SOCIOLOGICAL ANALYSIS OF A MIGRATION FROM THE CAUCASUS TO ANATOLIA: IDENTITY, BELONGING, AND COLLECTIVE MEMORY AMONG THE TEREKEME

Öz

This study examines the Terekeme/Karapapak migration from the Caucasus to Türkiye not merely as a historical movement, but as a long-term social process shaping collective memory, identity, and belonging across generations. Adopting a qualitative research design, the study is based on semi-structured interviews conducted with twelve participants from different age groups and settlement contexts. The data were analyzed using thematic analysis and organized around four main themes: migration and collective memory, the visibility of identity in everyday life, belonging and place, and intergenerational transmission and perceptions of the future. The findings reveal that Terekeme/Karapapak migration is predominantly remembered as an experience of compulsion and survival rather than voluntary mobility. While older generations convey migration narratives with strong emotional intensity, younger generations relate to migration mainly as a symbolic past transmitted through family narratives. The visibility of identity in everyday life is not continuous or dominant; instead, it becomes salient in specific contexts such as family gatherings, kinship relations, and cultural rituals. Belonging is reconstructed in relation to the place of residence, whereas the ancestral homeland increasingly functions as a symbolic reference rather than a concrete locus of attachment. In terms of intergenerational transmission, the erosion of language use and everyday cultural practices is evident, with identity being maintained primarily through narratives and knowledge rather than lived practices. The study concludes that the Terekeme/Karapapak identity is not disappearing but transforming—shifting from everyday practices toward symbolic and contextual forms of expression. In this respect, the research offers an empirical and qualitative contribution to the literature on migration, identity, and collective memory.

Anahtar Kelimeler

• Terekeme
• Karapapak
• Migration
• Collective Memory
• Identity

KAFKASYA’DAN ANADOLU’YA BİR GÖÇÜN SOSYOLOJİK ANALİZİ: TEREKEMELER ÜZERİNDEN KİMLİK, AİDİYET VE TOPLUMSAL BELLEK

Öz

Bu çalışma, Kafkasya’dan Türkiye’ye gerçekleşen Terekeme/Karapapak göçünü, tarihsel bir hareketlilikten öte, kuşaklar boyunca etkisini sürdüren bir toplumsal bellek ve kimlik süreci olarak ele almaktadır. Nitel araştırma deseniyle yürütülen çalışmada, farklı yaş gruplarından ve farklı yerleşim bağlamlarından seçilen toplam on iki katılımcıyla yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler, tematik analiz yöntemiyle çözümlenmiş; göç ve toplumsal bellek, kimliğin gündelik hayattaki görünürlüğü, aidiyet ve mekân ile kuşaklar arası aktarım ve gelecek algısı olmak üzere dört ana tema etrafında değerlendirilmiştir. Araştırma bulguları, Terekeme/Karapapak göçünün katılımcı anlatılarında büyük ölçüde zorunluluk ve hayatta kalma deneyimi olarak hatırlandığını; bu belleğin kuşaklar arasında farklı yoğunluklarda aktarıldığını göstermektedir. İleri yaş kuşaklarında göç anlatıları güçlü ve duygusal bir içerik taşırken, genç kuşaklarda göç daha çok anlatılar aracılığıyla aktarılan sembolik bir geçmişe dönüşmektedir. Kimliğin gündelik hayattaki görünürlüğü ise sürekli ve belirleyici bir nitelik taşımamakta; daha çok aile, akrabalık ilişkileri ve kültürel ritüeller gibi bağlamsal alanlarda ortaya çıkmaktadır. Aidiyet duygusu, yaşanılan mekâna göre yeniden şekillenmekte; göç edilen ya da anlatılarla aktarılan “anayurt” giderek sembolik bir referans haline gelmektedir. Kuşaklar arası aktarım bağlamında ise dil ve gündelik pratiklerin zayıfladığı, kimliğin anlatı ve bilgi düzeyinde sürdürüldüğü görülmektedir. Çalışma, Terekeme/Karapapak kimliğinin kaybolmakta olan bir aidiyet değil; toplumsal koşullara uyum sağlayarak gündelik hayattan sembolik alanlara doğru dönüşen bir kimlik biçimi olduğunu ortaya koymaktadır. Bu yönüyle araştırma, göç, kimlik ve toplumsal bellek literatürüne nitel ve ampirik bir katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Terekeme
• Karapapak
• Göç
• Toplumsal Bellek
• Kimlik

Kaynakça

1. Assmann, J. (2011). Cultural memory and early civilization: Writing, remembrance, and political imagination. Cambridge University Press.
2. Barth, F. (1969). Ethnic groups and boundaries: The social organization of culture difference. Little, Brown and Company.
3. Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
4. Brubaker, R. (2004). Ethnicity without groups. Harvard University Press.
5. Castles, S., de Haas, H., & Miller, M. J. (2014). The age of migration: International population movements in the modern world (5th ed.). Palgrave Macmillan.
6. Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2018). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (4th ed.). Sage.
7. Çiftçi, E. (2023). The Karapapaks and their shifting loyalties on the imperial borderlands of the South Caucasus. Middle Eastern Studies, 59(6), 863–880. https://doi.org/10.1080/00263206.2022.2146096
8. Guest, G., Bunce, A., & Johnson, L. (2006). How many interviews are enough? An experiment with data saturation and variability. Field Methods, 18(1), 59–82. https://warwick.ac.uk/fac/cross_fac/q-step/currentstudents/qs103/readings/t1w3/how_many_interviews_are_enough.pdf

9. Gülseven, A. Y. (2021). The battle of Kars during the Russo-Turkish War (1877–1878) in V. P. Meshcherskiy’s ‘Caucasian Travel Diary’. Tarih Dergisi, 73, 195–213. https://doi.org/10.26650/iutd.759817
10. Güneş, B. (2023). Ardahan (Çıldır) Karapapak / Terekeme Ağzında Ünlü Uyumları ve Uyum Bozuklukları Üzerine. Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 49, 1-14. https://doi.org/10.21497/sefad.1313151
11. Halbwachs, M. (1992). On collective memory (L. A. Coser, Trans.). University of Chicago Press.
12. Hall, S. (1996). Who needs ‘identity’? In S. Hall & P. du Gay (Eds.), Questions of cultural identity (pp. 1–17). Sage.
13. Jenkins, R. (2008). Rethinking ethnicity: Arguments and explorations (2nd ed.). Sage.
14. Kafkasyalı, A. (2012). Karapapak Türkleri. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, (48), 269-304. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ataunitaed/article/39953
15. Karaoğlu, E. G. (2020). Ağrı’da yaşayan Karapapak/Terekeme Türklerinin göç anlatıları. Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6 (2), 21-49. https://doi.org/10.31463/aicusbed.655052
16. Kemaloğlu, M. (2011a). Terekeme – Karapapak Türklerinde dualar (alkışlar) ve beddualar (kargışlar). Muğla Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 26, 94-114. https://izlik.org/JA35CY43JT
17. Kemaloğlu, M. (2011b). Terekeme-Karapapak Türkleri ve yemek kültürü (Muş-Bulanık çevresinde). Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 4(2), 415-438. https://izlik.org/JA73EH49NX
18. Kemaloğlu, M. (2012). Terekeme - Karapapak Türkleri yerleşim alanları. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 1(3), 55-81. https://doi.org/10.7884/teke.68
19. Kvale, S., & Brinkmann, S. (2009). InterViews: Learning the craft of qualitative research interviewing (2nd ed.). Sage.
20. Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage.
21. Özkan, F. (2015). Türkçenin Karapapak-Terekeme ağzındaki eski izleri. Türkbilig, 30, 231-244. https://izlik.org/JA26LL86MU
22. Patton, M. Q. (2015). Qualitative research & evaluation methods (4th ed.). Sage.
23. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi [TDVİA]. (2001). Karapapaklar. In Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (Cilt 24, ss. 470–472). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
24. Yeşilot, O. (2010). Türkmençay Antlaşması ve sonuçları. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 14(36), 187-199.