VALIDITY AND RELIABILITY STUDY OF THE TURKISH HUMAN RIGHTS QUESTIONNAIRE

Öz

Human rights constitute the foundation of freedom, justice, and peace. The protection of these rights depends on changes within individuals’ systems of thought and values. However, ongoing violations suggest that the psychological underpinnings of attitudes toward human rights remain insufficiently understood. This study examines the validity and reliability of the Turkish adaptation of the Human Rights Questionnaire. Data were collected from 380 participants residing in Ankara and Samsun. Exploratory factor analysis revealed a model consistent with the original four-factor structure -social security, equality, civil restraint, and privacy. Sixteen items were removed due to low loadings or cross-loadings, yielding a 22-item scale. Convergent validity was evidenced by meaningful associations with social dominance orientation and patriotism. Internal consistency was adequate to good (McDonald’s ω = .84 overall; subscales = .62-.83), and test-retest analyses indicated temporal stability. Overall, the findings demonstrate that the Turkish version of the Human Rights Questionnaire is a valid and reliable instrument for assessing attitudes toward human rights.

Anahtar Kelimeler

• Human Rights Attitudes
• Psychometric Evaluation
• Exploratory Factor Analysis

İNSAN HAKLARI ÖLÇEĞİ TÜRKÇE GEÇERLİK GÜVENİRLİK ÇALIŞMASI

Öz

İnsan hakları, özgürlük, adalet ve barışın temelidir. Bu hakların korunması, bireylerin düşünce ve değer sistemlerindeki değişimle mümkündür. Ancak süregelen ihlaller, bu alandaki tutumların psikolojik temellerinin yeterince anlaşılmadığını göstermektedir. Bu çalışma, Türkçeye uyarlanan İnsan Hakları Ölçeği’nin geçerlik ve güvenirliğini incelemektedir. Ankara ve Samsun’dan 384 katılımcıdan elde edilen verilerle yapılan açımlayıcı faktör analizi, özgün formdaki dört faktörlü yapı (Sosyal Güvenlik, Eşitlik, Sivil Kısıtlama, Özel Yaşam) ile uyumlu bir model ortaya koymuştur. Düşük faktör yükü ve binişik madde sorunları nedeniyle on altı madde çıkarılmış, ölçek 22 maddeye indirilmiştir. Ölçüt geçerliği analizleri, sosyal baskınlık yönelimi ve vatanseverlik ile anlamlı ilişkilere işaret etmiştir. McDonald Omega (.83) ve alt boyutlara ait katsayılar (.62-.83), ölçeğin güvenilirliğini göstermektedir. Test-tekrar test analizleri, zaman içindeki tutarlılığı desteklemiştir. Bulgular, Türkçe formun insan haklarına yönelik tutumları değerlendirmede geçerli ve güvenilir bir araç olduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• İnsan Hakları Tutumları
• Psikometrik Değerlendirme
• Açımlayıcı Faktör Analizi

Kaynakça

1. Agudelo-Hernández, F., Vélez-Botero, H., & Guapacha-Montoya, M. (2025). Human rights engagement, stigma and attitudes towards mental health among Colombian social work and medical students. Advances in Health Sciences Education 30, 1085-1100.
2. Aksu, G., Eser, M. T., & Güzeller, C. O. (2017). Açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi ile yapısal eşitlik modeli uygulamaları. Ankara: Detay Yayıncılık.
3. Büyüköztürk, Ş. (2004). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı: İstatistik, araştırma deseni SPSS uygulamaları ve yorum, 4. Baskı, Ankara: Pegem Yayıncılık.
4. Can, A. (2014). SPSS ile bilimsel araştırma sürecinde nicel veri analizi. Ankara: Pegem Akademi.
5. Carpenter, S. (2018). Ten steps in scale development and reporting: A guide for researchers. Commun Methods Meas, 12, 25-44.
6. Carriere, K. R. (2019). Threats to human rights: A general review. Journal of Social and Political Psychology, 7(1), 8-32.
7. Chiu, C., Dweck, C. S., Tong, J. Y., & Fu, J. H. (1997). Iplicit theories and conceptions of morality. Journal of Personality and Social Psychology, 73, 923-940.
8. Cohrs, J. C., Maes, J., Moschner, B., & Kielmann, S. (2007). Determinants of human rights attitudes and behavior: A comparison and integration of psychological perspectives. Political Psychology, 28, 441-469.

9. Cohrs, J. C., Kielmann, S., Maes, J., & Moschner, B. (2005). Effects of right-wing authoritarianism and threat from terrorism on the restriction of civil liberties. Analyses of Social Issues and Public Policy, 5(1), 263-276.
10. Crowson, H. M. (2004). Human rights attitudes: Dimensionality and psychological correlates. Ethics & Behavior, 14(3), 235-253.
11. Crowson, H. M., & DeBacker, T. K. (2008). Belief, motivational, and ideological correlates of human rights attitudes. The Journal of Social Psychology, 148(3), 293-310.
12. Çokluk, Ö. Şekercioğlu, G., & Büyüköztürk, Ş. (2012). Sosyal bilimler için çok değişkenli istatistik: SPSS ve LISREL uygulamaları. 2. Baskı, Ankara: Pegem Akademi.
13. Demir, S. B., & Koç, K. (2009). Evrensel değerlere ilişkin bir tutum ölçeğinin geçerlik ve güvenirliği. I. Uluslararası Avrupa Birliği, Demokrasi, Vatandaşlık ve Vatandaşlık Eğitimi Sempozyumu içinde (s. 391-396).
14. Diaz-Veizades, J., Widaman, K. F., Little, T. D., & Gibbs, K. W. (1995). The measurement and structure of human rights attitudes. The Journal of Social Psychology, 135(3), 313-328.
15. Doise, W., Spini, D., & Clémence, A. (1999). Human rights studied as social representations in a cross‐national context. European Journal of Social Psychology, 29(1), 1-29.
16. Dunwoody, P. T., & McFarland, S. G. (2018). Support for anti‐Muslim policies: The role of political traits and threat perception. Political Psychology, 39(1), 89-106.
17. Erim, N. (1969). İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi’nin yirminci yılı. İnsan hakları içinde (s. 25-42), UNESCO Türkiye Milli Komisyonu.
18. Field, A. (2009). Discovering statistics using SPSS. London: Sage Publications.
19. Göregenli, M., Umuroğlu, G. İ., Erdem, T., & Karakuş, P. (2012). Muhafazakarlıkla ilişkili sosyal psikolojik tutumlar: Bir başlangıç çalışması. 17. Ulusal Psikoloji Kongresi. İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi
20. Hackett, J. D., Omoto, A. M., & Matthews, M. (2015). Human rights: The role of psychological sense of global community. Peace and Conflict: Journal of Peace Psychology, 21(1), 47-67.
21. Ho, R. (2006). Handbook of univariate and multivariate data analysis and interpretation with SPSS. Florida: Chapman & Hall/CRC.
22. Kadir Has Üniversitesi Toplumsal Cinsiyet ve Kadın Çalışmaları Araştırma Merkezi. (2022). Türkiye’de toplumsal cinsiyet ve kadın algısı araştırması 2022. https://gender.khas.edu.tr/sites/gender.khas.edu.tr/files/inline-files/TTCKAA2022-5.pdf
23. Karaçanta, H. (2002). Üniversite öğrencilerinin sosyal baskınlık yönelimi ve başka bazı değişkenler açısından karşılaştırılması (Yayımlanmamış doktora tezi). Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
24. Kepenekçi, Y. K. (1999). İnsan hakları eğitimine yönelik bir tutum ölçeği. Eğitim Araştırmaları, 1, 51-58.
25. Kosterman, R., & Feshbach, S. (1989). Toward a measure of patriotic and nationalistic attitudes. Political Psychology, 10(2), 257-274.
26. Likert, R. (1932). A technique for the measurement of attitudes. Archives of Psychology, 22 140, 55.
27. McFarland, S. (2010). Personality and support for universal human rights: A review and test of a structural model. Journal of Personality, 78(6), 1735-1764.
28. McFarland, S., & Mathews, M. (2005). Who cares about human rights? Political Psychology, 26(3), 365-385.
29. Moghaddam, F. M., & Vuksanovic, V. (1990). Attitudes and behavior toward human rights across different contexts: The role of right-wing authoritarianism, political ideology, and religiosity. International Journal of Psychology, 25, 455-474.
30. Pratto, F., Sidanius, J., Stallworth, L. M., & Malle, B. F. (1994). Social dominance orientation: A personality variable predicting social and political attitudes. Journal of Personality and Social Psychology, 67(4), 741-763.
31. Sidanius, J., Cotterill, S., Sheehy-Skeffington, J., Kteily, N., & Carvacho, H. (2017). Social Dominance Theory: Explorations in the psychology of oppression. C. G. Sibley ve F. K. Barlow (Ed.), The Cambridge handbook of the psychology of prejudice içinde (s. 149-188). Cambridge University Press.
32. Sidanius, J., & Pratto, F. (1999). Social Dominance Theory: An intergroup theory of social hierarchy and oppression. Cambridge: Cambridge University Press.
33. Simmons, A. J. (2017). Domestic attitudes towards international jurisdiction over human rights violations. Human Rights Review 18, 321-345.
34. Staerklé, C., & Clémence, A. (2004). Why people are committed to human rights and still tolerate their violation: A contextual analysis of the principle-application gap. Social Justice Research, 17(4), 389-406.
35. Stellmacher, J., Sommer, G., & Brähler, E. (2005). The cognitive representation of human rights: Knowledge, importance, and commitment. Peace and Conflict: Journal of Peace Psychology, 11(3), 267-292.
36. Stolerman, D., & Lagnado, D. (2020). The moral foundations of human rights attitudes. Political Psychology, 41(3), 439-459.
37. Swami, V., Nader, I. W., Pietschnig, J., Stieger, S., Tran, U. S., & Voracek, M. (2012). Personality and individual difference correlates of attitudes toward human rights and civil liberties. Personality and Individual Differences, 53(4), 443-447.
38. Tavşancıl, E. (2019). Tutumların ölçülmesi ve SPSS ile veri analizi. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
39. Tezbaşaran, A. A. (1997). Likert tipi ölçek geliştirme kılavuzu. Ankara: Türk Psikologlar Derneği Yayınları.
40. Türkiye Adalet Akademisi (2013). MATRA yargıda ifade özgürlüğüne yönelik farkındalığın arttırılması projesi. (Yayın no. 19). Ankara.
41. Türkiye Cumhuriyeti. (1982). Türkiye Cumhuriyeti Anayasası. Resmî Gazete (Sayı: 17863).
42. United Nations (1978). The international bill of human rights: Universal declaration of human rights; international covenant on economic, social and cultural rights; international covenant on civil and political rights and option protocol. NY: United Nations, Office of Public Information.
43. United Nations (1987). Human rights: Questions and answers. United Nations Department of Public Information, NY: United Nations.
44. United Nations (1994). Human rights and social works. NY and Geneva: United Nations.
45. United Nations. (2002). Human Rights—A compilation of international instruments. USA:New York:
46. Vatandaş, C. (2003). Aile ve şiddet: Türkiye’de eşler arası şiddet. Afyon Kocatepe Üniversitesi Yayın no: 58.