BİR PERFORMANS İNCELEMESİ: SELMA GEÇER’İN “AY SALLANIP GEDEN YAR” İCRASI

Öz

Türk halk müziği, tarihî ve kültürel değerleri kuşaktan kuşağa aktaran, toplumsal belleğin müzik aracılığıyla yaşatıldığı köklü bir müzik mirasıdır. Bu mirasın yaşatılmasında icracılık önemli bir rol üstlenir. Her sanatçı, yorum gücü ve üslubuyla eserlere kendine özgü bir karakter kazandırır. Türkü icra analizlerinin yapılması ise bu bireysel yorumların belgelenmesi ve gelenekteki çeşitliliğin görünür kılınması açısından büyük önem taşır. Bu çalışmada, Selma Geçer’in seslendirdiği “Ay Sallanıp Geden Yar” adlı türkü, Finale 2014 programı aracılığıyla notaya alınarak nitel bir yaklaşımla incelenmiştir. İçerik analizi yöntemiyle yapılan çözümlemede, sanatçının icrasında Vibrato, Vurgu, Tril ve Glissando olmak üzere dört süsleme tekniği kullandığı tespit edilmiştir. Bu teknikler arasında en sık kullanılan süslemenin Vibrato, en az kullanılan süslemenin ise Glissando olduğu görülmüştür. Ayrıca icrada, TRT notasından farklı olarak bazı ezgisel yorumların yer aldığı ve sanatçının geleneğe dayalı bir icra anlayışını benimsediği belirlenmiştir. Elde edilen bulgular, bireysel icra analizlerinin geleneksel müziğin aktarımındaki çeşitliliği belgelemek açısından önemli olduğunu göstermektedir. Bu araştırma, Türk halk müziği vokal icra özelliklerinin anlaşılmasına katkı sağlaması ve bu özellikler dikkate alınarak oluşturulan notanın ses eğitimi çalışmalarında kullanılabilecek örnek bir materyal sunması bakımından önem taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

• icra
• ses
• türkü
• analiz
• süsleme

A PERFORMANCE ANALYSIS: SELMA GEÇER’S PERFORMANCE “AY SALLANIP GEDEN YAR”

Öz

Turkish folk music is a deep-rooted musical heritage through which historical and cultural values are transmitted from generation to generation, sustaining collective memory through music. Performance plays a crucial role in preserving this heritage, as each performer adds a unique character to folk songs through their interpretative ability and stylistic approach. Therefore, the analysis of folk song performances is important for documenting individual interpretations and revealing the diversity within the tradition. In this study, the folk song “Ay Sallanıp Geden Yar,” performed by Selma Geçer, was transcribed into notation using the Finale 2014 software and examined through a qualitative approach. The data were analyzed using the content analysis method. The findings revealed that the performer employed four ornamentation techniques in the performance: vibrato, accent, trill, and glissando. Among these techniques, vibrato was identified as the most frequently used ornamentation, whereas glissando was the least frequently used. Additionally, the analysis indicated that the performance included certain melodic interpretations that differ from the TRT notation and reflected a performance approach grounded in traditional style. The results demonstrate that individual performance analyses are valuable for documenting the diversity present in the transmission of traditional music. Furthermore, this study contributes to a better understanding of vocal performance characteristics in Turkish folk music and presents a notational example that may serve as a material for vocal training studies.

Anahtar Kelimeler

• performance
• vocal
• folk song
• analysis
• ornamentation

Kaynakça

1. Altıok, A. A. (2010). Türk halk müziğindeki bozlakların ses tekniği açısından incelenmesi. Doktora tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
2. Ayaz, N., Kaplan, D. (2020). Meral uğurlu tarafından icra edilen “bir elif çekti yine” eser örnekleminde kullanılan süsleme ve icra teknikleri üzerine bir analiz. Online Journal of Music Sciences, 5 (2), 212-230.
3. Ayaz, N., Sevinç, S. & Turgay, N. Ö. (2018). Türk makam müziğinde süsleme elemanlarının Kullanımının ses eğitiminde uygulanabilirliği. Ulakbilge, 6(31), 1687-1720.
4. Ayyıldız, S. (2020). Üslup tavır kavramları ve icra teknikleri çerçevesinde Türk halk müziğinde süslemeler. İdil, 72, 1290–1334.
5. Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. & Demirel, F. (2014). Bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Pegem
6. Erol, S. E. (2022), Biriciklik Kavramı Bağlamında Halk Müziği Vokal İcrasında Kişisel Üslûplar-İki Kadın İcracının Karşılaştırmalı Analizi. Sanatta Yeterlik Tezi, Okan Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İstanbul.
7. Erol, N. & İnce, K. S. (2025). Türk Halk Müziği Ses İcrasında Vibrato Kullanımının Hız ve Kapsam Değerleri Üzerinden Dijital Analizi: Rıza Konyalı ve Davut Sulari İcrâ Örneği. Konservatoryum, 12(1), 250-274.
8. Gültekin, İ. (2019). Türk Müziği Eğitimi Veren Konservatuvarlardaki Ses Eğitimi Derslerinin Öğretim Programları ve Uygulamaları Açısından İncelenmesi. Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Ankara.

9. İtil, F. M. (2011). Türk müziği devlet konservatuarlarında okutulan tsm ses eğitimi dersine yönelik bir öğretim modeli önerisi. Yüksek lisans tezi, Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sakarya.
10. Kaçar, G. Y. (2005). Geleneksel Türk sanat müziğinde süslemeler ve nota dışı icralar. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 25(2), 215-228.
11. Köprülü, F. (1976). Türk edebiyatında ilk mutasavvıflar. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
12. Kurubaş, B. (2024). Geçmişten günümüze aşıklık geleneği ve Erzurumda yetişen son dönem aşıklarının ürettiği eserler. İstem, 43, 31-54.
13. Modiri, L. (2018), Şan Tekniği Kriterlerinin Geleneksel Türk Müziğinde Kullanılması. İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
14. Özbilen, Ö. (2007) Fasıl Şarkıcılığı Açısından Türk Makam Müziği’nde Süslemeler, Sanatta Yeterlilik Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
15. Öztürk, F. G. & Akgün, G. (2007). Ses eğitimi ve 3 R kuralı. Kastamonu Eğitim Dergisi, 15(1), 423-426.
16. Öztürk, S. (2014). Ses eğitiminde türkü söylemeye yönelik öğretim modeli ve değerlendirilmesi (Elâzığ yöresi örneği). Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
17. Polat, S. (2017). Ses Eğitimi’nin Temel Ögelerinin ve Çeşitli Söyleme Tekniklerinin Kazandırılmasında Makamsal Ezgilere Dayalı Egzersizlerin Kullanılabilirliği, Doktora Tezi, İnönü Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Malatya.
18. Say, A., (2002). Müzik Sözlüğü. Ankara: Müzik Ansiklopedisi
19. Toprak, B. (2025). TRT Türk Halk Müziği Ses İcracılarının İcra Özelliklerinin Analizi ve Etüt Önerileri. Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
20. Töreyin, M. (2021). Ses eğitiminde metot ve uygulama. Ankara: Akademisyen
21. Tuncel, Ö. Ş. (2019). Klasik Türk Mûsikîsi Ses İcracılığının Tarihsel Seyri, Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, Ankara.
22. Uras, E. (1998), Türk Halk Müziği İcra Özelliklerinin Ses Eğitimi Açısından Değerlendirilmesi. Yüksek Lisans tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
23. Uslu, E. (2023). Yorum Kavramı Üzerine Bir Değerlendirme. İdil Sanat ve Dil Dergisi, 12(105), 1451–1466.
24. Uslu, E. (2014). Orta Anadolu abdallarının saz ve vokal icra özelliklerinin çözümlenmesi: Neşet Ertaş örneği, Yüksek Lisans Tezi, Kocaeli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kocaeli.
25. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin
26. Geçer, S. [TRT Müzik]. (t.y.). Ay sallanıp geden yar [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=SidO1JjSo9M