ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNDE PSİKOLOJİK SAĞLAMLIĞIN YORDAYICILARI OLARAK DUYGUSAL OKURYAZARLIK, ÖZ ANLAYIŞ VE BİLİŞSEL ESNEKLİK

Öz

Bu çalışmada üniversite öğrencilerinin psikolojik sağlamlık düzeylerinin öz anlayış, duygusal okuryazarlık ve bilişsel esneklik kavramları tarafından yordanıp yordanmadığı incelenmiştir. Araştırmanın katılımcıları, 2024-2025 Eğitim Öğretim yılı güz dönemi bir devlet üniversitesinde öğrenim gören 377 üniversite öğrencisinden (315 kadın, 62 erkek) oluşmaktadır. Çalışma grubuna ilişkin Myaş = 22.08; çalışma grubu yaşları ss=5.096’dır. İlişkisel tarama modelinde planlanan bu çalışmada veriler Psikolojik Sağlamlık Ölçeği- Kısa Formu, Öz-anlayış Ölçeği, Duygusal Okuryazarlık Ölçeği ve Bilişsel Esneklik Envanteri yoluyla toplanmıştır. Veri toplama süreci yüz yüze ve katılımcıların gönüllülükleri esasında gerçekleştirilmiştir. Verilerin analizinde SPSS 29 programı kullanılmıştır. Çalışmada, korelasyon ve çoklu doğrusal regresyon analizi kullanılmıştır. Verilerin çoklu doğrusal regresyon koşullarını karşılayıp karşılamadığı, basıklık, çarpıklık katsayıları, uç değerler ve değişkenler arasındaki Pearson korelasyon katsayıları analizi ile incelenmiştir. Çalışma bulgusunda öz-anlayış, duygusal okuryazarlık ve bilişsel esnekliğin psikolojik sağlamlığı anlamlı derecede (R²=.465) yordadığı görülmüştür. Alanyazın incelendiğinde mevcut çalışma bulgusunun alanyazın ile uyumlu olduğu görülmektedir. Elde edilen bu bulgu pek çok değişim ve uyum sağlanması beklenen yaşantıya sahip üniversite öğrencilerine yönelik çalışmaların planlanması adına rehberlik edebilir. Yine mevcut sonucun üniversite öğrencileri ile yapılan bireysel ve grupla psikolojik danışma hizmetleri, psikoeğitim programları ve atölyeleri için yol gösterici olacağı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• PSİKOLOJİK SAĞLAMLIK
• DUYGUSAL OKURYAZARLIK
• BİLİŞSEL ESNEKLİK
• ÖZ-ANLAYIŞ
• ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİ

EMOTIONAL LITERACY, SELF-COMPASSION AND COGNITIVE FLEXIBILITY AS PREDICTIVES OF PSYCHOLOGICAL RESILIENCE IN UNIVERSITY STUDENTS

Öz

The aim of this study was to examine whether university students’ levels of psychological resilience are predicted by self-compassion, emotional literacy, and cognitive flexibility. The participants consisted of 377 university students (315 female, 62 male) studying at a public university during the Fall semester of the 2024–2025 academic year. The mean age of the participants was 22.08 (SD = 5.096). The study employed a correlational survey design. Data were collected using the Brief Psychological Resilience Scale, the Self-Compassion Scale, the Emotional Literacy Scale, and the Cognitive Flexibility Inventory. Statistical analyses were conducted using SPSS 29, and correlation and multiple linear regression analyses were performed. Prior to the regression analysis, assumptions were tested by examining skewness, kurtosis, outliers, and Pearson correlation coefficients among the variables. The results indicated that self-compassion, emotional literacy, and cognitive flexibility significantly predicted psychological resilience, accounting for 46.5% of the variance (R² = .465). These findings suggest that enhancing these psychological resources may contribute to strengthening university students’ resilience. The results offer important implications for psychological counseling services, psychoeducational programs, and intervention-based practices aimed at supporting university students’ adaptive capacities.

Anahtar Kelimeler

• EMOTIONAL LITERACY
• SELF-COMPASSION
• COGNITIVE FLEXIBILITY
• PSYCHOLOGICAL RESILIENCE
• UNIVERSITY STUDENTS

Kaynakça

1. Aktaş, Y. (1997). Üniversite öğrencilerinin uyum düzeylerinin incelenmesi: Uzunlamasına bir çalışma. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (13), 107-110.
2. Alibekiroğlu, P. B., Akbaş, T., Ateş, F. B. & Kırdök, O. (2018). Üniversite öğrencilerinde yaşam doyumu ile psikolojik sağlamlık arısındaki ilişkide öz anlayışın aracı etkisi. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 27(2), 1-17.
3. Antidote, J. P. (2003). The emotional literacy handbook: Promoting whole-school strategies. David Fulton in association with Antidote.
4. Aydın Sünbül, Z. (2016). The relationship between mindfulness and resilience among adolescents: mediating role of self-compassion and difficulties in emotion regulation (Yayımlanmamış doktora tezi). Orta Doğu Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
5. Aydın, B. (2010). Üniversite öğrencilerinin duygusal zeka ve umut düzeyleri ile psikolojik sağlamlıkları arasındaki ilişkinin incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Karadeniz Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
6. Barlow, M. R., Goldsmith Turow, R. E. & Gerhart, J. (2017). Trauma appraisals, emotion regulation difficulties, and selfcompassion predict posttraumatic stress symptoms following childhood abuse. Child Abuse & Neglect, 65, 37- 47. doi:10.1016/j.chiabu.2017.01.006
7. Benetti, C. (2006). Affect regulated ındırect effects of traıt anxıety and traıt resilience on self esteem. Personalıty And Ind Dıfferences, 341-352
8. Bibik, J.M. & Edwards, K.F. (1998). How are you feeling today? Teaching for emotional literacy. Journal of healty education, 29(6), 371-372.

9. Brackett, M. A., Rivers, S. E. & Salovey, P. (2011). Emotional intelligence: Implications for personal, social, academic, and workplace success. Social and Personality Psychology Compass, 5(1), 88–103.
10. Burt, J. (2007). An examination of the relationship between trait-based emotional ıntelligence and psychological resilience ın youth with asperger’s disorder [Unpublished doctoral dissertation]. University of Calgary.
11. Buzzanell, P. M. (2010). Resilience: Talking, resisting, and ımagining new normalcies into being. Journal of Communication, 60 (1), 1-14.
12. Büyüköztürk, Ş. (2005). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı: İstatistik, araştırma deseni, SPSS uygulamaları ve yorum. 5. Baskı, Pegem Akademi Yayıncılık.
13. Can, A. (2017). SPSS ile bilimsel araştırma sürecinde nicel veri analizi. 5. Baskı, Pegem Akademi Yayıncılık. Carroll, D. J., Blakey, E. & FitzGibbon, L. (2016). Cognitive flexibility in young children: Beyond perseveration. Child Development Perspectives, 10(4), 211–215.
14. Chou, C.P. & Bentler, P. M. (1995). Estimates and tests in structural equation modelling. Rick H. Hoyle (Ed.). Structural Equation Modelling: Concepts, Issues and Applications, CA: Sage.
15. Çiftçi-Arıdağ, N. & Ermumcu, E. (2017). Examinations of perceived family functions, resilience and substance abuse of university students. International Online Journal of Educational Sciences, 9(2), 486-499.
16. Deniz, M.E., Kesici Ş. & Sümer A.S.(2008) The Validity and reliability study of the Turkish version of self-compassion scale. Social Behavior and Personality: An International Journal, 36 (9), 1151–1160.
17. Dennis, J. P. & Vander Wal, J. S. (2010). The cognitive flexibility inventory: Instrument development and estimates of reliability and validity. Cognitive therapy and research, 34(3), 241-253.
18. Dilmaç Pınar, Ş. & Ceylan, B. (2024). Hemşirelik öğrencilerinin psikolojik sağlamlık ve öz-şefkat düzeylerinin belirlenmesi. Genel Sağlık Bilimleri Dergisi, 6(1), 1-18.
19. Doğan, T. (2015). Kısa psikolojik sağlamlık ölçeği’nin Türkçe uyarlaması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. The Journal of Happiness & Well-Being, 3(1), 93-102. https://www.journalofhappiness.net/article/getpdf/154.
20. Edalat, S. (2024). Üniversite öğrencilerinde psikolojik sağlamlığın yordayıcıları olarak bilişsel esneklik, duygu düzenleme ve sosyal duygusal yeterlik (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
21. Erhan, T. (2022). Duygusal zekâ ve yaşam tatmini: Psikolojik sağlamlığın aracılık rolü. Turkish Studies-Economy, 17(1), 43-61. https://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.57636
22. Fergus, S. & Zimmerman, M. A. (2005). Adolescent resilience: A framework for understanding healthy development in the face of risk. Annu. Rev. Public Health, 26,399-419.
23. Gülüm, İ. V. & Dağ, İ. (2012). Tekrarlayıcı düşünme ölçeği ve bilişsel esneklik envanterinin Türkçeye uyarlanması, geçerliliği ve güvenilirliği. Anadolu Psikiyatri Derneği, 13(3), 216-223.
24. Kalaycı, Ş. (2009). SPSS uygulamalı çok değişkenli istatistik uygulamaları. Asil Yayınevi.
25. Karaırmak, Ö. & Siviş-Çetinkaya, R. (2011). Benlik saygısının ve denetim odağının psikolojik sağlamlık üzerine etkisi: Duyguların aracı rolü. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 4(35), 30-43.
26. Karasar, N. (2002). Bilimsel araştırma yöntemi. Nobel Yayınevi.
27. Kiye, S. & Çiçek Habeş, E. (2024). Bilişsel esneklik ile psikolojik iyi oluş ilişkisinde bilişsel duygu düzenlemenin aracı rolü, İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 25(3), 1292-1310. DOI: 10.17679/inuefd.1481952
28. LeJeune, J., & Luoma, J. B. (2019). Values in therapy: A clinician's guide to helping clients, explore values, increase psychological flexibility & live a more meaningful life. Oakland, CA: Context Press.
29. Li, X., Malli, M.A., Cosco, T.D. & Zhou, G. (2024). The Relationship between self-compassion and resilience in the general population: Protocol for a systematic review and meta-analysis. JMIR Res Protoc,5,13: e60154. doi: 10.2196/60154.
30. Luthar, S. S. & Cichetti, D. (2000). The construct of resilience: Implications for ınterventions and social policies. Development and Psychopathology, 12, 857-885.
31. Luthar, S. S., Cicchetti, D. & Becker, B. (2000). The construct of resilience: a critical evaluation and guidelines for future work. Child Develop-ment, 71(3), 543-562.
32. Marsh, I. C., Chan, S. W. & MacBeth, A. (2018). Self-compassion and psychological distress in adolescents-a meta-analysis. Mindfulness, 9(4), 1011–1027. https://doi.org/10.1007/s12671-017-0850-7
33. Masten, A. S. (2001). Ordinary magic: Resilience processes in development. American Psychologist, 56(3), 227–238.
34. Neff, K. (2003a). Self-compassion: An alternative conceptualization of a healthy attitude toward oneself. Self and Identity, 2(2), 85-101.
35. Neff, K. D. (2003b). The development and validation of a scale to measure selfcompassion. Self and Identity, 2(3), 223-250.
36. Özer, E. & Deniz M. E. (2014). Üniversite öğrencilerinin psikolojik sağlamlık düzeylerinin duygusal zeka açısından incelenmesi. İlköğretim Online, 13(4), 1240-1248.
37. Özer, E. (2013). Üniversite öğrencilerinin psikolojik sağlamlık düzeylerinin duygusal zeka ve beş faktör kişilik özellikleri açısından incelenmesi (Yayımlanmamış doktora tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
38. Özkan, S. & Yılmaz, E. (2010). Üniversite öğrencilerinin üniversite yaşamına uyum durumları (Bandırma Örneği). Fırat Sağlık Hizmetleri Dergisi, 5(13), 153-171.
39. Palancı, M., Kandemir, M., Dündar, H. & Özpolat, A.R. (2014). Duygusal okuryazarlık ölçeğinin geçerlilik ve güvenirlik çalışması. Journal of Human Sciences, 11(1),481-94.
40. Park, J. (1996). Emotional literacy: the most essential skill. Educational Therapy and Therapeutic Teaching, 5, 57–60.
41. Payne, J. W., Bettman, J. R. & Johnson, E. J. (1993). The adaptive decision maker. Cambridge: Cambridge University Press.
42. Püsküllü, F.N. (2024). Pozitif psikoloji temelli çevrimiçi psiko-eğitim programının üniversite öğrencilerinin öznel iyi oluş, öz anlayış ve psikolojik sağlamlık düzeylerine etkisi (Yayımlanmamış doktora tezi). Maltepe Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
43. Rehman, S., Addas, A., Rehman, E. & Khan, M.N. (2024). The mediating roles of self-compassion and emotion regulation in the relationship between psychological resilience and mental health among college teachers. Psychol Res Behav Manag ,3(17),4119-4133. doi: 10.2147/PRBM.S491822. PMID: 39650086; PMCID: PMC11625194.
44. Roffey, S. (2008). Emotional literacy and the ecology of school wellbeing. Educational & Child Psychology, 25(2), 29-39.
45. Sandel, K. J. (2007). The effects of trauma exposure, emotional ıntelligence and positive emotion on resilience (Unpublished doctoral dissertation). Fielding Graduate University.
46. Seçim, G. (2020). Bilişsel esneklik ve duygu düzenleme özelliklerinin psikolojik sağlamlık üzerine etkisi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 18(2), 505-524. https://doi.org/10.37217/tebd.716151
47. Smith, B. W., Dalen, J., Wiggins, K., Tooley, E., Christopher, P. & Bernard, J. (2008). The brief resilience scale: assessing the ability to bounce back. International Journal of Behavioral Medicine, 15(3),194-200.
48. Sizer, Z. M. & Kul Parlak, N. (2021). Sosyal hizmet öğrencilerinin duygusal zekâ ve psikolojik sağlamlıkları arasındaki ilişki üzerine bir nicel araştırma. Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 19(4), 213-231. https://doi.org/10.11611/yead.996667
49. Sözen, M. (2024). Psikolojik sağlamlık düzeyinin duygu düzenleme ve öz şefkat yönünden incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Konya Gıda ve Tarım Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
50. Steiner, C. (2003). Emotional literacy: Intelligence with a heart. Personhood Press. Erişim adresi https://dgek.de/wp-content/uploads/2015/09/Steiner-Emotional-Literacy.pdf, (Erişim Tarihi: 15.01.2024)
51. Steiner, C. (2014). Akıllı bir kalple duygusal okuryazarlık duygusal farkındalık ve ruh sağlığı. (Çev. M. Şahin ve F. Erden). Ankara: Nobel Yayınevi. (Orijinal yayın tarihi, 2000)
52. Thurston, B. J. & Runco, M. A., (1999). Flexibility: Encyclopedia of creativity. S. R. Pritzker (Ed.), Volume 1. USA: ElsevierInc.
53. Türkmen, İ. & Doğan, H. Y. (2021). Duygusal zekânın psikolojik sağlamlık üzerine etkisi: acil sağlık hizmetleri personeli üzerine bir araştırma. İnönü Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu Dergisi, 9(3), 1066-1083. doi: 10.33715/inonusaglik.912296
54. Welford, M. (2013). The Power of Self-compassion: Using Compassion-focused Therapy to End Self-criticism and Build Self-confidence. Oakland: New Harbinger Publications.
55. Yazıcı Çelebi, G. (2020). Covid 19 salgınına ilişkin tepkilerin psikolojik sağlamlık açısından incelenmesi. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi( 8), 471-483. https://doi.org/10.21733/ibad.737406
56. Yelpaze, İ. (2020). Üniversite öğrencilerinde psikolojik sağlamlığın yordayıcısı olarak bilişsel esneklik: Öz şefkatin aracılık rolü. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 22(2), 535-549. https://doi.org/10.17556/erziefd.631767
57. Zessin, U., Dickhäuser, O. & Garbade, S. (2015). The relationship between self-compassion and well-being: A meta-analysis. Applied Psychology: Health and Well-Being, 7, 340–364. https://doi.org/10.1111/aphw.12051