An Examination of the Transmedia Concept in Turkish Academic Literature

Öz

This study analyzes the presence of the concept of ‘transmedia’, which has become one of the defining narrative forms of the digital age, within Turkish academic literature. First, the conceptual foundations of transmedia narrative are examined through pioneering theorists, highlighting the multidimensionality of the concept. Secondly, articles written in Turkish that contain the terms ‘transmedia’ and ‘intermedial’ in the Dergipark database are reviewed. The distribution of academic output in this field is analyzed according to publication year, research methods, and thematic focus. The findings reveal that transmedia research in Turkey predominantly focuses on case studies, while audience-centered and critical approaches remain underexplored. In light of this, a more inclusive definition of transmedia is proposed with the aim of guiding future research. Additionally, the linguistic and conceptual ambiguities surrounding the translation of the term “transmedia” into Turkish are addressed, and alternative Turkish equivalents are suggested. In these respects, the study maps the current state of the literature and identifies gaps that can inform future academic inquiry.

Anahtar Kelimeler

• transmedia
• intermedia
• transmedia literature
• digital culture
• digital communication

Türkçe Alanyazın Odağında Transmedya Kavramının İncelenmesi

Öz

Bu çalışma, dijital çağın belirleyici anlatı biçimlerinden biri haline gelen ‘transmedya’ kavramının Türkçe akademik literatürdeki görünümünü analiz etmektedir. Öncelikle transmedya anlatının kavramsal temelleri öncü kuramcılar üzerinden ele alınarak kavramın çok boyutluluğu ortaya konmuştur. Sonrasında DergiPark veri tabanındaki ‘transmedya’ ve ‘medyalararası’ terimlerini içeren Türkçe makaleler incelenmiş, bu alandaki akademik üretimin yıllara, yöntemlere ve içerik odaklarına göre dağılımı analiz edilmiştir. Bulgular, Türkiye’de transmedya araştırmalarının kavramsal derinlikten çok örnek olay çözümlemelerine yöneldiğini, alımlayıcı temelli ve eleştirel yaklaşımların eksik olduğunu göstermektedir. Bu durum göz önünde bulundurularak yeni araştırmalara yön vermesi umuduyla daha kapsayıcı bir transmedya tanımı önerilmiştir. Ayrıca transmedya teriminin Türkçeleştirilmesine dair dilsel ve kavramsal karmaşalara da dikkat çekilmekte ve yeni Türkçe karşılıklar önerilmektedir. Çalışma, bu yönleriyle hem mevcut literatürü haritalandırmakta hem de gelecekteki araştırmalara yön verecek boşluklara işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• transmedya
• medyalararası
• transmedya literatür
• dijital kültür
• dijital iletişim

Destekleyen Kurum

Yok

Etik Beyan

Bu çalışma, herhangi bir deneysel uygulama, insan katılımcı, kişisel veri toplama veya biyomedikal müdahale içermemektedir. Araştırma kapsamında yalnızca açık erişimli akademik kaynaklar ve yayınlar incelenmiş ve çalışmanın niteliği gereği etik kurul izni alınmasına ihtiyaç duyulmamıştır.

Teşekkür

Yok

Kaynakça

1. Akdemir Dilek, B., & Çelimli Akgül, A. A. (2024). Film pazarlama stratejilerinde transmedya etkisi: Barbie örneği. Abant Sosyal Bilimler Dergisi, 24(1), 56-75. https://doi.org/10.11616/asbi.1391248
2. Akdoğan, Ç. (2022). Transmedya hikâyeciliği kapsamında Buz Devri (The Ice Age) evreninin incelenmesi. Trakya Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi E-Dergi, 11(2), 90-106. https://doi.org/10.47934/tife.11.02.01
3. Akgül, M., & Hekimoğlu Toprak, H. (2021). Yakınsama kültürü ve transmedya hikâye anlatıcılığı üzerine bir çalışma: Eltilerin Savaşı filmi. Aksaray İletişim Dergisi, 3(1), 43-61. https://doi.org/10.47771/aid.830788
4. Aslantaş, S., & Yıldız, P. (2025). Transmedya anlatısıyla mekânın üretimi: Performatif çizim serisi. Yedi, 33, 119–129. https://doi.org/10.17484/yedi.1552888
5. Ataman, E. Ö., & Pigey, D. S. (2022). Transmedya hikâye anlatıcılığı ve içerik pazarlama temelinde Red Bull Türkiye “İçimdeki Ses” Ezhel örneği. İnönü Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi (İNİF E-Dergi), 7(1), 171–190. https://doi.org/10.47107/inifedergi.1076892
6. Bal, Z. E., & Parlayandemir, G. (2023). Bir terapi odası simülasyonu olarak Gülseren Budayıcıoğlu evreni dramaları. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 16(43), 1407-1428. https://doi.org/10.12981/mahder.1336882
7. Bayraktar, S. (2018). Moda sektöründe transmedya hikâye anlatımı: Barbie bebek transmedya uygulamaları örneği. Erciyes İletişim Dergisi, 5(4), 325-350. https://doi.org/10.17680/erciyesiletisim.406498
8. Bazarcı, S. (2019). Transmedya uygulamalarında yayılma kanalları: Küresel örnekler üzerine bir inceleme. Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 31, 560-576. https://doi.org/10.31123/akil.529067

9. Bolat, N. (2019). Geleneksel mecralarda çapraz medya ve transmedya anlatıları üzerine bir inceleme: Ağır Roman örneği. Selçuk İletişim, 12(2), 503-531. https://doi.org/10.18094/josc.596244
10. Boz, Ö. (2021). Sinema ve resim ekseninde medyalararası bir inceleme: Aşçı, Hırsız, Karısı ve Aşığı filmi. Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 35, 262-283. https://doi.org/10.31123/akil.781782
11. Castells, M. (2005). Enformasyon çağı: Ekonomi, toplum ve kültür: Ağ toplumunun yükselişi (E. Kılıç, Çev.). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
12. Cengiz, V., & Kaya, S. (2022). Haber oyunları: Deneyimlenebilir gerçeklik, Ludenik haber okuma, amaç ve normların çatışması. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 48, 429-445. https://doi.org/10.52642/susbed.1097105
13. Coombs, W. T., & Harker, J. L. (2021). Strategic sport communication: Traditional and transmedia strategies for a global sports market. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003031161
14. Çalık, M., & Nizam, F. (2020). Pazarlama halkla ilişkilerinde transmedya hikâyeciliği uygulamaları: Turkcell “Emocanlar” kampanyası örneği. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8 (İktisadi ve İdari Bilimler), 9-21. https://doi.org/10.18506/anemon.668780
15. Çetinkaya, Ö. A. (2017). Marka sadakati oluşturma aracı olarak transmedya hikâye anlatımının yeri ve değeri. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 6(4), 559-576.
16. Dena, C. (2009). Transmedia practice: Theorising the practice of expressing a fictional world across distinct media and environments (Yayımlanmamış doktora tezi). University of Sydney. https://ses.library.usyd.edu.au/handle/2123/5353
17. Dikmen, E. Ş. (2022). Sosyal medya platformları ve televizyon yayıncılığı: TRT’nin dijital pratikleri. TRT Akademi, 7(14), 134-153. https://doi.org/10.37679/trta.1010512
18. Dönmez, M., & Güler, Ş. (2016). Transmedya hikâyeciliği “Doritos Akademi” örneği incelemesi. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 7(16), 155-175. https://doi.org/10.21076/vizyoner.265477
19. Du Plessis, C. (2018). Prosumer engagement through story-making in transmedia branding. International Journal of Cultural Studies, 22(1), 175-192. https://doi.org/10.1177/1367877917750445
20. Elveren Arı, B., & Gürses Köse, İ. (2021). Metinlerarasılıktan transmedya hikâye anlatıcılığına: Harry Potter. Erciyes İletişim Dergisi, 2, 1-25. https://doi.org/10.17680/erciyesiletisim.954195
21. Fagerjord, A. (2010). After convergence: YouTube and remix culture. J. Hunsinger, L. Klastrup, & M. M. Allen (Eds.), International handbook of internet research içinde (ss. 187-200). Springer.
22. Freeman, M. (2016). Historicising transmedia storytelling: Early twentieth-century transmedia story worlds. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315439525
23. Freire, M. M. (2020). Transmedia storytelling: From convergence to transliteracy. DELTA: Documentação de Estudos em Linguística Teórica e Aplicada, 36(3), https://doi.org/10.1590/1678-460X2020360309
24. Friedman, L. W., & Friedman, H. H. (2008). The new media technologies: Overview and research framework. SSRN Electronic Journal. https://doi.org/10.2139/ssrn.1116771
25. Gerbaudo, P. (2022). Theorizing reactive democracy. Democratic Theory, 9(2), 120-138. https://doi.org/10.3167/dt.2022.090207
26. Guliyev, Z. (2021). Transmedya hikayeciliği bağlamında kültürel miras yapıtlarının inşa ettiği imaj analizi: Kız Kulesi örneği. Al Farabi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 6(1), 96-108.
27. Gümüş, İ. (2019). Transmedya hikayeciliği aracılığı ile marka sadakati inşasına yönelik bir örnek çalışma: ‘Angry Birds’. Uluslararası Halkla İlişkiler ve Reklam Çalışmaları Dergisi, 2(1), 174-197.
28. Güngör, A. (2022). Yeni medya’dan transmedya’ya illüstrasyon ve oyun tasarımında periferi. Akdeniz Sanat, 16(29), 139-163. https://doi.org/10.48069/akdenizsanat.942481
29. Harvey, D. (1989). The condition of postmodernity: An enquiry into the origins of cultural change. Blackwell.
30. Holat, O., & Takımcı, D. (2023). Anti kahraman transmedya ekosistemi örneği olarak ‘Deadpool’ hikâye evreninde medyalararası mecra stratejileri. Etkileşim, 12, 104–135. https://doi.org/10.32739/etkilesim.2023.6.12.216
31. Ihamäki, P., & Heljakka, K. (2019). The Internet of Toys, connectedness and character-based play in early education. In K. Arai, R. Bhatia, & S. Kapoor (Eds.), Proceedings of the Future Technologies Conference (FTC) 2018 içinde (ss. 803–812). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-030-02686-8_80
32. İlkılıç, S. (2024). Theodor Fontane’nin L’Adultera eserinde medyalararası bağlantılar. Studien Zur Deutschen Sprache Und Literatur, 52, 77-93. https://doi.org/10.26650/sdsl2024-1496422
33. İspir, N., & Kucur, A. (2019). Yakınsama kültürü ve transmedya hikâye anlatıcılığı. Kurgu, 27(2), 161-171.
34. İspir, N., & Bilginer Kucur, A. (2021). yakınsama kültürü, transmedya hikâye anlatıcılığı: Angry birds kurgusal evreni. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 25(1), 37-54.
35. Jakus, D., & Krešimir, Z. (2016). Transmedia marketing and re-invention of public relations. Marketing of Scientific and Research Organizations, 22(4), 91-101. https://doi.org/10.14611/minib.22.12.2016.13
36. Jenkins, H. (2003, January 15). Transmedia storytelling. MIT Technology Review. https://www.technologyreview.com/2003/01/15/234540/transmedia-storytelling
37. ------------------- (2006). Convergence culture: Where old and new media collide. New York University Press.
38. ------------------- (2007, March 21). Transmedia storytelling 101. Henry Jenkins’ Blog. https://henryjenkins.org/blog/2007/03/transmedia_storytelling_101.html
39. Karadağ, Ö. (2017). Text and performance as an interdisciplinary and intermedia rewriting: Hamletmachine (1977) and death suits Ophelia (2005). Studien Zur Deutschen Sprache Und Literatur, 2(38), 23–48.
40. Keleş, A. (2017). Medyalararası bir yaklaşımla uyarlama filmler ve edebiyat öğretimi. Sosyal ve Kültürel Araştırmalar Dergisi, 3(6), 165–176.
41. Kinder, M. (1991). Playing with power in movies, television, and video games. University of California Press.
42. Koç, M., & Yıldırım, G. (2023). Transmedya hikayeciliği ve bilişsel kapitalizm ilişkisi üzerine bir değerlendirme. Turkish Online Journal of Design Art and Communication, 13(2), 483-500. https://doi.org/10.7456/tojdac.1254472
43. Lefebvre, H. (1991). The critique of everyday life (Vol. 1) (J. Moore, Çev.). Verso.
44. Manovich, L. (2001). The language of new media. MIT Press.
45. Meriç, A. B. (2023). Yeni medya ile dönüşen meslekler: Sinema oyunculuğundan video oyunlarına. Filmvisio, 1, 149-179. https://doi.org/10.26650/Filmvisio.2023.0006
46. Murray, J. H. (1997). Hamlet on the holodeck. MIT Press.
47. Naughton, J. (2016). The evolution of the internet: From military experiment to general purpose technology. Journal of Cyber Policy, 1(1), 5-28.
48. Özarslan, Z., & Perdahcı, B. (2022). Katılımcı kültür ve transmedya anlatıyı dijital oyun üzerinden tartışmak. ARTS: Artuklu Sanat ve Beşeri Bilimler Dergisi, 79-113. https://doi.org/10.46372/arts.1191274
49. Özdemir, Ş. (2019). Mobbing perspektifiyle transmedya hikâyeciliği ve örgütsel davranış: The Devil Wears Prada filmi örneği. Erciyes İletişim Dergisi, 6(2), 1029-1044. https://doi.org/10.17680/erciyesiletisim.480012
50. Palencia-Triana, C. A. (2024). Museums, social media, and transmedia universes: Content creation for active audience participation. Visual Review, 16(3), 229-238. https://doi.org/10.62161/revvisual.v16.5259
51. Pratten, R. (2011). Getting started with transmedia storytelling. Talking Objects.. https://talkingobjects.wordpress.com/wp-content/uploads/2011/08/book-2-robert-pratten.pdf
52. Raybourn, E. M. (2014). A new paradigm for serious games: Transmedia learning for more effective training and education. Journal of Computational Science, 5, 471-481.
53. Rose, F. (2011). The art of immersion: How the digital generation is remaking Hollywood, Madison Avenue, and the way we tell stories. W. W. Norton & Company.
54. Ruppel, M. (2012). Visualizing transmedia networks: Epistemologies, interfaces and the politics of knowing (Yayımlanmamış doktora tezi). University of Maryland. https://drum.lib.umd.edu/handle/1903/13508
55. Sarı, G. (2017). Transmedya hikâye anlatıcılığı: Kötü Çocuk örneği. Abant Kültürel Araştırmalar Dergisi, 2(4), 71–79.
56. Sarı, M. F. (2024). Kapitalist modernizm ve post-modernizm tartışması: David Harvey-J. F. Lyotard. Hacettepe Hukuk Fakültesi Dergisi, 14(2), 360-390. https://doi.org/10.32957/hacettepehdf.1551372
57. Schiller, D. (2000). Digital capitalism: Networking the global market system. MIT Press.
58. ------------- (2023). Digital capitalism in the 2020s: Dividing the world. Etkileşim, 12, 526-542. https://doi.org/10.32739/etkilesim.2023.6.12.232
59. Schiller, M. (2018). Transmedia storytelling. I. Christie & A. van den Oever (Eds.), Stories: Screen narrative in the digital era içinde (ss. 97-108). Amsterdam University Press.
60. Scolari, C. A. (2009). Transmedia storytelling: Implicit consumers, narrative worlds, and branding in contemporary media production. International Journal of Communication, 3, 586-606.
61. Selçuk, B. G. (2022). Transmedya hikâye anlatılarında hedef kitle etkileşimi: Assassin’s Creed örneği. Sanat ve Tasarım Dergisi, 29, 265–288. https://doi.org/10.18603/sanatvetasarim.1137942
62. Selvi, M. S., & Kasap, B. B. (2024). Pazarlama ve markalaşmada transmedya hikâye anlatıcılığının önemi: Niloya örneği. Uluslararası Anadolu Sosyal Bilimler Dergisi, 8(3), 721-740. https://doi.org/10.47525/ulasbid.1516679
63. Söğüt, F. (2022). Dijital oyunlarda transmedya hikâyeciliği: Assassin’s Creed serisi örneği. Istanbul Gelisim University Journal of Social Sciences, 9(1), 56-78. https://doi.org/10.17336/igusbd.742234
64. Şahin, E., & Kara, S. N. (2020). Dijital pazarlamada transmedya hikâyeciliği kapsamında Garanti BBVA markası incelemesi. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 1, 55-80. https://doi.org/10.18070/erciyesiibd.844844
65. Taddeo, G., & Tirocchi, S. (2019). Transmedia teens: The creative transmedia skills of Italian students. Information, Communication & Society, 24(2), 241-257. https://doi.org/10.1080/1369118X.2019.1645193
66. Tokgöz, C., & Polat, B. (2018). Transmedya, kolektif anlatı ve kent: Pokémon GO örneği. Ege Üniversitesi İletişim Fakültesi Yeni Düşünceler Hakemli E-Dergisi, 9, 114-129.
67. Tombleson, B. (2024). Transmedia learning: A literature review. Technology, Pedagogy and Education, 33(2), 255-269. https://doi.org/10.1080/1475939X.2024.2310681
68. Tuncer, M. (2018). Destinasyon pazarlaması ve transmedya: The Water Diviner üzerine bir değerlendirme. Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı, 16(25), 117–129. https://doi.org/10.17518/canakkalearastirmalari.475833
69. Uslu, N. (2025). Transmedya hikâye anlatıcılığı bağlamında The Terminator film serisi. Kocaeli Üniversitesi İletişim Fakültesi Araştırma Dergisi, 25, 59-71.
70. Uyanık, G. (2023). Dijital medya platformlarını Henry Jenkins’in kavramları üzerinden okumak. Etkileşim, 11, 432–444. https://doi.org/10.32739/etkilesim.2023.6.11.204
71. Ünür, E. (2013). Bir tüketim trendi olarak medyalararası öyküleme ve medyalarötesi yeniden üretim. Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 20, 43-52.
72. Üründü, H. (2022). Thomas Bernhard’ın “der Kulterer” adlı eseri ve filmi; medyalararası bir yaklaşımla uyarlama. Uluslararası Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi, 5(2), 31-58.
73. Van Dijk, J. (2006). The network society. Sage Publications.
74. Virilio, P. (2003). Enformasyon bombası. Metis Yayınları.
75. Yıldız, İ. (2021). Masalların perde arkası: Transmedya bağlamında “The Wolf Among Us” isimli video oyunu. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 14(36), 1227-1246. https://doi.org/10.12981/mahder.1000731
76. Yılmaz, M. S. (2023). Medya çalışmaları bağlamında dönüşen hikâye anlatıcılığı: Transmedya hikâye anlatısı. Middle Black Sea Journal of Communication Studies, 8(1), 49-66. https://doi.org/10.56202/mbsjcs.1192909
77. Yiğitbaşı, K. G. (2018). Transmedya hikâyeciliğinde Wattpad örneği ve okur tercihlerine yönelik bir araştırma. AJIT-E: Academic Journal of Information Technology, 9(31), 21-42. https://doi.org/10.5824/1309-1581.2018.1.002.x
78. Zengin, F. (2021). Yakınsama çağında hikâye anlatmak: Transmedya hikâyeciliği kavramı üzerinden “Leyla İle Mecnun” dizisinin incelenmesi. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (44), 169-190. https://doi.org/10.30794/pausbed.761174