ÖĞRETİM ELEMANLARININ SANAT OKURYAZARLIĞINA İLİŞKİN ALGILARI VE ÖZ-DEĞERLENDİRMELERİ ÜZERİNE NİTEL BİR İNCELEME

Öz

Bu araştırma, Türkiye’de farklı disiplinlerde görev yapan akademisyenlerin sanat okuryazarlığına ilişkin algılarını, deneyimlerini ve bu kavrama yükledikleri anlamları incelemeyi amaçlamaktadır. Amaçlı örnekleme yöntemiyle seçilen 56 akademisyenden (ortalama yaş 48,8; ortalama akademik deneyim 22,3 yıl) Google Forms aracılığıyla açık uçlu anket verileri toplanmış ve içerik analiziyle değerlendirilmiştir. Bulgular, akademisyenlerin sanat okuryazarlığını ağırlıklı olarak bilişsel/analitik boyut (%43) ile bağlamsal/kültürel-tarihsel boyut (%18) etrafında tanımladıklarını ortaya koymuştur. Katılımcıların %89’u sanat okuryazarlığının yaratıcı düşünme, eleştirel düşünme ve problem çözme becerilerine katkı sağladığını belirtirken, %94’ü sanatın disiplinlerarası bir bileşen olarak gerekliliğini vurgulamıştır. Sanat etkileşiminin akademik üretkenliğe dolaylı yoldan katkı sağladığı (motivasyon, yaratıcılık, bakış açısı genişlemesi), ancak Anadolu üniversitelerinde olanak kısıtlılığının önemli bir engel oluşturduğu tespit edilmiştir. Araştırma, yükseköğretimde sanat okuryazarlığının kurumsal politikalarla desteklenmesi gerektiğini ortaya koymakta ve disiplinlerarası sanat eğitiminin akademik kimlik gelişimine katkı sağlayabileceğini önermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Sanat okuryazarlığı
• Öğretim elemanları
• Sanat eğitimi
• Görsel kültür.

FACULTY MEMBERS’ PERCEPTIONS AND SELF-ASSESSMENTS OF THEIR OWN ART LITERACY: A QUALITATIVE STUDY

Öz

This qualitative study aims to explore the perceptions, experiences, and meanings attributed to art literacy by academics working in various disciplines in Türkiye. Data were collected through open-ended questionnaires via Google Forms from 56 purposively sampled academics (mean age 48.8; mean academic experience 22.3 years) and analyzed using content analysis. Findings indicate that academics predominantly define art literacy around the cognitive/analytical dimension (43%) and contextual/cultural-historical dimension (18%). While 89% of participants believed art literacy contributes to creative thinking, critical thinking, and problem-solving skills, 94% emphasized its necessity as an interdisciplinary component. Art engagement was perceived to contribute indirectly to academic productivity through enhanced motivation, creativity, and broadened perspectives. However, limited opportunities in provincial universities emerged as a significant structural barrier. The study highlights the need for institutional policies to support art literacy in higher education and suggests that interdisciplinary art education can significantly contribute to the development of academic identity and multidimensional thinking skills.

Anahtar Kelimeler

• Art literacy
• Faculty member
• Art education
• Visual culture.

Kaynakça

1. Association of College & Research Libraries Visual Literacy Task Force. (2011). *ACRL IRIG Visual Literacy Bibliography* [Bibliography]. https://www.zotero.org/groups/15454/acrl_irig_visual_literacy_bibliography/items/ **Erişim Tarihi:** 19.02.2026
2. Avgerinou, M. D. ve Pettersson, R. (2011). Toward a cohesive theory of visual literacy. *Journal of Visual Literacy*, *30*(2), 1-19. https://doi.org/10.1080/23796529.2011.11674687
3. Creswell, J. W. ve Poth, C. N. (2016). *Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches*. Sage Publications.
4. Felten, P. (2008). Visual literacy. *Change, The Magazine of Higher Learning*, *40*(6), 60-64. https://doi.org/10.3200/CHNG.40.6.60-64
5. Freedman, K. (2025). *Teaching visual culture: Curriculum, aesthetics and the social life of art*. Teachers College Press.
6. Hattwig, D., Bussert, K., Medaille, A. ve Burgess, J. (2013). Visual literacy standards in higher education: New opportunities for libraries and student learning. *portal: Libraries and the Academy*, *13*(1), 61-89. https://doi.org/10.1353/pla.2013.0008
7. Hu, Y. ve Hwang, G-J. (2024). Cultivating visual literacy and critical thinking tendency with technological knowledge organizing supports: a concept mapping-based online problem-posing approach. *Educational Technology Research and Development*, *72*(4), 3217-3240. https://doi.org/10.1007/s11423-024-10394-6
8. Kellner, D. (2001). New technologies/new literacies: Reconstructing education for the new millennium. *International Journal of Technology and Design Education*, *11*, 67-81. https://doi.org/10.1023/A:1011270402858

9. Krippendorff, K. (2019). *Content analysis: An introduction to its methodology* (4th ed.). Sage Publications.
10. Metros, S. E. (2008). The educator’s role in preparing visually literate learners. *Theory Into Practice*, *47*(2), 102-109. https://doi.org/10.1080/00405840801992264
11. Miles, M. B. ve Huberman, A. M. (1994). *Qualitative data analysis* (2nd ed.). Sage Publications.
12. OECD. (2019). *Future of Education and Skills 2030/2040* (OECD Future of Education and Skills 2030 projesi kapsamında). https://www.oecd.org/education/2030-project/
13. Thompson, D. S. ve Beene, S. (2020). Uniting the field: using the ACRL Visual Literacy Competency Standards to move beyond the definition problem of visual literacy. *Journal of Visual Literacy*, *39*(5), 1-17. https://doi.org/10.1080/1051144X.2020.1750809
14. Uçak, S. ve Erdem, H. H. (2020). Eğitimde yeni bir yön arayışı bağlamında “21. yüzyıl becerileri ve eğitim felsefesi”. *Uşak Üniversitesi Eğitim Araştırmaları Dergisi*, *6*(1), 76-93. https://doi.org/10.29065/usakead.690205
15. UNESCO. (2024). *UNESCO Framework for Culture and Arts Education*. https://www.unesco.org/sites/default/files/medias/fichiers/2024/02/WCCAE_UNESCO%20Framework_EN_0.pdf **Erişim Tarihi:** 22.02.2026
16. Uzun, Y. ve Çelik, G. (2020). Akademisyenlerin okuryazarlık algısındaki değişimler. *OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi*, *15*(22), 1134-1156. https://doi.org/10.26466/opus.646592
17. Wang, J., Huang, L. ve Zhang, Y. (2025). The important role of higher art education in promoting the sustainable development of aesthetic education in Chinese universities. *Asia Pacific Education Review*, 1-12. https://doi.org/10.1007/s12564-025-10090-x
18. Yıldırım, A. ve Şimsek, H. (2018). *Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri*. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
19. Yücetoker, İ. (2014). Sanat okuryazarlığı ölçeğinin hazırlanması ve geliştirilmesi. *Sanat Eğitimi Dergisi*, *2*(1), 112-126. https://doi.org/10.7816/sed-02-01-06