Yabancılara Türkçe Öğretimi Yardımcı Materyalleri Üzerine Bir İnceleme

Öz

Dil öğretiminde ders kitapları farklı öğrenme stillerine ihtiyaç duyan öğreniciler için her zaman yeterli olmamaktadır. Bu sebeple dil öğreticilerinin öğrenme ortamına, öğretim programına, hedef kitlenin öğrenme durumlarına, dersin hedefleri ve çağın güncel gelişmelerine uygun yardımcı materyalleri seçmesi gerekmektedir. Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde dil seviyeleri ve yaş düzeylerine uygun hazırlanan yardımcı materyal çeşitliliğinin sınırlı olduğu bilinmektedir. Bu eserlerin belirli açılardan incelenerek güçlü ve zayıf yönlerinin tespit edilmesi, tasarlanacak materyallerin niteliği açısından son derece önemlidir. Çalışmada Türkçenin K12 düzeyinde yabancı dil olarak öğretimine destek olması için hazırlanan Maarif Türkçe Yardımcı Okuma Kitap Seti (TMV, 2023), Diller İçin Avrupa Ortak Başvuru Metni tamamlayıcı cildine (MEB, 2020) eklenen “serbest zaman etkinliği olarak okuma” ve “iletişime aracılık etme” tanımlayıcıları çerçevesinde ele alınmıştır. Nitel araştırma desenlerinden durum çalışması ile yapılandırılan araştırma ile “Maarif Türkçe Yardımcı Okuma Kitap Setleri, yazılı ve görsel anlatımı bakımından serbest zaman etkinliği olarak okumaya uygun mudur?” ve “Kitap setleri yazılı ve görsel anlatımı bakımından iletişime aracılık etmeye olanak sunmakta mıdır?” sorularına yanıt bulmak amaçlanmıştır. Bu doğrultuda ilköğretim ve ortaöğretim öğrenicileri için A1 ve A2 dil seviyelerinde yayımlanan 41 yardımcı okuma kitabı, doküman olarak belirlenerek içerik analizi ile yorumlanmıştır. Elde edilen bulgulardan hareketle kitap setlerinin serbest zaman etkinliği olarak okuma etkinlikleri için işlevsel olduğu; çoğul kültürlü bir ortam sağlanmasına ve öğrenicinin hassas durumlarda aracı görevi üstlenebilmesine olanak tanıyan göstergeler barındırsa da öğrenicilerin resmî olmayan durumlarda aracı görevi üstlenme becerilerini geliştirecek göstergeleri içermediği ortaya çıkmıştır. Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde okumayı kavrama ve aracılık etkinliklerinde daha işlevsel bir rol üstlenebilmesi için kitap kurgularının özellikle gündelik durumlarda gereken aracılık rolünü deneyimlemeyi destekleyecek şekilde geliştirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• İçerik analizi
• iletişime aracılık
• okuma etkinlikleri
• yabancılara Türkçe öğretimi
• yardımcı okuma kitapları

An Examination of Supplementary Materials in Teaching Turkish as a Foreign Language

Öz

In language teaching, textbooks are not always sufficient for learners who need different learning styles. For this reason, language instructors need to select supplementary materials appropriate to the learning environment, curriculum, learning status of the target audience, course objectives, and current developments of the era. It is known that the variety of supplementary materials prepared appropriate to language levels and age levels in teaching Turkish as a foreign language is limited. Examining these works from certain perspectives and identifying their strengths and weaknesses is extremely important for the quality of the materials to be designed. In this study, the Maarif Turkish Supplementary Reading Book Set (TMV, 2023), prepared to support the teaching of Turkish as a foreign language at K12 level, was discussed within the framework of the descriptors “reading as a leisure activity” and “mediation of communication” added to the Supplementary Text of the Common European Framework of Reference for Languages (MEB, 2020). In this research, structured with a case study, one of the qualitative research designs, the questions “Are the Maarif Turkish Supplementary Reading Book Sets suitable for reading as a leisure activity in terms of their written and visual expression?” and “Do the book sets enable mediation of communication in terms of their written and visual expression?” The aim was to find answers to these questions. To this end, 41 supplementary reading books published at the A1 and A2 language levels for primary and secondary school students were selected as documents and analyzed through content analysis. Based on the findings, it was revealed that the book sets were functional for reading activities as a leisure activity; while they included indicators that facilitated a multicultural environment and enabled learners to act as mediators in sensitive situations, they did not include indicators that would develop learners' skills as mediators in informal situations. It has been concluded that, in order for Turkish to play a more functional role in reading comprehension and mediation activities when taught as a foreign language, book plots need to be developed in a way that supports experiencing the mediation role required in everyday situations.

Anahtar Kelimeler

• Content analysis
• mediating communication
• reading activities
• supplementary reading books
• teaching Turkish as a foreign language

Kaynakça

1. Adıgüzel, Ö. (2015). Eğitimde yaratıcı drama. (7. baskı). Pegem Akademi.
2. APA (2002). Guidelines on multicultural education, training, research, practice, and organizational change for psychologists. Web: https://www.apa.org/about/policy/multicultural-guidelines-archived.pdf. adresinden 1 Mart 2025 tarihinde alınmıştır.
3. Arievitch, I. M., & Stetsenko, A. (2000). The quality of cultural tools and cognitive development: Gal’perin’s perspective and its implications. Human Development, 43(2), 69-93.
4. Aygüneş, M. (2007). Yabancı¬ dil olarak Türkçe öğretiminde okuma becerisini geliştirme yolları¬ [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi.
5. Belcher, D. D., & Hirvela A. (2000). Literature and L2 composition: Revisiting the debate. Journal of Second Language Writing, 9(1), 21-39.
6. Bishop Sims, R. (1990). Mirrors, windows, and sliding glass doors. Perspectives: Choosing and Using Books for the Classroom, 6(3), ix-xi.
7. Calfee, C. R., & Chambliss, J. M. (1987). The structual design features of large texts. Educational Psychologist, 22(3-4), 357-378.
8. Creswell, J. W. (2020). Nitel araştırma yöntemleri: Beş yaklaşıma göre nitel araştırma ve araştırma deseni (3. baskı). (M. Bütün ve S. B. Demir, Çev.). Siyasal Kitapevi.

9. Dinçer, H. ve Kapusızoğlu F. (2023). Küçük dostlarımız ( A. E. Özbay, Çiz.). Türkiye Maarif Vakfı.
10. Enever, J. (2006). The use of authentic picture books in the development of critical visual and written literacy in English as a foreign language. In J. Enever & G. Schmid. (Ed.), Picture books and young learners of English (pp. 59-70). Langenscheidt.
11. Erişkon Cangil, B. (2012). Beden dili ve kültürlerarası iletişim. HAYEF Journal of Education, 1(2), 69-78.
12. Fleet, M. (2006). The role of culture in second or foreign language teaching: moving beyond the classroom experience. Online Submission, (ERIC Document Reproduction Service No. ED491716).
13. Genç, S. (2019)). İki dilli konuşmalarda kod değişimi işlevi olarak otantiklik ve yakınlık oluşturma. M. G. Zorba (Ed.) 19th International Stylistics Symposium içinde (s.187-196). Akdeniz Üniversitesi Yayınları.
14. Kaboody, M. A. (2013). Second language motivation: the role of teachers in learners’ motivation. Journal of Academic and Applied Studies, 4, 45-54.
15. Kapusızoğlu, F. (2023a). Bizim mahalleye hoş geldiniz (D. I. Özbay, Çiz.). Türkiye Maarif Vakfı.
16. Kapusızoğlu F. (2023b). Mahallede hırsız var (D. I. Özbay, Çiz.). Türkiye Maarif Vakfı.
17. Lukens, R. J., Smith, J. J. & Coffel C. M. (2018). Çocuk edebiyatına eleştirel bir bakış. (C. Pamay, Çev.). Erdem Yayınları.
18. Madigan, D. (1993). The politics of multicultural literature for children and adolescents: Combining perspectives and conversations. Language Arts, 70(3), 168-176.
19. McGrath, I. (2002). Materials evaluation and design for language teaching. Edinburgh University Press.
20. MEB. (2020). Diller için Avrupa ortak başvuru metni: öğrenme, öğretme ve değerlendirme tamamlayıcı cilt. Web: http://ttkb.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2022_01/04144518_CEFR_TR.pdf. adresinden 5 Nisan 2025 tarihinde alınmıştır.
21. Merriam, S. B. (2009). Qualitative research: A guide to design and implementation. John Wiley-Sons.
22. Nacar Logie, N. (2004). Yabancı dil öğretiminde kültürel becerinin oluşturulmasının önemi ve budunbilimsel boyut. Hasan Ali Yücel Eğitim Fakültesi Dergisi, 1, 173-180.
23. Nikolajeva, M., & Scoot, C. (2000). The dynamics of picturebook communication. Childiren’s Literature in Education. 31(4), 225-239.
24. Riasati, M. J., & Zare, D. (2010). Textbook evaluation: EFL teachers' perspectives on "New Interchange". Studies in Literature and Language, 1(8). 54-60.
25. Sharma, S. A., & Christ, T. (2017). Five steps toward successful culturally relevant text selection and integration, Reading Teacher, 71(3), 295–307.
26. Sipe, L. R. (2011). The art of the picturebook. In S. A. Wolf, K. Coats, P. A. Enciso & C. A. Jenkins (Ed.), Handbook of research on children’s and young adult literatüre (pp. 238-256). Routledge.
27. Spratt, S., Pulverness, A., & Williams, M. (2005). The teaching knowledge test. Cambridge University Press.
28. Tomlinson, B. (2012). Materials development for language learning and teaching. Language Teaching, 45(2). 143-179.
29. Türkiye Maarif Vakfı (2020). Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi. Web: https://turkiyemaarif.org/editions/turkcenin-yabanci-dil-olarak-ogretimi-programi-2-baski adresinden 1 Şubat 2025 tarihinde alınmıştır.
30. Türkiye Maarif Vakfı. (2023, Ağustos 24). Yardımcı okuma kitap setleri. Web: https://turkiyemaarif.org/editions/yardimci-okuma-kitap-setleri. adresinden 1 Mart 2025 tarihinde alınmıştır.
31. Ur, P. (2013). A course in English langauage teaching. Cambridge University Press.
32. Uzdu, F. (2008). Betimleyici metinlerin dilsel özellekleri ve bu tür metinler yoluyla sözcük öğretimi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi.
33. Uzun, E. (2023). Burası İstanbul. (D. I. Özbay, Çiz.). Türkiye Maarif Vakfı.
34. Üzer, S. ve Kapusızoğlu F. (2023). Fıstıklar kimin? (A. E. Özbay, Çiz.). Türkiye Maarif Vakfı.
35. Vygotsky, L. S. (1962). Thought and language. MIT Press.
36. Yin, R. (2003). Case study research: design and methods. (5th ed.). Sage Publications.