TÜRKÜLERİN VARYANTLAŞMASI ÜZERİNE İNCELEME: TÜRK HALK MÜZİĞİNDE EZGİ VE SÖZ YAPILARI

Öz

Araştırmada, Türkiye Radyo Televizyon Kurumu (TRT) Türk Halk Müziği (THM) repertuvarı-na kayıtlı ve birbirinin varyantı olduğu düşünülen ezgisi ve sözleri benzer 34, ezgisi farklı sözle-ri benzer 34 ve ezgisi benzer sözleri farklı 32 türkü olmak üzere toplam 100 türkü, üç grupta sınıflandırılmış ve karşılaştırma yapılarak incelenmiştir. Çalışmaya örnek olması bakımından her bir gruptan 2 türkü olmak üzere 6 türkü dahil edilmiştir. Çalışmanın temel amacı, türkülerin ezgi ve söz yapıları bakımından benzerlik ve farklılıklarını ortaya koyarak varyantlaşma olgusunu müzikolojik ve folklorik bir çerçevede değerlendirmektir. Araştırma, nitel araştırma yöntemle-rinden doküman incelemesi modeliyle yürütülmüştür. Araştırma verileri, TRT Türk Halk Müziği repertuvarından amaçlı örnekleme yöntemiyle seçilmiştir. Bu kapsamda türkülerin ezgi ve söz yapılarındaki benzerlik ve farklılıklar, tablolar ve türkü notaları üzerinden görsel olarak sunulmuştur. Bulgular bölümünde türkülerin ezgi, ritim ve şiir yapıları karşılaştırmalı biçimde ele alınmış; türkü notaları üzerinden yapılan incelemeler sonucunda varyantlaşmanın sözlü kültür aktarımı sürecinde ortaya çıkan doğal ve süreklilik gösteren bir olgu olduğu tespit edilmiştir. Elde edilen bulgular, türkü varyantlarının yöresel icra özellikleri, bireysel yorumlar ve folklorik aktarım dinamikleri doğrultusunda şekillendiğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• VARYANTLAŞMA
• TÜRK HALK MÜZİĞİ
• TÜRKÜ
• SÖZLÜ KÜLTÜR
• EZGİ VE SÖZ YAPISI
• FOLKLORİK AKTARIM

RESEARCH ON THE VARIANTS OF FOLK SONGS: MELODIC AND LYRICAL STRUCTURES IN TURKISH FOLK MUSIC

Abstract

In this study, a total of 100 folk songs registered in the Turkish Radio and Television Corporation (TRT) Turkish Folk Music (TFM) repertoire and considered to be variants of one another were classified into three groups and examined through comparative analysis: 34 songs with similar melodies and lyrics, 34 songs with different melodies but similar lyrics, and 32 songs with similar melodies but different lyrics. For illustrative purposes, six folk songs—two from each group—were included as sample cases. The main aim of the study is to reveal the similarities and differences in the melodic and lyrical structures of folk songs and to evaluate the phenomenon of variation within a musicological and folkloric framework. The research was conducted using the document analysis model, one of the qualitative research methods. The research data were selected from the TRT Turkish Folk Music repertoire through purposive sampling. Within this scope, similarities and differences in the melodic and lyrical structures of the folk songs were visually presented through tables and musical notations. In the findings section, the melodic, rhythmic, and poetic structures of the folk songs were examined comparatively. As a result of the analyses based on musical notations, it was determined that variation is a natural and continuous phenomenon emerging in the process of oral cultural transmission. The findings indicate that folk song variants are shaped by regional performance characteristics, individual interpretations, and the dynamics of folkloric transmission.

Keywords

• VARİANT FORMATİON
• TURKİSH FOLK MUSİC
• FOLK SONG
• ORAL TRADATİON
• MELODİC AND LYRİCAL STRUCTURES
• FOKLORİC TRANSMİSSİON

Kaynakça

1. Akdeniz, Z. (2011). Ormancı türküsünün Makedonya ve Türkiye’deki varyant ve versi-yonları. Uluslararası Sosyal ve Ekonomik Bilimler Dergisi, 1 (1), 93-96.
2. Altınay, F. (2013). Türkiye ve Kuzey Doğu Bulgaristan deliorman türkülerinin kına havalarında bir varyant üzerine inceleme: ak bakırlar susuz kaldı. Ege Üniversitesi Devlet Türk Musi-kisi Konservatuarı Dergisi, (3), 43-63.
3. Emnalar, A., (1998). Türk halk müziği ve nazariyatı. İzmir: Ege Üniversitesi Basımevi.
4. Creswell, J. W. (2014). Research design: qualitative, quantitative and mixed methods app-roaches (4th ed.). Thousand Oaks, CA: Sage.
5. Ekmen, C. (2018). Erzincan ve Sivas’ta oynanan düz oyun müziğinin varyantlarının tespiti. İstanbul Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
6. Elçi Coşkun, A.(2011). Sözsel ve müzikal varyantlaşma: manilerin türkü içindeki dönüşümleri. Milli Folklor, 91. s: 130-139
7. Flick, U. (2007). Designing qualitative research. Sage Publications Ltd.
8. Gün Duru, E, (2015). Türk halk müziği ezgilerinde varyantlar: Isparta-Burdur örneği. Akademik Bakış Dergisi, 48 (298-306).

9. Güven, M. (2013). Türkülerin varyantlaşması, Erzurum A. Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitü Der-gisi, 50. s: 145-156.
10. Gök Akyıldız, S. (2020). Bir türkünün doğuş hikâyesi: ay deresi. Milli Folklor, 32 (127).
11. Macdonald, K., & Tipton, C. (1993). Using documents. Researching social life, 187-200.
12. Onar, A. (2017). Sözlü kültür hazinesi Acıpınarlı Âşık Kara Musa. Adnan Mnederes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Aydın.
13. Ong, W. J. (1999). Sözlü ve yazılı kültür. İstanbul: Metis Yayıncılık.
14. Patton, M.Q. (2018). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri. Pegem Akademi yayıncılık. Ankara.
15. Sarısözen, M. (1962). Türk halk musikisi ve derleme çalışmaları. Millî Eğitim Basımevi.
16. Tosun, T. (2019). Konya yerel müzik geleneğinde varyant olgusu. Haliç Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İstanbul.
17. Web Kaynakları Url1 Repertükül. (Erişin adresi: https://www.repertukul.com/), (Erişim tarihi: 10.02.2021).
18. Url2 Nota arşivleri. (Erişim adresi https://www.notaarsivleri.com/), (Erişim tarihi: 10.02.2021).