Beliren Yetişkinlerde Fiziksel Aktivite, Benlik Saygısı ve Kendine Zarar Verme Davranışı: Cinsiyete Göre Farklılaşan Bir Düzenleyicilik Modeli
Öz
Beliren yetişkinlik, bireylerin önemli gelişimsel geçişler ve belirsizlikler yaşadığı bir dönemdir. Bu süreçte bazı bireyler psikolojik zorlanmalarla baş etmek amacıyla intihar niyeti olmayan kendine zarar verme davranışı (KZVD) sergileyebilmektedir. Asgari fiziksel aktivite ölçütünü karşılama ve benlik saygısı, psikolojik iyi oluş ile ilişkili potansiyel koruyucu faktörler olarak değerlendirilmektedir. Bu çalışmanın amacı, beliren yetişkinlerde fiziksel aktivite ile KZVD arasındaki ilişkiyi incelemek ve bu ilişkide benlik saygısı ile cinsiyetin düzenleyici rolünü değerlendirmektir. Araştırma 18–25 yaş aralığında 410 katılımcı ile yürütülmüştür. Veriler Rosenberg Benlik Saygısı Ölçeği ve Kendine Zarar Verme Davranışı Değerlendirme Envanteri ile toplanmıştır. Fiziksel aktivite durumu Amerikan Spor Hekimleri Derneği kriterlerine göre belirlenmiştir. Analizlerde Spearman korelasyon, bağımsız örneklemler için t-testi, ki-kare analizi, hiyerarşik regresyon ve PROCESS temelli moderasyon analizleri kullanılmıştır. Bulgular, KZVD ile benlik saygısı arasında anlamlı bir ilişki olduğunu ve KZVD sergileyen bireylerin daha düşük benlik saygısı düzeyine sahip olduğunu göstermektedir. Erkek katılımcıların benlik saygısı düzeylerinin daha yüksek olduğu ve fiziksel aktivite ölçütünü daha yüksek oranda karşıladıkları bulunmuştur. KZVD açısından cinsiyetler arasında anlamlı bir fark saptanmamıştır. Moderasyon analizleri, fiziksel aktivite ile KZVD arasındaki ilişkinin benlik saygısı ve cinsiyete bağlı olarak farklılaştığını göstermiştir. Fiziksel aktivite ile KZVD arasındaki negatif yönlü ilişki yalnızca benlik saygısı düzeyi yüksek erkek katılımcılarda anlamlı bulunmuştur. Bulgular, fiziksel aktivite ile KZVD arasındaki ilişkinin bireysel özelliklere bağlı olarak değişebileceğini göstermektedir. Özellikle benlik saygısı düzeyi yüksek erkeklerde fiziksel aktivitenin KZVD ile negatif yönde ilişkili olduğu görülmektedir. Bu sonuçlar, beliren yetişkinlere yönelik müdahalelerde fiziksel aktivite ve benlik saygısının birlikte ele alınmasının önemine işaret etmektedir.
Anahtar Kelimeler
Etik Beyan
Kaynakça
- Ali, A., Azam, M., Mattiullah, J. (2020). Physical exercise as medicine for self-injurious behavior. Psychiatric Annals, 50(4), 167-177.
- Almeida, C.M., Horta, M.P. (2018). Self-esteem and anger in borderline patients with self-injury behavior. The Journal of Nervous And Mental Disease, 206(4), 251-257.
- Arnett, J.J. (2000). Emerging adulthood: A theory of development from the late teens through the twenties. American Psychologist, 55(5), 469-480.
- Arnett, J.J., Žukauskienė, R., Sugimura, K. (2014). The new life stage of emerging adulthood at ages 18-29 years: Implications for mental health. The Lancet Psychiatry, 1(7), 569-576.
- Atak, H., Çok, F. (2010). A new period in human life: Emerging adulthood. Journal of Childhood and Adolescence Mental Health, 17(1), 39-50.
- Baggio, S., Studer, J., Iglesias, K., Daeppen, J., Gmel, G. (2016). Emerging Adulthood: A time of changes in Psychosocial Well-Being. Evaluation & the Health Professions, 40(4), 383-400.
- Bildik, T., Somer, O., Kabukçu Başay, B., Başay, Ö., Özbaran, B. (2013). Kendine Zarar Verme Davranışı Değerlendirme Envanterinin Türkçe formunun geçerlik ve güvenilirlik çalışması. Türk Psikiyatri Dergisi, 24(1), 49-57.
- Boone, S.D. (2015). Physical activity as a contributing factor to engagement in self-harm behaviors among youth. Master's Thesis. Western Kentucky University.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Klinik Psikoloji, Benlik, Spor ve Egzersiz Psikolojisi
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
14 Haziran 2026
Gönderilme Tarihi
11 Nisan 2026
Kabul Tarihi
30 Mayıs 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 10 Sayı: 1