Çocuklar İçin Felsefe(P4C) Eğitiminin Ortaokul Öğrencilerinin Eleştirel Okuma Becerilerine Etkisi

Yıl 2026, Cilt: 39 Sayı: 1 , 50 - 71 , 30.04.2026

Gamze Esen , Pınar Kanık Uysal

https://doi.org/10.19171/uefad.1605958

https://izlik.org/JA23NA63GU

Öz

Bu araştırma, Çocuklar İçin Felsefe (P4C) eğitiminin ortaokul altıncı sınıf öğrencilerinin eleştirel okuma becerileri üzerindeki etkilerini incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, nicel araştırma yöntemlerinden ön test- son test kontrol gruplu yarı deneysel desen kullanılmıştır. Katılımcılar, Marmara bölgesinde yer alan bir devlet okulunda öğrenim gören 33 altıncı sınıf öğrencisinden oluşmaktadır. Araştırma, 12 haftalık bir süreçte tamamlanmış olup, bu süre zarfında deney grubundaki öğrencilere Çocuklar İçin Felsefe eğitimi verilmiştir. Verilerin toplanmasında, eleştirel okuma becerilerini ölçmeyi amaçlayan “Eleştirel Okuma Değerlendirme Paketi” kullanılmış ve değerlendirmeler, bu paket içerisindeki dereceli puanlama anahtarına göre yapılmıştır. Elde edilen veriler, bağımsız örneklem t testi ile analiz edilmiştir. Analiz sonuçları, Çocuklar İçin Felsefe eğitiminin altıncı sınıf öğrencilerinin eleştirel okuma becerilerini anlamlı düzeyde geliştirdiğini göstermektedir. Bilgilendirici ve öyküleyici metinler ayrı ayrı incelendiğinde de Çocuklar İçin Felsefe eğitiminin eleştirel okuma becerileri üzerinde olumlu etkiler sağladığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu sonuçlar, P4C’nin öğrencilerin eleştirel okuma becerilerini artırmada etkili bir yöntem olduğunu ortaya koymaktadır. Elde edilen bulgular doğrultusunda, P4C yaklaşımının farklı metin türleri, yaş grupları ve dil becerileri üzerindeki etkisinin nicel ve nitel verilerle desteklenen araştırma tasarımlarıyla incelenmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Çocuklar İçin Felsefe , Eleştirel Okuma , Ortaokul öğrencileri , Felsefe

The Effect of Philosophy Education with Children (P4C) on the Critical Reading Skills of Secondary School Students

https://izlik.org/JA23NA63GU

Öz

This study aims to examine the effects of Philosophy for Children (P4C) training on the critical reading skills of sixth-grade middle school students. A quasi-experimental pretest–posttest control group design was employed within a quantitative research framework. The participants consisted of 33 sixth-grade students attending a public school in the Marmara region. The study was conducted over a 12-week period, during which students in the experimental group received training in Philosophy for Children. Data were collected using the Critical Reading Assessment Package, designed to measure critical reading skills, and assessments were conducted according to the rubric included in this package. Data were analyzed using an independent samples t-test. The results of the analysis indicate that Philosophy for Children instruction significantly improved the critical reading skills of sixth-grade students. When informational and narrative texts were examined separately, Philosophy for Children instruction was found to have positive effects on critical reading skills in both text types. These findings demonstrate that P4C is an effective method for improving students’ critical reading skills. Based on the results, it is recommended that future research examine the P4C approach using research designs supported by both quantitative and qualitative data, and explore its impact across different text types, age groups, and language skills.

Anahtar Kelimeler

Philosophy for Children , Critical Reading Skills , Secondary School Students , Philosophy

Kaynakça

• Akan, R., ve Bilgin, A.(2022). Türkiye’deki eğitim kurumlarında uygulanan çocuklar için felsefe (philosophy for children- p4c) program uygulamalarının öğretmen görüşlerine göre değerlendirilmesi. Kaygı, Bursa Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi, 21(2), 560-592. https://doi.org/10.20981/kaygi.1090736
• Akıncı-Demirbaş, E. (2022). Çocuklar için felsefe yaklaşımına dayalı eğitimin 60-72 aylık çocukların erken düşünme becerilerine etkisinin incelenmesi (Yayın No. 791093) [Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi] YÖK. https://tez.yok.gov.tr
• Akınoğlu, O. (2001). Eleştirel düşünme becerilerini temel alan fen bilgisi öğretiminin öğrenme ürünlerine etkisi (Yayın No. 100430) [Doktora tezi, Hacettepe Üniversitesi] YÖK. https://tez.yok.gov.tr
• Akkocaoğlu Çayır, N. (2015). Çocuklar için felsefe eğitimi üzerine nitel bir araştırma (Yayın No. 394850) [Doktora tezi, Hacettepe Ünivesitesi] YÖK. https://tez.yok.gov.tr/
• Aktaş, Ş. ve Gündüz, O. (2005). Yazılı ve sözlü anlatım kompozisyon sanatı. Akçağ.
• Altunsöz, D. (2016). Türkçe dersi öğretim programının öğrencilerin eleştirel okuma becerisini geliştirme açısından incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Bartın Üniversitesi] https://acikerisim.bartin.edu.tr/handle/11772/206?locale-attribute=en
• Alsancak, E., ve Aybek, B. (2023). Ortaokul öğrencilerinin eleştirel düşünme eğilimleri ile akademik başarıları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Scientific Educational Studies, 7(1), 57-78. https://doi.org/10.31798/ses.1289101
• Benade, L. (2011). Philosophy for Children (P4C): A New Zealand School based action research case study. Teachers and Curriculum, 11(1), 15–21. https://doi.org/10.15663/tandc.v11i1.53
• Booy, H. (2013). “Philosophy in primarys schools -developing teacher’s manuals for differentage groups” [Unpublished Master’s thesis], University of Amsterdam.
• Boyraz, C. (2019). İlkokulda çocuklarla felsefe uygulamaları: Bir eylem araştırması (Yayın No. 604901) [Doktora tezi, Anadolu Üniversitesi] YÖK. https://tez.yok.gov.tr
• Büyüköztürk, Ş. (2016). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem.
• Cervetti, G., Pardales, M.J. andDamico, J.S. (2001) A tale of differences: Comparing the traditions, perspectives, and educational goals of critical reading and critical literacy. www.readingonline.org/articles/cervetti/
• Cihaner, C. (2007). Eleştirel düşünme kazandırma yönüyle Bilgin Adalı’nın çocuk kitapları. (Yayın No. 214460 ) [Yüksek lisans tezi, Abant İzzet Baysal Üniversitesi] YÖK. https://tez.yok.gov.tr
• Cin Şeker, Z. (2022). Türkçe derslerinde metinlerle eleştirel düşünme becerisinin geliştirilmesi bağlamında işlevsel bir yaklaşım önerisi: Çocuklar İçin Felsefe (P4C). Uluslararası Sosyal Bilimler Eğitimi Dergisi, 8(1), 98-122. https://doi.org/10.47615/issej.1094455
• Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences (2. basım). Erlbaum Associates.
• Creswell, J.W. (2016). Araştırma deseni nitel, nicel ve karma yöntem yaklaşımları. Eğiten Kitap.
• Çifçi, M. (2006). Eleştirel okuma. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı-Belleten, 54(2006/1), 55-80. https://dergipark.org.tr/tr/pub/belleten/issue/45390/568969
• Daniel, M. F., &Auriac, E. (2011). Philosophy, critical thinking and philosophy for children. Educational Philosophy and Theory, 43(5), 415-435.https://doi.org/10.1111/j.1469-5812.2008.00483.x Deal, A., &Rareshide, M. (2013). Critical reading manual. Winston-Salem State University.
• Eldeleklioğlu Onuk, D., ve Avcı, B. (2021). Okuma becerileri dersi öğretim programının incelenmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 9(2), 343-359. https://doi.org/10.16916/aded.831766
• Esemen, A., & Sadioğlu, Ö. (2021). İlkokul Türkçe ders kitaplarının eleştirel okuma becerisi açısından incelenmesi. Türk Kütüphaneciliği, 35(3), 436-460. https://doi.org/10.24146/tk.937561
• Field, A. (2024). Discovering statistics using IBM SPSS statistics. Sage Publications.
• Gliner, J. A., Morgan, G. A., & Leech, N. L. (2015). Uygulamada araştırma yöntemleri: Desen ve analizi bütünleştiren yaklaşım (S.Turan, çev.). Nobel yayın dağıtım.
• Işıklar, S. (2019). Çocuklar için felsefe eğitim programının 5-6 yaş çocuklarda felsefi sorgulama yoluyla eleştirel düşünme ve problem çözme becerilerine etkisi (Yayın No. 594869) [Yüksek lisans tezi, Onsekiz Mart Üniversitesi] YÖK. https://tez.yok.gov.tr
• Karabulut, M. (2011). Cahit Sıtkı Tarancı’nın şiirlerine psikanalitik bir yaklaşım. Turkish Studies, 6(3), 973-988. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.2257
• Karadağ, F., ve Demirtaş, V. Y. (2018). Çocuklar için felsefe öğretim programının okul öncesi dönemdeki çocukların eleştirel düşünme becerileri üzerinde etkililiği. Eğitim ve Bilim, 43(195), 19-40. http://dx.doi.org/10.15390/EB.2018.7268
• Karagöz, S. (2022). Çocuklarla felsefe eğitiminin 60-72 aylık çocukların akıl yürütme örüntüleri ve kanıt kullanımları üzerindeki etkisinin incelenmesi (Yayın No. 732750) [Yüksek lisans tezi, Aydın Üniversitesi] YÖK. https://tez.yok.gov.tr
• Karasar, N. (2002). Bilimsel araştırma yöntemi. Nobel Yayınları.
• Karatay, H. ve Okur, S. (2012). Öğretmen adaylarının öyküleyici ve bilgilendirici metinleri özetleme becerileri. The Journal of Academic Social Science Studies, 5(7), 399-420.http://dx.doi.org/10.9761/JASSS_243
• Kaya, Z. (2013). Öğretim teknolojileri ve materyal tasarımı. Pegem Akademi.
• Khalaf, B. K., &Zin, Z. B M. (2018). Traditional and inquiry-based learning pedagogy: A systematic critical review. International Journal of Instruction, 11(4), 545-564.
• Kılıç, C., & Tonga, Z. (2022). Deneysel araştırmalarda iç geçerlik: Psikolojik danışma ve rehberlik alanındaki doktora tezlerinin incelenmesi. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 42(3), 2631-2661. https://doi.org/10.17152/gefad.950775
• Korla Öztürk, A. (2022). Çocuklar için felsefe programının 10. sınıf öğrencilerinde eleştirel düşünme becerisine etkisi (Yayın No.740970) [Yüksek lisans tezi, Düzce Üniversitesi] YÖK. https://tez.yok.gov.tr
• Kökten, H. (2023). Eğitimde felsefi sorgulama ve çocuklar için felsefe(P4C). Kaygı, Bursa Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi, 22(3), 1-33. https://doi.org/10.20981/kaygi.1291864
• Labbѐ, B. ve Dupont – Beurier, P.F. (2020). Anlaşmak ve anlaşamamak. Günışığı Kitaplığı.
• Labbѐ, B. ve Dupont – Beurier, P.F. (2020). Hatırlamak ve unutmak. Günışığı Kitaplığı.
• Labbѐ, B. ve Dupont – Beurier, P.F. (2020). İnanmak ve bilmek. Günışığı Kitaplığı.
• Labbѐ, B. ve Dupont – Beurier, P.F. (2020). Olmak ve sahip Olmak. Günışığı Kitaplığı.
• Labbѐ, B. ve Dupont – Beurier, P.F. (2020). Şans ve şanssızlık. Günışığı Kitaplığı.
• Labbѐ, B. ve Puech, M. (2020). Bildiklerimiz ve bilmediklerimiz. Günışığı Kitaplığı.
• Labbѐ, B. ve Puech, M. (2020). Mutluluk ve mutsuzluk. Günışığı Kitaplığı.
• Labbѐ, B. ve Puech, M. (2020). Özgür olan ve olmayan. Günışığı Kitaplığı.
• Labbѐ, B. ve Puech, M. (2020). Söz ve sessizlik. Günışığı Kitaplığı.
• Labbѐ, B. ve Puech, M. (2020). Zaman çok ve zaman yok. Günışığı Kitaplığı.
• Lipman, M. (2003). Thinking in education (2nd ed.). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511840272
• McGraw, K. O., &Wong, S. P. (1996). Forming inferences about some intraclass correlation coefficients. Psychological Methods, 1(1), 30-46.
• McHugh, M. L. (2012). Interrater reliability: The kappa statistic. Biochemia Medica, 22(3), 276-282.
• Okur, T. (2019). Okuma çemberlerinin ilkokul öğrencilerinin eleştirel okuma becerilerine etkisi (Yayın No. 569837) [Yüksek lisans tezi, Pamukkale Üniversitesi] YÖK. https://tez.yok.gov.tr
• Murris, K. (2014). Reading philosophically in a community of enquiry: Challenging developmentality with oram and kitamura’s angry arthur. Children’s Literature in Education, 45(2), 145–165. https://doi.org/10.1007/s10583-013-9205-8
• Onarıcıoğlu, A. S. (2020). Ortaokul öğrencilerinin öyküleyici metinlere ilişkin tepkilerinin alımlama estetiği kuramı açısından incelenmesi (Yayın No. 659914) [Doktora tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi] YÖK. https://tez.yok.gov.tr
• Özcan, S., Sallabaş, M. E., & Akgül, S. (2022). Okuma eğitiminde P4C temelli soru sorma eğitiminin işbirlikli öğrenmeye etkisi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 10(2), 327-346. https://doi.org/10.16916/aded.1076737
• Özdemir, E. (2018). Eleştirel okuma. Bilgi Yayınevi.
• Pearson, P. D., & Johnson, D. D. (1978). Teaching reading comprehension. Holt, Rinehart& Winston.
• Petek Boyacı, N., Karadağ, F., ve Gülenç, K. (2018). Çocuklar için felsefe / çocuklarla felsefe: felsefi metotlar, uygulamalar ve amaçlar. Kaygı, Bursa Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi (31), 145-173. https://doi.org/10.20981/kaygi.474657
• Sare, E., Luik, P., & Tulviste, T. (2016). Improving pre-schoolers’ reasoning skills using the philosophy for children programme. Trames, 20(70/65), 273-295.
• Seferoğlu, S. S., & Akbıyık, C. (2006). Eleştirel düşünme ve öğretimi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 30(30), 193-200https://dergipark.org.tr/tr/pub/hunefd/issue/7806/102380
• Shadish, W. R., Cook, T. D., & Campbell, D. T. (2002). Experimental and quasi- experimental designs for generalized causal inference. Houghton Mifflin.
• Şahin, G. (2023). Düşünsel bir yolculuk: Çocuklar için felsefe. Rumeli Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (36), 368-388. https://doi.org/10.29000/rumelide.1369085
• Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics. Allynand Bacon.
• Tunç, A. İ. (2017). Çocuklarla felsefe. Çocuk ve Medeniyet, 2(4), 71-90. https://dergipark.org.tr/tr/pub/cm/issue/57210/807867
• Turhan, A. (2021). Çocuklar için felsefe eğitimi programı 3. sınıf uygulaması: Bir eylem araştırması (Yayın No. 699844) [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi] YÖK. https://tez.yok.gov.tr
• Ventista, O.M. (2019). An evaluation of the 'philosophy for children' programme: The impact on cognitive and non-cognitive skills. Durham theses, Durham University.
• Yaezell, M. I. (1982). Improving reading comprehension through philosophy for children. Reading Psychology, 3(3), 239–246. https://doi.org/10.1080/0270271820030306
• Yeşilyurt, E. (2021). Yansıtıcı düşünme: Tüm boyut ve ögelerine kavramsal bir bakış. Uluslararası Türk Kültür Coğrafyasında Sosyal Bilimler Dergisi. https://dergipark.org.tr/tr/pub/turksosbilder/issue/67694/991292#article_cite
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.