TRAKYA KARŞILAMA HAVALARININ MÜZİKAL ÖZELLİKLERİ ÜZERİNE BİR İNCELEME

Öz

Türk halk müziğinde (THM) karşılamalar, genellikle karşılama halk oyunlarının eşliğinde icrâ edilen sözlü ve sözsüz eserlere verilen genel bir adlandırmadır. Karşılamalar, Türkiye’nin birçok farklı yöresinde görülmekle birlikte özellikle Doğu Trakya ve Doğu Karadeniz bölgelerinde yaygındır. Sözlü ve sözsüz olmak üzere geniş bir repertuvara sahip olan karşılamalar içinde, Trakya bölgesine ait sözsüz karşılama havalarının THM kuramı ve icrâsı açısından önemli bir yere sahip olduğu görülmektedir. Bu araştırma, sözsüz karşılama türlerinden biri olan Trakya karşılama havalarındaki müzikal özelliklerin tespitine odaklanmaktadır. Araştırmada ilk olarak karşılama türü genel olarak incelenerek bu türde öne çıkan kuramsal bilgiler sunulmuş ardından TRT THM nota arşivinde karşılama başlığıyla kayıt altına alınmış ezgiler tespit edilerek bölgelere ve yörelere göre tasnif edilmiştir. Yapılan incelemelerde, Trakya karşılaması ismiyle kayıtlı olan üç ezginin notasına ulaşılmış ve ulaşılan ezgiler örneklem olarak ele alınarak müzikal özellikleri açısından analiz edilmiştir. Örneklem ezgilerin müzikal özelliklerinin belirlenme sürecinde hem ezgilerin mevcut notaları hem de öne çıkan icrâ kayıtları üzerinde eş zamanlı çalışılarak elde edilen bilgiler ve bulgular çeşitli açılardan yorumlanmıştır. Araştırma doğrultusunda; Trakya karşılama havalarında 9 zamanlı (aksak, evfer ve çifte sofyan) usûl yapısının en önemli ve belirleyici müzikal unsur olduğu görülmüştür. Örneklem ezgilerin hüseynî ve uşşak makamlarının özelliklerinde olduğu ayrıca ulaşılabilen çeşitli icrâ kayıtları üzerinde yapılan incelemelerde; moderato, presto, prestissimo tempolarda icrâ edildikleri tespit edilmiştir. Biçim analizine yönelik yapılan kapsamlı incelemelerde ise kolay çözümlenebilen yapıda kısa müzik cümlelerinden oluşan ezgilerin yanı sıra karmaşık yapılara sahip olan ezgilerin de olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Türk halk müziği
• oyun havaları
• karşılama havaları
• Trakya karşılamaları
• müzikal analiz.

A STUDY ON THE MUSICAL FEATURES OF THRACE “KARŞILAMA” TUNES

Öz

In Turkish folk music (THM), “karşılama” is a general term given to both vocal and instrumental tunes performed to the accompaniment of “karşılama” folk dances. “Karşılama”, are found in many different regions of Turkey, but are particularly widespread in Eastern Thrace and the Eastern Black Sea regions. “Karşılama” genre have a wide repertoire, both verbal and non-verbal, and it is evident that the non-verbal “karşılama” tunes belonging to the Thrace region have an important place in terms of THM theory and performance. This research focuses on identifying the musical characteristics of Thrace “karşılama” tunes, which are a type of non-verbal “karşılama”. The research first examines the “karşılama” genre in general and presents the prominent theoretical information on this genre. Then, works recorded under the heading of “karşılama” in the TRT THM music archive were identified and these melodies were classified according to regions and localities. In the investigations conducted, the notes of three melodies recorded under the name of Thrace “karşılama” were accessed, and these three melodies were taken as the sample and analyzed in terms of their musical characteristics. In determining the musical characteristics of the sample tunes, the information and findings obtained by simultaneously working on both the existing notes of the melodies and the prominent performance recordings were interpreted from various perspectives. According to the research, the 9-beat rhythmic structure (“aksak,” “evfer,” and “çifte sofyan”) is the most important and defining musical element in Thrace “karşılama” melodies. The sample melodies are in the “Hüseynî” and “Uşşak” modes, and according to the analysis of various performance recordings, these melodies are performed at moderato, presto, and prestissimo tempos. Comprehensive analyses of form revealed that the melodies consist of short musical phrases with easily decipherable structures, as well as melodies with complex structures.

Anahtar Kelimeler

• Turkish folk music
• folk dance tunes
• “karşılama” tunes
• Thrace “karşılama” tunes
• musical analysis.

Kaynakça

1. Akdoğu, O. (1996). Türk müziğinde türler ve biçimler. Bornova/İzmir: Ege Üniversitesi Basımevi.
2. Aksoy, B., Eravcı, A., ve Demirel, Temel, S. (2023). Türkiye Trakyası’nda oynanan geleneksel kadın karşılamasının yapısal analizi. Folklor Akademi Dergisi 6(1), 173-185. https://doi.org/10.55666/folklor.1212736
3. Aykent, C. (2020). Doğu Trakya bölgesi halk müziğinde ritim kalıplarına dair bir inceleme. Sanat ve Edebiyat, 79, 41-66. https://doi.org/10.32704/erdem.838421
4. Baykurt, Ş. (1952). Trakya’da mahalli oyunlar. Türk Folklor Araştırmaları, 32(2). 505-506.
5. Demirsipahi, C. (1975). Türk halk oyunları. Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
6. Çepni, S. (2010). Araştırma ve proje çalışmalarına giriş (Beşinci Baskı). Trabzon.
7. Güler, E. (2025). Türk halk müziğinde divan türü: Adıyaman divanı üzerine bir araştırma, Yegah Müzikoloji Dergisi 8(1), 454-474. https://doi.org/10.51576/ymd.1621837
8. İmik, Ü. (2020) Sosyal, kültürel, tarihi ve coğrafik içerikleriyle türkülerimiz, Ankara: Akademisyen Kitabevi.

9. Karakaya, İ. (2012). Bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Anı Yayıncılık.
10. Koçkar, M. T. (1998). Çağlar boyunca iletişim sanatı olarak dans ve halk dansları. Ankara: Bağırgan Yayınları.
11. Özkan, İ. H. (2006) Türk musikisi nazariyatı ve usulleri. İstanbul: Ötüken Yayıncılık.
12. Sak, R., İkbal, T., Şahin, S., Öneren, Ş. Ç. ve Nas, E. (2021). Bir araştırma yöntemi olarak doküman analizi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi 4(1), 227-256 https://doi.org/10.33400/kuje.843306
13. Sarısözen, M. (1962). Türk halk musikisi usulleri. Ankara: Resimli Posta Matbaası.
14. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Akademik ve Mesleki Yayınlar.
15. Url 1 Repertükül nota arşivi. 21 repertuvar numaralı Trakya karşılaması. [Ses Kaydı]. (Erişim adresi: https://www.repertukul.com/TRAKYA-KARSILAMASI-21), (Erişim tarihi: 16.12.2025).
16. Url 2 Repertükül nota arşivi. 47 repertuvar numaralı Trakya karşılaması. [Ses Kaydı]. (Erişim adresi: REPERTÜKÜL - TÜRKÜPEDİA Repertuar Türküleri Külliyatı - Türkü Ansiklopedisi ), (Erişim tarihi: 16.12.2025).
17. Url 3 Çalar M. (Soma’lı Mustafa), (2019, 14 Mayıs). Mustafa Çalar-Trakya karşılaması. [Video], YouTube. (Erişim adresi: https://www.youtube.com/watch?v=S-iIOYWXvN4, (Erişim tarihi: 16.12.2025).
18. Url 4 Ünlüyayla F. (2025, 30 Ocak). Trakya karşılaması. [Video]. YouTube. (Erişim adresi: https://www.youtube.com/watch?v=SOr5lrSS1Bk,), (Erişim tarihi: 16.12.2025).