Supportive Education Processes in Special Education and Rehabilitation Centers from the Perspectives of Special Education Teachers

Öz

The aim of this study is to examine the opinions of special education teachers regarding the supportive education processes offered in Special Education and Rehabilitation Centers. In this study, which was designed with phenomenological design, which is one of the qualitative research designs, the criterion sampling method was preferred to reach the participants, and as a result, seven special education teachers were reached. The data of the study were collected through a semi-structured interview form, and the data obtained were analyzed according to content analysis. As a result of the research, it was seen that there were various problems related to the support education processes in Special Education and Rehabilitation Centers. In the support training process, opinions were expressed regarding the adequacy of the weekly training period. It has been emphasized that individualized education programs are not suitable for students. It has also been stated that there is a serious lack of materials in these centers. Teachers expressed the issues they needed support for the development of their professional skills. Teachers made suggestions to increase the educational quality of Special Education and Rehabilitation Centers that provide supportive education, and to teachers who will start working in these centers.

Anahtar Kelimeler

• special education
• Support training
• Special tducation and rehabilitation center
• Special education teacher

Özel Eğitim Öğretmenlerinin Perspektiflerinden Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezlerindeki Destek Eğitim Süreçleri

Öz

Bu araştırmanın amacı Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezlerinde sunulan destek eğitim süreçlerine yönelik özel eğitim öğretmenlerinin görüşlerinin incelenmesidir. Nitel araştırma desenlerinden fenomenolojik desen ile desenlenen bu araştırmada katılımcılara ulaşmak adına ölçüt örnekleme yöntemi tercih edilmiş ve bunun sonucunda yedi özel eğitim öğretmenine ulaşılmıştır. Araştırmanın verileri yarı-yapılandırılmış görüşme formu aracılığı ile toplanmış ve elde edilen veriler içerik analizine göre analiz edilmiştir. Araştırmanın sonucunda Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezlerindeki destek eğitim süreçleri ile ilgili çeşitli sorunlar olduğu görülmüştür. Destek eğitim sürecinde haftalık eğitim süresinin yeterliliğine ilişkin görüşler belirtilmiştir. Bireyselleştirilmiş eğitim programlarının öğrenciler için uygun olmadığı vurgulanmıştır. Ayrıca bu merkezlerde ciddi anlamda materyal eksikliği olduğu da belirtilmiştir. Öğretmenler mesleki becerilerinin geliştirilmesine yönelik desteğe ihtiyaç duydukları konuları ifade etmişlerdir. Öğretmenler destek eğitim sunmakta olan Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezlerinin eğitim niteliğinin arttırılmasına ve bu merkezlerde çalışmaya yeni başlayacak olan öğretmenlere yönelik önerilerde bulunmuşlardır.

Anahtar Kelimeler

• Özel Eğitim
• Destek Eğitim
• Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi
• Özel Eğitim Öğretmeni

Kaynakça

1. Altınkurt, N. (2008). Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde yaşanılan sorunlar ve çözüm önerileri. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir.
2. Arslan Armutçu, O., Kurt, M., ve Genel, M. (2024). Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde çalışan öğretmenlerin BEP geliştirme sürecine ilişkin görüşleri. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(4), 433-457.
3. Atmaca, U. ve Uzuner, Y. (2020). Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde çalışan öğretmenlerin işitme kayıplı bireylere verilen destek hizmetlerine ilişkin görüşlerinin incelenmesi: Fenomenolojik araştırma. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi – Journal of Qualitative Research in Education, 8(4), 1214-1248.
4. Aydın, S. (2017). Özel eğitim kurumlarında yaşanan eğitsel-yönetsel yetersizlikler ve çözüm önerileri. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Sabahattin Zaim Üniversitesi, İstanbul.
5. Berk, S. ve Açar, D. (2024). Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerindeki öğrenciler için hazırlanan bireyselleştirilmiş eğitim programlarının kalitelerinin incelenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 62, 2809-2825. https://doi.org/10.53444/deubefd.1457849
6. Cıngı, Y. ve Akdağ, M. (2024). Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerine devam eden öğrenci ebeveynlerinin kurum tercihleri üzerine nitel bir araştırma. İnönü Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi (İNİF E-Dergi), 9(2), 273-293. https://doi.org/10.47107/inifedergi.1508067
7. Çakıroğlu, O. ve Ünay, E. (2019). Özel eğitimde temel kavramlar ve konular. M. Melekoğlu ve M. Sönmez-Kartal (Ed.), Özel eğitim (s. 1-21) içinde. Ankara: Vize Akademik.
8. Çetin, Ç. (2004). Özel eğitim alanında çalışmakta olan farklı meslek grubundaki eğitimcilerin yaşadığı güçlüklerin belirlenmesi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 5(1), 35-46. https://doi.org/10.1501/Ozlegt_0000000073

9. Demirel, S. (2005). Özel eğitim ve rehabilitasyon hizmetlerinde aile eğitiminin önemi. Ufkun Ötesi Bilim Dergisi, 5(1), 61-74. Destek Özel Eğitim Hizmetlerinin Verimliliğinin Araştırılması Projesi (DESÖP). (2013). Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü. Ankara: T.C. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı.
10. Dizmek, P., Mutlu, A., Kaya-Kara, Ö., Kerem-Günel, M. ve Livanelioğlu, A. (2012). Bir rehabilitasyon merkezine başvuran özürlü çocuklar ve ailelerinin profillerinin ve sorunlarının incelenmesi. Türkiye Klinikleri J Pediatr, 21(3), 137-145.
11. Eldeniz-Çetin, M. ve Şen, S. G. (2017). Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde çalışan öğretmenlerin sorunlarının belirlenmesi. The Journal of Academic Social Science Studies, 59, 53-69. http://dx.doi.org/10.9761/JASSS7133
12. Erdin, G. (2019). Zihinsel yetersizliği olan bireylerin ebeveynlerinin çocuklarının eğitimleri konusundaki görüşleri. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Trakya Üniversitesi, Edirne.
13. Erdoğan, M., Saka, G. ve Arca, M. (2023). Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezinde çalışanların tükenmişlik düzeyleri. ESTÜDAM Halk Sağlığı Dergisi, 8(1), 31-41. https://doi.org/10.35232/estudamhsd.1143028
14. Gürgör-Kılıç, F. D. ve Aksoy, F. (2024). Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezinde çalışan özel eğitim alan mezunu öğretmenlerinin pandemi deneyimleri: bir odak grup tartışması. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi / Journal of Uludag University Faculty of Education, 37(1), 338-364. https://doi.org/10.19171/uefad.1402819
15. Gürgür, H., Büyükköse, D. ve Kol, Ç. (2016). Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde işitme kayıplı öğrencilere sunulan destek hizmetler: Öğretmen görüşleri. İlköğretim Online, 15(4), 1234-1253. http://dx.doi.org/10.17051/io.2016.32423
16. Hocalar, H. (2018). Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde yönetim süreçlerinin işleyişinin yönetici ve öğretmen görüşlerine göre değerlendirilmesi (Bursa ili örneği). (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Trakya Üniversitesi. Edirne.
17. Işıkhan, V. (2017). Özel eğitim alanında çalışan personelin tükenmişlik düzeylerine etkide bulunan faktörlerin incelenmesi. Toplum ve Sosyal Hizmet, 28(1), 7-26.
18. İnce, M. ve Karabulut, H. A. (2023). Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde çalışan öğretmenlerin iş memnuniyetlerinin belirlenmesi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(2), 732- 747. https://doi.org/10.33711/yyuefd.1287457
19. Karasu, T. ve Mutlu, Y. (2014). Öğretmenlerin perspektifinden özel eğitimde yaşanan sorunlar ve çözüm önerileri: Muş il örneği. Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2(1), 47-66.
20. Kayahan-Yüksel, D. (2018). Rehabilitasyon merkezinde çalışan öğretmenlerin karşılaştıkları güçlükler ve ihtiyaçlarının öğretmen görüşlerine göre değerlendirilmesi. Social Science Studies, 6(2), 57-64.
21. Kılıç, M. H. (2020). Özel eğitim kurumlarında görev yapan öğretmenlerin karşılaştıkları sorunlar (Merkezefendi ve Pamukkale ilçe örneği). (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Pamukkale Üniversitesi, Denizli.
22. Korucu, N. (2005). Türkiye’ de özel eğitim ve rehabilitasyon hizmeti veren kurumların karşılaştığı güçlüklerin analizi: Kurum sahipleri, müdür, öğretmen ve aileler açısından. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Selçuk Üniversitesi, Konya.
23. Melekoğlu, M. A. (2019). Özel eğitimde yasal düzenlemeler ve özel eğitim hizmetleri. M. Melekoğlu ve M. Sönmez-Kartal (Ed.), Özel eğitim (s. 47-84) içinde. Ankara: Vize Akademik.
24. Mengi, A. (2020). Engelli bireylerin gözüyle özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerindeki eğitim durumlarının incelenmesi. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(1), 19-33. https://doi.org/10.33206/mjss.540793
25. Mengi, A. ve Erginoğuz, H. (2024). Özel gereksinimli öğrenci velilerinin özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde karşılaştıkları güçlüklerin belirlenmesi: Van ili örneği. International Journal of Progression and Development in Education, 2(1), 11-28. https://doi.org/10.5281/zenodo.11079725
26. Merriam, S. B. (2013). Nitel araştırma desen ve uygulama için bir rehber. (Çev.: S. Turan). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
27. Miles, M. B. & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed). Thousand Oaks, CA: Sage.
28. Millî Eğitim Bakanlığı (MEB), (2024). Destek eğitim programları. Ankara: MEB. https://orgm.meb.gov.tr/www/destek-egitim-programlari/icerik/1659
29. Millî Eğitim Bakanlığı (MEB). (2018). Millî eğitim bakanlığı özel eğitim hizmetleri yönetmeliği. Ankara: MEB. https://mevzuat.meb.gov.tr/dosyalar/1963.pdf
30. Pürsün, T., Okutan, S. ve Atbaşı, Z. (2021). Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezi ile özel eğitim okullarında görev yapan öğretmenlerin iş birliğine ilişkin görüşleri. Milli Eğitim Dergisi, 50(232), 287-311. https://doi.org/10.37669/milliegitim.747646
31. Sadioğlu, G. (2022). Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezi yöneticilerinin ve öğretmenlerinin karşılaştıkları sorunların incelenmesi ve çözüm önerileri. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi, İstanbul.
32. Sarı, H., Atbaşı, Z. ve Çitil, M. (2017). Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezlerinde görev yapan öğretmenlerin aile eğitimi konusunda yeterliliklerinin belirlenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi (KEFAD), 18(3), 668-684.
33. Smith, M. D., & Fowler, K. M. (2009). Phenomenological research In J. Paul, J. Kleinhammer-Tramill & Kathleen Fowler (Eds.). Qualitative research methods in special education. USA: Love Publishing Company.
34. Şimşek, F. ve Şahin, M. (2023). Özel eğitim öğretmenlerinin akademik ve sosyal beceri öğretiminde yeterliliklerinin incelenmesi. Uluslararası Türk Kültür Coğrafyasında Sosyal Bilimler Dergisi, 8(1), 134-159.
35. Werts, M. G., Carpenter, E. S., & Fewell, C. (2014). Barriers and benefits to response to intervention: perceptions of special education teachers. Rural Special Education Quarterly, 33(2), 3-11. https://doi.org/10.1177/875687051403300202
36. Yavuz, E. C., ve Gözün Kahraman, Ö. (2022). Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde çocuk gelişimci olmak. Toplum ve Sosyal Hizmet, 33(3), 811-840. https://doi.org/10.33417/tsh.979999
37. Yavuz, M. (2019). Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde çalışan öğretmenlerin mesleki tükenmişlik düzeyleri ve yaşam doyumlarının incelenmesi. Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi-International Journal of Society Researches (OPUS), 13(19), 527-556. https://doi.org/10.26466/opus.601008
38. Yenigün, E. ve Odluyurt, S. (2020). Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde kaynaştırma öğrencilerine sunulan destek hizmetler hakkında uygulamacı görüşleri. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi – Journal of Qualitative Research in Education, 8(3), 895-919.
39. Yıkmış, A. ve Özbey, F. Y. (2009). Otistik çocuğa sahip annelerin çocuklarının devam ettiği rehabilitasyon merkezlerinden beklentilerinin ve önerilerinin belirlenmesi. International Online Journal of Educational Sciences, 1(1), 124-153.