UZUN HAVA İCRA PRATİKLERİNE DAYALI BİR MÜZİKAL ORGANİZASYON UYGULAMASI: SARI YAYLAM ÜZERİNE DENEMELER

Öz

Bu çalışma; geleneksel uzun hava icra pratiklerinin, notasyon temelli yazılı bir sistem aracılığıyla yeniden kurgulanabilirliğini Sarı Yaylam Üzerine Denemeler adlı özgün müzikal organizasyon tasarımı üzerinden araştırmayı amaçlamaktadır. Araştırma, nitel araştırma yöntemleri çerçevesinde, tasarıma dayalı araştırma ve sanat temelli araştırma yaklaşımlarından yararlanılarak yürütülmüştür. Çalışmanın çıkış noktasını, anonim bir uzun hava olan Sarı Yaylam ezgisinin melodik ana hatları temel alınarak, çok çalgılı ve etkileşimli bir icra dokusunun yazılı ve yönlendirici bir yapı içerisinde nasıl kurgulanabileceği sorusu oluşturmaktadır. Bu bağlamda; Arif Sağ, Musa Eroğlu, Yavuz Top ve Muhlis Akarsu’nun yer aldığı Muhabbet albümlerinde gözlemlenen karşılıklı saz icrası anlayışı ile Terry Riley’nin In C adlı eserinde kullanılan motif temelli organizasyon yaklaşımı, çalışmanın müzikal referansları arasında yer almaktadır. Çalışma kapsamında, bir ana ezgi ve onu takip eden 72 motiften oluşan bir müzikal organizasyon tasarlanmış, ana ezginin tek bir çalgı tarafından icra edilmesi, diğer çalgıların ise motifleri serbest zamanlı biçimde dolaşıma sokması hedeflenmiştir. Uzun hava formuna özgü karar noktaları nota üzerinde belirlenmiş ve motiflerin bu duraklara göre yapılandırılması sağlanmıştır. Geliştirilen yapı, stüdyo kaydı ve konser ortamlarında farklı çalgı kombinasyonlarıyla uygulanmıştır. Uygulama sürecinde elde edilen bulgular; ana ezgi-motif ayrımının müzikal bütünlüğü koruduğunu; karar noktalarının icracılar arasında ortak referans alanları oluşturduğunu ve çok katmanlı icra dokusunun uzun hava karakteriyle uyumlu biçimde sürdürülebildiğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Uzun hava
• Müzikal organizasyon
• İcra pratiği
• Yorumculuk
• Açık form

A PERFORMANCE-BASED MUSICAL ORGANIZATION DERIVED FROM UNMETERED FOLK SONG PERFORMANCE PRACTICES: SARI YAYLAM ÜZERINE DENEMELER

Abstract

This study aims to explore the re-contextualization of traditional uzun hava performance practices through a notation-based written system, specifically focusing on the original musical design titled Sarı Yaylam Üzerine Denemeler. The research is conducted within the framework of qualitative research methods, drawing on design-based research and arts-based research approaches. The point of departure of the study is the question of how a multi-instrumental and interactive performance texture can be constructed within a written and guiding structure, based on the melodic core of Sarı Yaylam, an anonymous unmetered folk song. In this context, the interperformative bağlama practice observed in the Muhabbet albums featuring Arif Sağ, Musa Eroğlu, Yavuz Top, and Muhlis Akarsu, as well as the motif-based organizational approach employed in Terry Riley’s In C, constitute the musical references of the study. Within the scope of the research, a musical organization consisting of a main melody and 72 subsequent motifs was designed. The main melody was assigned to a single instrument, while the remaining instruments were allowed to circulate the motifs in free time. Decision points characteristic of the unmetered folk song form were explicitly indicated in the notation, and the motifs were structured in relation to these points. The developed structure was implemented in both studio recordings and concert performances using different instrumental combinations. The findings indicate that the main melody–motif distinction preserves musical coherence, that decision points function as shared reference zones among performers, and that the resulting multi-layered performance texture can be sustained in a manner consistent with the expressive character of the unmetered folk song.

Keywords

• Unmetered folk song
• Musical organization
• Performance practice
• Interpretation
• Open form

Kaynakça

1. Asal, S., & Asal, S. (2017). Yurdumuzun nağmeleri (H. A. Özdemir, Haz.). Ankara: Yalın Matbaacılık. (Çalışmanın orijinali 1926’da yayımlanmıştır)
2. Aydın, İ., & Sağer, T. (2023). Türk halk müziği ekosisteminde çalgı ve vokal icra etkileşimi: hançere tekniklerinin oluşumunda müzikal davranışlar. Etnomüzikoloji Dergisi, Özel Sayı II, 59-79.
3. Barone, T., & Eisner, E. W. (2012). Arts based research. Thousand Oaks, Newyork: SAGE Publications.
4. Bartok, B. (1991). Küçük Asya’dan Türk halk musıkisi. İstanbul: Pan Yayıncılık.
5. Börekci, A. (2020). Türk halk müziğinde uzun havaların müzikal analizi ve öğretimine yönelik analitik bir yaklaşım (Tez No. 660647) [Doktora tezi, Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
6. Büyükyıldız, H. Z. (2015). Türk halk müziği - Ulusal Türk müziği. İstanbul: Arı Sanat Yayınevi.
7. Carl, R. (2010). Terry Riley’s In C. Newyork: Oxford University Press.
8. Çevik, M. (2012). Türkü kültüründe değişim süreci ve Musa Eroğlu (Tez No. 324961) [Doktora tezi, Gazi Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.

9. Duygulu, M. (2014). Türk halk müziği sözlüğü. İstanbul: Pan Yayıncılık.
10. Grove, G. (1904). Grove’s dictionary of music and musicians (Volume 1). London: Macmillan Publishers.
11. Morgan, R. P. (1991). Twentieth-century music: A history of musical style in modern Europe and America. New York: Norton.
12. Özdemir, U. (2018). Müzik icrası ve tahakküm ilişkisi bağlamında kısa saplı bağlamanın serencamı. Uluslararası etnomüzikoloji sempozyumu: Müzik ve politika bildiri kitabı içinde (s. 364-375).
13. Öztürk, D. A. (2022). Sarı yaylam üzerine denemeler (1 bağlama ve eşlik eden müzisyenler için) [Yayımlanmamış notasyon].
14. Reeves, T. C. (2006). Design research from a technology perspective. J. van den Akker, K. Gravemeijer: McKenney ve N. Nieveen (Ed.), Educational design research içinde (ss. 52-66). London: Routledge.
15. Salzman, E. (1988). Twentieth century music: An introduction (3. baskı). Englewood Cliffs, New Jersey: Prentice Hall. Sarısözen, M. (1962). Türk halk musikisi usulleri. Ankara: Posta Matbaası.
16. Stokes, M. (1998). Türkiye’de arabesk olayı: Müzik, kültür ve kimlik (H. Eryılmaz, Çev.). İstanbul: İletişim Yayınları.
17. Şimşek, E. (2023). Alevi/halk müziğinin ihyası sürecinde otantisite inşası ve bağlama icrasında özcü-yenilikçi eğilimler. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 107, 75-110.
18. Taruskin, R. (2010). Music in the late twentieth century. New York: Oxford University Press.
19. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
20. Yürümez, E. (2019). Uzun hava türleri: Araştırma-inceleme, notasyon ve metodolojik eğitim (Tez No. 563477) [Yüksek lisans tezi, Fırat Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
21. Url 1 Eroğlu, M. (2007). Sarı Yaylam. [video]. Youtube. (Erişim adresi: https://www.youtube.com/watch?v=c3ZSOHBHJQM), (Erişim tarihi: 15.01.2018).
22. Url 2 Öztürk, D. A. (2022a). Durmuş Ali Öztürk - "Sarı Yaylam" Üzerine Denemeler | Topluluk için. [video]. Youtube. (Erişim adresi: https://youtu.be/-5DVlIhjN0I), (Erişim tarihi: 16.06.2022).
23. Url 3 Öztürk, D. A. (2022b). Sarı Yaylam Üzerine Denemeler - Ankara MGU 206 No'lu Dinleti Salonu. [video]. Youtube. (Erişim adresi: https://youtu.be/W5hFvUyoqmY), (Erişim tarihi: 30.01.2026).
24. Url 4 Öztürk, D. A. (2022c). Sarı Yaylam Üzerine Denemeler - Ankara MGU ’90. Doğum Gününde Muammer Sun’ Etkinliği [video]. Youtube. (Erişim adresi: https://youtu.be/5RMxqq_DOsU), (Erişim tarihi: 30.01.2026).
25. Url 5 Riley, T. (1968). In C (2009 Remastered). [video]. Youtube. (Erişim adresi: https://youtu.be/XRaa34E8tXQ?si=7hBkYcjEhj9RKQjj), (Erişim tarihi: 06.11.2014).