TRANSPORTATION ACTIVITIES IN INLAND WATERS AND LAKE VAN DURING THE REPUBLICAN PERIOD (1923-1950)

Öz

During the Republican period, various initiatives were proposed to utilize rivers and lakes within Turkey’s borders for transportation purposes. Within this framework, regulations concerning inland waters -including lakes, rivers, the Marmara Basin, and bays and coves- were formulated in accordance with Article 2 of the Cabotage Law, the Maritime Trade Law, prime ministerial decrees, and parliamentary budget debates. These legal arrangements granted Turkish citizens exclusive rights to engage in trade and transportation using vessels such as steamships, tugboats, boats, sailboats, rowboats, and barges. Although Anatolia is surrounded by seas on three sides, transportation activities planned for lakes and rivers were considered costly during this period; consequently, priority was given to land and maritime transportation. As a result, inland waterways were generally limited to small-scale transport activities. An exception to this pattern was Lake Van, where freight and passenger transportation assumed greater importance. New piers were constructed around the lake, small shipyards were established, and transportation services were organized under the Lake Van Management Authority. This authority procured new vessels, regulated passenger and freight tariffs, and oversaw transportation operations. Plans were also developed to supply fuel for these vessels from oil wells located in the vicinity of the lake. This study examines transportation policies related to inland waters during the Republican period, with particular emphasis on Lake Van, and aims to contribute to the literature on Turkey’s transportation and maritime history.

Anahtar Kelimeler

• Transport
• Transportation
• Shipping
• Shipyard
• Port.

CUMHURİYET DÖNEMİNDE İÇ SULAR İLE VAN GÖLÜ'NDE ULAŞIM FAALİYETLERİ (1923-1950)

Öz

Cumhuriyet Dönemi’nde Türkiye sınırları dahilindeki akarsu ve göllerden ulaşım alanında yararlanmak gayesiyle alternatif fikirler ortaya atılmıştır. Bu amaçla Kabotaj Kanunun ikinci maddesi, Deniz Ticaret Kanunu, Başvekillik tezkeresi ve ticaret bütçe görüşmeleri esas alınarak; göller, nehirler, Marmara Havzası, kara sularına dahil olan körfez ve koylar ile ilgili düzenlemeler yapılmıştır. Vapur, römorkör, kayık, yelken, sandal, kürek her türlü nakliye, sal gibi araçları bulundurma; bunlarla gidiş geliş ile nakliyat gibi ticaret hakkının Türkiye vatandaşlarına münhasır olduğu yasada belirtilmiştir. Üç tarafı denizlerle çevrili olan Anadolu’da, göl ve akarsular üzerinde yapılması planlanan ulaşım faaliyetleri maliyetinin yüksek olacağı düşünülmüş; bu sebeple kara ve deniz yolu ulaşımına ağırlık verilmiştir. İç sulardaki akarsular üzerinde küçük çapta ulaşım faaliyetleri gerçekleştirilmiş; Van Gölü’nde yük ve yolcu taşımacılığına önem verilmiştir. Van Gölü çevresinde yeni iskeleler yapılmış, küçük çaptaki tersaneler faaliyet göstermiştir. Yük ve yolcu taşımacılığı faaliyetleri Van Gölü İşletme İdaresi, aracılığıyla yürütmüştür. İdare, işletme için yeni gemiler almış, yolcu ve yük tarifelerini düzenleyerek ulaşım faaliyetlerini gerçekleştirmiştir. Bu gemilerin yakıt ihtiyacını ise göl çevresinde bulunan petrol kuyularından temin etmeyi planlamıştır. Bu çalışma, ulaşım amaçlı su politikasını ihtiva etmekte olup çalışmanın bilim insanlarına katkı sunacağını ümit ediyoruz.

Anahtar Kelimeler

• Ulaşım
• Taşımacılık
• Nakliyat
• Tersane
• Liman.

Kaynakça

1. Arşiv Belgeleri
2. BCA.30.10.0.0.152.78.28.
3. BCA.30.10.0.0.168.170.12
4. BCA.30.10.0.0.169.177.37.
5. BCA.30.10.0.0.170.179.2.
6. TBMM Kavânîn Mecmuası, C. VI, TBMM, Matbaası, Ankara, 1928, s. 413.
7. “Van Gölü Sefain İşletme İdaresinin 193 Mali yılı Hesabı Kati Kanunu” TBMM Kanunlar Dergisi, C. 21, TBMM Matbaası, Ankara, Nisan 1940: s. 204.
8. “Van Gölü Sefain İşletme İdaresinin 1934 Mali yılı Hesabı Kati Kanunu” Resmi Gazete, No:4245, 29 Haziran 1935:38.

9. TBMM Zabıt Cerideleri/Tutanak Dergileri
10. TBMM ZC, D:2, C:8, İ. 26, (01.04.1924), s.187-188.
11. TBMM ZC, D:2, C:7, İ. 16, (19.03.1924), s.743.
12. TBMM ZC, D:2, C:15, İ.74, (10.03.1925), s.340.
13. TBMM ZC, D:2, C:15, İ.75, (11.03.1925), s.388.
14. TBMM ZC, D:4, C:14, İ.43, (19.04.1933), Sıra Sayısı:128, s.5.
15. TBMM ZC, D:3, C:2, İ.47, (25.02.1928), s.208.
16. TBMM ZC, D:5, C:2, İ.43, (18.05.1935), Sıra Sayısı:14, s.2-4. TBMM ZC, D:6, C:11, İ.47, (06.05.1940), s.8-9.
17. TBMM ZC, D:6, C:26, İ.74, (08.05.1942), Sıra Sayısı:211, s.3.
18. TBMM TD. VII/20, B:12, (20.11.1945), s.187.
19. TBMM TD. VII/21, B:29, (28.01.1946), s.135-136.
20. Süreli yayınlar (Gazete-Mecmua)
21. Akşam, 13 Şubat 1937; ;20 Şubat 1937;20 Mayıs 1937;5 Temmuz 1937.
22. Cumhuriyet, 31 Mayıs 1929;7 Nisan 1935; 29 Ekim 1936; 28 Ağustos 1936.
23. Haber, 4 Temmuz 1936.
24. Kurun, 3 Haziran 1936.
25. Milliyet, 3 Eylül 1929; 16 Mayıs 1934.
26. Son Posta, 25 Şubat 1936.
27. Tan, 21 Ekim 1935; 29 Temmuz 1937.
28. Ulus, 10 Eylül 1935;25 Temmuz 1936; 27 Mayıs 1937; 5 Mayıs 1939; 15 Haziran 1947.
29. Yeni Asır, 9 Ekim 1937.
30. Araştırma Eserler
31. Aşgın, S. (2000). Cumhuriyet Döneminde Doğu Anadolu’ya Yapılan Kamu Harcamaları (1946-1960). Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları, 254.
32. Tızlak, F. (Ağustos 2000). Van Gölü'nde Vapur İşletme Teşebbüsleri (1879-1907). Belleten Türk Tarih Kurumu Yayınları, (64), 240, s.473-474.
33. Dinç, H. (2016). Eski Yakındoğu’da Nehir Taşımacılığı, Yüksek Lisans Tezi, Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. 38-39.
34. Doğan, E. (2015). Eski Yakındoğu’da Nehirler, Yüksek Lisans Tezi, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. 50.
35. Husain, H.F. (Nisan 2023). Sultan’ın Nehirleri Osmanlı İmparatorluğunda Dicle ve Fırat. Timaş Yayınları, 62-66.
36. Kardaş, A. (2012). Cumhuriyet Döneminde Van Gölü Havzasında (Van-Bitlis-Muş) Yapılan Kamu Harcamaları ve Yatırımlar (1923-1950), Doktora Tezi, Atatürk Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü Müdürlüğü. 57.
37. Kardaş, A. (2015). Cumhuriyet Döneminde Van Gölü Havzasında Yapılan Kamu Harcamaları ve Yatırımlardır (1923-1950). Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları, 289-290.
38. Kardaş, A. (2022). Bayındırlık, İktisadi ve Sosyal Gelişmelerle Van (1923-1960). Tarih ve Gelecek Dergisi, 8 (3), 27.
39. Kop, K. “Doğu İlleri Tetkiklerden Van”, Belediyeler Dergisi, Yıl 2, Sayı: 18, İkincikanun 1937, s.75-76.
40. Uşkay, S. (Ocak 2001). Tarımın Yeniden Yapılanmasında Toprak, Su, politika Toprak Muhafaza ve Sulama Politikaları Sempozyumu. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, 80-81.
41. Yaşa, M. (1980). Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ekonomisi (1923-1978). Akbank Kültür Yayınları, 281.