ciltlik hacmi değil, bu hacim içinde türün niteliklerini sorgulaması da etkili olmuştur. Birsel’in günlükleri, sanatçının okur karşısına gündelik yaşamıyla çıkması bakımından da önemlidir. Günlükler, belirli temalar etrafında gelişmeleri, başlık seçimleri ve böylece kurguya yaklaşan yapılarıyla estetik niteliklere sahiptir. Bu çalışmada; günlük türünün müstakil bir yazınsal tür hâline gelişi, sınırları, tasnifi ve kurgusal nitelikleri gibi başlıklar, Salâh Birsel günlüklerinin poetikasına ulaşmak için önemli veriler sunmaktadır. Birsel’in günlüklerinde kendisini sanatçı olarak konumlandırma tercihi, türün toplumsal karşılığını ve sanatçının okur karşısındaki konumunu sorgulamayı da zorunlu kılar. Nitekim günlüğü ruh çözümleme alanı olarak görmesine rağmen Birsel’in okur karşısına kendisini değil, “kendisinin temsili”ni çıkardığı gözlemlenmiştir. Salâh Birsel’in estetik ve toplumsal karşılığına dair boşluğu doldurmayı amaçlayan bu çalışma, Birsel’in günlüklerinin poetikasını öncelikle sanatçının bu türdeki eserlerinden yararlanarak geliştirmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Salâh Birsel
• Günlük Türü
• Günlük ve Kurgu
• Sanatçı ve Okur.

Kaynakça

1. Barthes, R. (1998). Roland Barthes (S. Rifat, Çev.). YKY.
2. Barthes, R. (2013). Yazarın ölümü. (N. K. Sevil, A. Ece & E. Göktepe, Çev.). Dilin çalışma sesi içinde (s. 61-68). YKY.
3. Birsel, S. (1955). Günlük. Yeditepe.
4. Birsel, S. (1969). Kendimle konuşmalar. Papirüs.
5. Birsel, S. (1972). Haydar haydar. Bilgi.
6. Birsel, S. (1976). Kuşları örtünmek. Ada.
7. Birsel, S. (1978). Bir edebiyat türü olarak günlük: Ruznameler, günlük yazarlarımız ve türün batıdaki örnekleri. Milliyet Sanat, 297, 3-9.
8. Birsel, S. (1982). Şiir ve cinayet. Yazko.

9. Birsel, S. (1989). Seyirci sahneye çıkıyor. Nisan.
10. Birsel, S. (1991). Nezleli Karga. Remzi.
11. Birsel, S. (1992). Yalnızlığın fırınlanmış kokusu. Remzi.
12. Birsel, S. (1993). Varduman. YKY.
13. Birsel, S. (1995). Papağanname. Adam.
14. Birsel, S. (1996). Yanlış parmak. Adam.
15. Birsel, S. (2001). Şiirin ilkeleri. Adam.
16. Birsel, S. (2019). Yaşlılık günlüğü. Sel.
17. Birsel, S. (2020). Bay sessizlik. Sel.
18. Birsel, S. (2023). Aynalar günlüğü. Sel.
19. Cuddon, A. (1999). Dictionary of literary terms & literary theory. Penguin.
20. Demiralp, O. (2019). Salâh Bey önce şairdir. Kitap-lık, 203, 25-35.
21. Durbaş, R. (1986, December 20). Günlük bence bir edebiyat türü (Salâh Birsel ile mülakat). Cumhuriyet, 5.
22. Durmaz, T. (2024). Sıradan bilginin eşsizliğiyle bir musâhabet: günlükleri üzerinden Seyyid Hasan Nûrî Efendi’nin ailesi ve sosyal çevresi üzerine bir mikrotarih incelemesi (1661-1665). Ceride: Ben-Anlatıları Araştırmaları Dergisi, 1 (2), 65-102. https://doi.org/10.5281/zenodo.10667299
23. Günaydın, Y. T., & Günaydın, S. (2015). Günlük edebiyatı bibliyografyası. Hece Dergisi Günlük Özel Sayısı, 222-223–224, 703-740.
24. Fıstıkçıoğlu, F. M. (2023). 20. Yüzyıl Türk Edebiyatında Günlük, NEÜ Yayınları.
25. Kafadar, C. (1989). Self and others: the diary of a dervish in seventeenth century Istanbul and first-person narratives in Ottoman literature. Studia Islamica, 69, 121-150. https://doi.org/10.2307/1596070
26. Kafadar, C. (2009). Kim var imiş biz burada yoğ iken. Metis.
27. Karahasanoğlu, S. (2013). Kadı ve günlüğü. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
28. Karahasanoğlu, S. (2019). Ben-anlatıları: tarihsel kaynak olarak imkânları, sınırları. Turkish History Education Journal, 8 (1), 211-230. https://doi.org/10.17497/tuhed.565122
29. Karahasanoğlu, S. (2021). Ottoman ego-documents: state of the art. International Journal of Middle East Studies, 53 (2), 301-308. https://doi.org/10.1017/S0020743821000350
30. Ömer Seyfettin. (2025). Kayıp günlük ve Fon Sadriştayn’ın Karısı (S. Koz, Haz.). YKY.
31. Pamuk, O. (2011). Saf ve düşünceli romancı. İletişim.
32. Sevinç, C. (2015). Edebî bir belge olarak günlük. Hece, 222-223-224, 53-61.
33. Süreya, C. (2000). Şapkam dolu çiçekle: toplu yazılar I. YKY.
34. Türk Dili. (1962). Yazarlar: Ataç. Türk Dili, 127, 625-626.
35. Uşaklıgil, H. Z. (1994). Sanata dair (L. A. Çanaklı, S. Ayhan, Haz.). Özgür.
36. Uygur, M. E. & Mutlu, H. H. (2023). Türkçe eğitiminde metin türü ve özellikleri açısından günlük/günce türü. Ahmet Keleşoğlu Eğitim Fakültesi Dergisi, 5 (3), 1127-1144. https://doi.org/10.38151/akef.2023.102
37. Uzun, E. (2013). Sultan I. Mahmud’a ait bir ruznâme. Turkish Studies, 3 (8), 687-703. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.5209
38. Yazıcı, V. (2004). Günlük üzerine kimi notlar. Çağdaş Türk Dili, 198 (Günlük /II), 199-202.
39. Yıldız, A. (2016). Edebiyatımızda çok bilinmeyen bir tür: rûznâme ve bir rûznâme örneği. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi, 20 (1), 429-444. https://doi.org/10.18505/cuid.238978