P4C Temelli Etkinliklerin Öğrencilerin Üst Düzey Okuma Becerisine ve Demokratik Tutumuna Etkisi
Öz
Çocuklar için Felsefe (P4C), öğrencilerin sorgulama, eleştirel düşünme ve demokratik katılım becerilerini geliştirmeyi amaçlayan, dünya genelinde yaygınlaşan çağdaş bir eğitim yaklaşımıdır. Öğrencilerin düşüncelerini özgürce ifade etmelerine, başkalarının görüşlerini saygıyla dinlemelerine ve eşit koşullarda tartışmalara katılmalarına olanak tanır. Böylece bireylerin yalnızca bilişsel değil aynı zamanda sosyal ve duyuşsal gelişimlerini de destekleyen bir öğrenme ortamı oluşturur. Bu araştırmada P4C temelli etkinliklerin ortaokul 7. sınıf öğrencilerinin demokratik tutumları ile üst düzey okuma becerileri bağlamında problem çözme, eleştirel okuma ve ileri düzey okuma farkındalığı üzerindeki etkisi incelenmiştir. Araştırmada ön test-son test kontrol gruplu yarı deneysel desen kullanılmış, yedi hafta süren uygulama sürecinde deney grubuna P4C temelli okuma etkinlikleri, kontrol grubunaysa geleneksel yöntemle dersler uygulanmıştır. Veri toplamak amacıyla “Sınıf Ortamına İlişkin Demokratik Tutum Ölçeği”, “Çocuklar için Problem Çözme Envanteri”, “Eleştirel Okuma Özyeterlik Algısı Ölçeği” ve “İleri Okuma Farkındalık Ölçeği” kullanılmıştır. Araştırma sonuçları demokratik tutumlarda anlamlı bir fark olmadığını göstermiştir. Problem çözme becerilerinde gruplar arasında istatistiksel bir farklılık bulunmamıştır. Bu durum problem çözmenin daha uzun süreli ve sistematik müdahaleler gerektiren karmaşık bir beceri olmasıyla açıklanabilir. Buna karşılık eleştirel okuma becerilerinde deney grubu lehine güçlü ve kalıcı farklılıklar ortaya çıkmıştır. Son test ve izleme testinde büyük etki büyüklükleriyle elde edilen bu sonuç P4C’nin öğrencilerin metinleri sorgulama, analiz etme ve değerlendirme becerilerini geliştirdiğini göstermektedir. İleri düzey okuma farkındalığında da deney grubu lehine anlamlı farklar bulunmuş, öğrencilerin üstbilişsel okuma stratejilerini kullanma ve okuma sürecini değerlendirme konularında belirgin bir ilerleme kaydettikleri görülmüştür. Sonuç olarak P4C uygulamalarının özellikle eleştirel okuma ve ileri düzey okuma becerilerinde öğrenciler için kalıcı katkılar sunduğu, demokratik tutumlar ve problem çözme becerilerinde ise kısa süreli uygulamalarda sınırlı bir etki yarattığı bildirilebilmektedir. Eğitim sürecinde P4C’nin düzenli ve uzun vadeli biçimde uygulanması öğrencilerin hem akademik hem de demokratik gelişimlerini desteklemede önemli bir rol oynayabilmektedir.
Anahtar Kelimeler
Etik Beyan
Kaynakça
- Abdelghani, R., Law, E., Desvaux, C., Oudeyer, P. Y., & Sauzeon, H. (2023). Interactive environments for training children’s curiosity through the practice of metacognitive skills: A pilot study. 28 Eylül 2025’te https://arxiv.org/pdf/2403.08397 adresinden alındı.
- Akan, R., & Bilgin, A. (2022). Türkiye’deki eğitim kurumlarında uygulanan çocuklar için felsefe program uygulamalarının öğretmen görüşlerine göre değerlendirilmesi. Bursa Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi, 21(2), 560-592. https://doi.org/10.20981/kaygi.1090736
- Akar, C., & Uluçınar, U. (2023). A scale development study on democratic attitude among third and fourth grade students. Journal of Pedagogical Research, 7(4), 203-216. https://doi.org/10.33902/JPR.202320926
- Akbaba, R. S. (2020). Yaratıcı yazma çalışmalarının öyküleyici metin yazma becerisine ve ileri okuma farkındalığına etkisi [Doktora tezi]. Fırat Üniversitesi.
- Allen, A. (2022). An introduction to constructivism: Its theoretical roots and impact on contemporary education. Journal of Learning Design and Leadership, 1(1), 1-11.
- Asgari, M., Whitehead, J., Reichl, K., & Weber, B. (2023). The impact of P4C on middle school students’ empathy, perspective-taking, and autonomy: Preliminary outcomes. Analytic Teaching and Philosophical Praxis, 43(1), 26-44.
- Balcı, E., & Eryılmaz, R. (2024). The impact of P4C activities on enhancing the speaking skills of gifted students. Frontiers in Psychology, 15, 1-11. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1451532
- Bobkina, J., & Stefanova, S. (2016). Literature and critical literacy pedagogy in the EFL classroom: Towards a model of teaching critical thinking skills. Studies in Second Language Learning and Teaching, 6(4), 677-696. http://dx.doi.org/10.14746/ssllt.2016.6.4.6
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Türkçe Eğitimi
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Yayımlanma Tarihi
27 Nisan 2026
Gönderilme Tarihi
2 Ekim 2025
Kabul Tarihi
14 Şubat 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 6 Sayı: 1