HÜZÜN TURİZMİ BAĞLAMINDA KAPALI MARAŞ: TRAVMATİK MİRASIN TURİSTİK DÖNÜŞÜMÜ

Öz

Bu çalışma, turizmin bir alt dalı olan hüzün turizmini, özel ilgi turizmi bağlamında ele alarak Kapalı Maraş örneği üzerinden değerlendirmektedir. Aynı zamanda, çalışma Kapalı Maraş’ın hüzün turizmi kapsamında yeniden turizme kazandırılmasının nasıl değerlendirilebileceği ve bu sürecin ekonomik, sosyal ve kültürel boyutlarının neler olduğu sorularına yanıt aramaktadır. Araştırma, nitel bir yöntem olan durum çalışması deseni ile yürütülmüş ve veri toplama sürecinde literatür taraması, saha gözlemi ve doküman analizi gibi yöntemler kullanılmıştır. Kapalı Maraş, 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı sonrası kapatılarak birinci derece askeri bölge ilan edilmiş ve 46 yıl boyunca erişime kapalı kalmıştır. 2020 yılında başlayan kademeli açılma süreciyle bölge, turistik ziyaretlere açılmıştır. Çalışma kapsamında, Kapalı Maraş’ın tarihi, kültürel ve ekonomik potansiyeli detaylı bir şekilde analiz edilmiş, bu alanın ziyaretçiler üzerindeki etkileri gözlemlenmiştir. Kapalı Maraş’ın geçmişte Akdeniz’in önemli turizm merkezlerinden biri olduğu, ancak savaş ve çatışmalar nedeniyle terk edilerek ‘zamanın donduğu’ bir bölge haline geldiği vurgulanmaktadır. Sonuç olarak, Kapalı Maraş’ın hüzün turizmi bağlamında tarihi doku korunarak yeniden değerlendirilmesinin ekonomik ve sosyal faydalar sağlayacağı ifade edilmiştir. Ayrıca, bölgenin restorasyonu ve yönetimi sürecinde etik yaklaşımlar benimsenmesi, barış ve uzlaşı kültürünün teşvik edilmesi gerektiği belirtilmiştir. Hüzün turizmi, geçmiş trajedilere dair farkındalık oluşturmanın yanı sıra gelecek nesillerin uzlaşı kültürünü içselleştirmelerine katkı sunabilecek bir araç olarak değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• özel ilgi turizmi
• hüzün turizmi
• kapalı Maraş

VAROSHA IN THE CONTEXT OF DARK TOURISM: THE TOURIST OF TRAUMATIC HERITAGE

Öz

This study evaluates dark tourism, a sub-branch of tourism, within the context of special interest tourism, through the case of Varosha. At the same time, it seeks answers to the questions of how Varosha can be re-evaluated within the scope of dark tourism and what the economic, social, and cultural dimensions of this process are. The research was conducted using a qualitative method with a case study design, and data collection involved methods such as literature review, field observation, and document analysis. Varosha was declared a first-degree military zone and closed to access following the 1974 Cyprus Peace Operation, remaining inaccessible for 46 years. With the gradual reopening process that began in 2020, the area was opened to tourist visits. Within the scope of the study, the historical, cultural, and economic potential of Varosha was analyzed and the effects of this area on visitors were observed. It is emphasized that Varosha was once one of the most important tourism centers of the Mediterranean, but has turned into a region where "time stands still" due to war and conflicts. In conclusion, the study states that re-evaluating Varosha within the context of dark tourism, while preserving its historical fabric can provide economic and social benefits. Furthermore, it is underlined that ethical approaches should be adopted in the restoration and management process of the region, and a culture of peace and reconciliation should be promoted. Dark tourism is considered not only a means of raising awareness of past tragedies but also a tool that can contribute to future generations' internalization of a culture of reconciliation.

Anahtar Kelimeler

• Special interest tourism
• Dark tourism
• Varosha

Kaynakça

1. Aggarwal, A., Lim, W. M., Dandotiya, R. ve Kukreja, V. (2024). Dark tourism through the lens of attachment theory and domestic tourists. International Journal of Tourism Research, 26(1), e2609.
2. Akbulut, O. ve Ekin, Y. (2018). Battlefield tourism: The case of the UK battlefield resource centre and the tourism potential of the war of independence battlefields. Turkish Journal of Social Research, 22, 105–142.
3. Akıncı, Z. ve Kasalak, M. A. (2016). Sürdürülebilir turizm yönetimi açısından özel ilgi turizminin yeri ve önemi. Uluslararası Turizm ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 1, 161–182.
4. Alaeddinoğlu, F. ve Aliağaoğlu, A. (2007). Savaş alanları turizmine tipik bir örnek: Büyük Taarruz ve Başkomutan Tarihi Millî Parkı. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 18(2), 215–225.
5. Albayrak, A. (2013). Alternatif turizm. Detay Yayıncılık.
6. Aliağaoğlu, A. (2004). Sosyo-kültürel miras turizmi ve Türkiye’den örnekler. Coğrafi Bilimler Dergisi, 2(2), 55–70. https://doi.org/10.1501/Cogbil_0000000045
7. Atay, L. ve Yeşildağ, B. (2011). Savaş alanları ve turizmi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi.
8. Assylkhanova, A., Nagy, G., Morar, C., Teleubay, Z. ve Boros, L. (2024). A critical review of dark tourism studies. Hungarian Geographical Bulletin, 73(4), 413–435.

9. Avcıkurt, C. (2009). Turizm sosyolojisi. Detay Yayıncılık.
10. Başarın, J. ve Hall, J. (2008). The business of battlefield tourism. Deakin Business Review, 1(2), 45–55.
11. BBC News. (2020, 8 Ekim). Maraş: Kuzey Kıbrıs'taki plaj 1974'te neden kapatılmıştı? https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-48685914
12. Benden, L. (2022). Walking the streets of a nuclear ghost town: Dark tourism in Pripyat (Chernobyl) (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Católica Lisbon School of Business & Economics.
13. Blom, T. (2000). Morbid tourism – A postmodern market niche with an example from Althorp. Norsk Geografisk Tidsskrift, 54(1), 29–36.
14. Creswell, J. W. (2007). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches. Thousand Oaks.
15. Doğaner, S. (2006). Savaş ve turizm: Troya ve Gelibolu savaş alanları. Türk Coğrafya Dergisi, 46, 1–21.
16. Dresler, E. (2024). Exploring moral gaze: Children gazing at suffering in dark tourism. Tourism Management Perspectives, 50, 101293. https://doi.org/10.1016/j.tmp.2024.101293
17. García-Madurga, M. Á. ve Grilló-Méndez, A. J. (2023). Battlefield tourism: Exploring the successful marriage of history and unforgettable experiences: A systematic review. Tourism and Hospitality, 4(2), 307–320. https://doi.org/10.3390/tourhosp4020019
18. Gürkan, H. M. (1982). Kıbrıs tarihinden sayfalar. Galeri Kültür Yayınları.
19. GZT. (2020, 6 Ekim). 46 yıllık sır açığa çıktı: Hayalet şehir Kapalı Maraş. GZT Jurnalist. https://www.gzt.com/jurnalist/46-yillik-sir-aciga-cikti-hayalet-sehir-kapali-maras-2517001
20. Hacıoğlu, N. ve Avcıkurt, C. (2008). Turistik ürün çeşitlendirmesi. Nobel Yayın Dağıtım.
21. Hall, J. ve Başarın, J. (2009). The importance of satisfaction, word of mouth and recommending behavior in battlefield commemorative event tourism: Gallipoli a case study. ATMC 2009: 3rd Advances in Tourism Marketing Conference Proceedings. Bournemouth University.
22. Kıbrıs Vakıflar İdaresi. (2023, 30 Mayıs). Kapalı Maraş bilinmeyen gerçekler kataloğu. https://evkaf.org/haber-kapali-maras-bilinmeyen-gercekler-katalogu
23. Kendle, A. (2008). Dark tourism: A fine line between curiosity and exploitation. http://www.vagabondish.com/dark-tourism-travel-tours/
24. Kılıç, B. ve Akyurt, H. (2011). Destinasyon imajı oluşturmada hüzün turizmi: Afyonkarahisar ve Başkomutan Tarihi Millî Parkı. Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(1), 209–232.
25. Korkmaz, S., Eser, Z., Öztürk, S. A. ve Işın, F. B. (2009). Pazarlama: Kavramlar, kararlar, ilkeler. Siyasal Kitapevi.
26. Kozak, M. A. ve Bahçe, S. (2012). Özel ilgi turizmi. Detay Yayıncılık.
27. Kurnaz, H. A., Çeken, H. ve Kılıç, B. (2013). Hüzün turizmi katılımcılarının seyahat motivasyonlarının belirlenmesi. İşletme Araştırmaları Dergisi, 5(2), 57–73.
28. Nica, M. (2022). Assessment of tourism lessons from Northern Ireland: A post-conflict perspective (Yayımlanmamış doktora tezi). Coventry University.
29. Lennon, J. ve Foley, M. (2000). Dark tourism: The attraction of death and disaster. Continuum.
30. Panayidou, C., Christou, P. ve Saveriades, A. (2024). Dark tourism development in a leisure destination: The perceptions of the local community in Cyprus. Journal of Heritage Tourism, 19(6), 861–879.
31. Seaton, A. V. (1996). Guided by the dark: From Thanatopsis to Thanatourism. International Journal of Heritage Studies, 2(2), 234–244.
32. Seaton, A. V. (1999). War and thanatourism: Waterloo 1815–1914. Annals of Tourism Research, 26(1), 130–158.
33. Slade, P. (2003). Gallipoli thanatourism: The meaning of ANZAC. Annals of Tourism Research, 30(4), 779–794.
34. Slayton, L. S. (2006, 3 Temmuz). Ground Zero – Tragedy, terror, and grief tourism. http://www.grief-tourism.com/ground-zero-tragedy-terror-and-grief-tourism/
35. Smith, V. L. (1998). War and tourism: An American ethnography. Annals of Tourism Research.
36. Smith, L. (2006). Uses of heritage. Routledge.
37. Stone, P. R. (2005). Dark tourism: An old concept in a new world. http://works.bepress.com/philip_stone/26/
38. Tanrısevdi, A. ve Çavuş, Ş. (2003). Özel ilgi turizmi ve özel ilgi turizmi kapsamında Kuşadası’nda var olan potansiyel kaynaklar üzerine kavramsal bir inceleme. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 14(1), 9–22.
39. Varol, F. (2015). Hüzün turizminin Türkiye’de var olan potansiyeli üzerine kuramsal bir araştırma. I. Eurasia International Tourism Congress: Current Issues, Trends, and Indicators, 28–30 Mayıs, Konya, Cilt 3, 147–160.
40. Yükselen, C. (2006). Pazarlama: İlkeler-yönetim. Detay Yayıncılık.
41. Weir, D. (2003). The creation of a ‘seductive journey to France’ for American tourists after World War II. Liverpool Hope University.