TÜRK MÜZİĞİ KORO KAYITLARINDA MEŞK DUYUMUNU GÜÇLENDİRMEYE YÖNELİK BİR KAYIT TEKNİĞİ ÖNERİSİ: ESMA-3D

Öz

Bu çalışma, Türk müziği koro prodüksiyonlarında meşk duyumunu güçlendirmeye yönelik bir kayıt tekniği önerisi geliştirmek amacıyla ESMA-3D tekniğine odaklanmaktadır. Meşk, bu çalışmada usta-çırak temelli aktarım geleneğiyle ilişkili tarihsel bir kavram olmasının yanında, karşılıklı uyum, homojenite ve müşterek icra davranışı üzerinden değerlendirilen işitsel bir zemin olarak ele alınmıştır. Yarı deneysel desende yürütülen çalışmada 35 kişilik deney ve 35 kişilik kontrol grubu oluşturulmuş, katılımcılara stereo ön test ve ESMA-3D son test kayıtları dinletilmiştir. Deney grubuna ayrıca sekiz hafta boyunca Dolby Atmos formatında üç boyutlu müzik prodüksiyonları dinletilmiş ve katılımcılara belirli işitsel odak noktaları tarif edilmiştir. Veriler Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi ve Betimsel Analiz yoluyla değerlendirilmiştir. Bulgular, hem deney hem de kontrol grubunda ön test ile ESMA-3D son testinin puanları arasında anlamlı farklılık bulunduğunu göstermiştir. Deney grubunda son test ortalaması x̄=8.52, kontrol grubunda ise x̄=7.81 olarak belirlenmiştir. Betimsel analizlerde deney grubunun en yüksek puanı homojenlik, mekânsallık ve anlaşılabilirlik ölçütlerinde verdiği görülmüştür. Kontrol grubunda da anlaşılabilirlik ve homojenlik ölçütleri yüksek düzeyde değerlendirilmiştir. Sonuçlar, ESMA-3D tekniğinin Türk müziği koro kayıtlarında ortak duyum, koro dokusunun bütünlüğü ve mekânsal yerleşim hissi bakımından güçlü bir potansiyel taşıdığını göstermektedir. Bu doğrultuda ESMA-3D, Türk müziği korosunda ortak duyum, koro dokusunun bütünlüğü ve mekânsal yerleşim hissini güçlendirme potansiyeli taşıyan bir üç boyutlu prodüksiyon yaklaşımı olarak değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Meşk
• üç boyutlu kayıt
• Türk müziği korosu
• koro prodüksiyonu
• uzamsal ses

A RECORDING TECHNIQUE PROPOSAL FOR ENHANCING THE MEŞK SENSE IN TURKISH MUSIC CHOIR PRODUCTION: ESMA-3D

Öz

This study focuses on the ESMA-3D technique with the aim of proposing a recording approach that can enhance the sense of meşk in Turkish music choir production. In this study, meşk is considered as a historically rooted concept associated with the master-apprentice transmission tradition, and as an auditory ground shaped by mutual musical adjustment, homogeneity, and shared performance behavior. The study was designed as a quasi-experimental research. An experimental group of 35 participants and a control group of 35 participants were formed, and both groups listened to stereo pre-test recordings and ESMA-3D post-test recordings. In addition, the experimental group listened to three-dimensional music productions in Dolby Atmos format for eight weeks, during which specific auditory focal points were described to the participants. The data were analyzed using the Wilcoxon Signed-Rank Test and descriptive analysis. The findings showed a significant difference between the pre-test scores and the ESMA-3D post-test scores in both the experimental and control groups. The post-test mean score was x̄=8.52 in the experimental group and x̄=7.81 in the control group. In the descriptive analyses, the experimental group gave the highest scores to the criteria of homogeneity, spatiality, and intelligibility. In the control group, intelligibility and homogeneity were also rated at a high level. The results indicate that the ESMA-3D technique has strong potential in Turkish music choir recordings in terms of shared auditory perception, the integrity of the choral texture, and the sense of spatial placement. Accordingly, ESMA-3D is evaluated as a three-dimensional production approach with the potential to strengthen shared auditory perception, the integrity of the choral texture, and the sense of spatial placement in Turkish music choirs.

Anahtar Kelimeler

• Meşk
• three-dimensional recording
• Turkish music choir
• choir production
• spatial audio

Kaynakça

1. Akbulut, C. (2019). Seste boyutsallık ve boyutsal ses sistemlerinde atmos teknolojisi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü, Müzik Teknolojisi Bilim Dalı, İzmir. Erişim: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=jNRDC1RLfVd4_T7x7ZXmmXzkzwoDExTD20g9XgSNhCLUy49zsRMZGoJix0PQKyYE
2. Baloğlu, U. ve Tarikci, A. (2026). Ses kaynağı konumunun tespitinde psikoakustik faktörlerin rolü. Eurasian Journal of Music and Dance, (28), 87-108. doi: 10.31722/ejmd.1805041
3. Behar, C. (2019). Aşk olmayınca meşk olmaz: Geleneksel Osmanlı/Türk müziğinde öğretim ve intikal (7. bs.). Yapı Kredi Yayınları.
4. Behar, C. (1998). Aşk olmayınca meşk olmaz: Geleneksel Osmanlı/Türk müziğinde öğretim ve intikal (1. bs.). Yapı Kredi Yayınları.
5. Blauert, J. (1996). Spatial hearing: The psychophysics of human sound localization. MIT Press.
6. Fonseca, N. (2020). All you need to know about 3D audio. Erişim: https://soundparticles.com/resources/ebooks/3daudio/
7. Gerçek, İ. H. (2008). Geleneksel Türk sanat müziğinde meşk sisteminden notalı eğitim sistemine geçişle ilgili bazı düşünceler. A.Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 38, 151-158.
8. Ihalainen, K. (2008). Methods of choir recording for an audio engineer (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Tampere University of Applied Sciences, Finland. Erişim: https://www.theseus.fi/bitstream/10024/10509/2/Ihalainen.Kirsi.pdf

9. Işıkhan, C. (2008). İnsandaki boyutsal ses bilincinin müziğe ve müzik teknolojisine yansımaları. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 1(3), 219-237.
10. Kahyaoğlu, Y. (2021). Türk müziğinde meşk sistemi. İnönü Üniversitesi Kültür ve Sanat Dergisi, 7(1), 277-283.
11. Kaya, U. (2024, Şubat 16). Kişisel görüşme, İstanbul.
12. Lawshe, C. H. (1975). A quantitative approach to content validity. Personnel Psychology, 28(4), 563-575.
13. Lee, H. (2019). Capturing 360◦ audio using an equal segment microphone array (ESMA-3D). Journal of the Audio Engineering Society, 67(1/2), 13-26.
14. Lee, H. (2019). Psychoacoustics of 3d sound recording: research and practice. 146. AES Konferansı’nda sunulan bildiri, Dublin.
15. Lee, H. (2021). Multichannel 3D microphone arrays: A review. Journal of the Audio Engineering Society, 69(1/2), 5-26.
16. Özdemir, B. (2021). Presbiakuzi: patofizyoloji, değerlendirme ve güncel yaklaşımlar. İstanbul Gelişim Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 15, 657-668. doi: 10.38079/igusabder.971019
17. Özek, E. (2017). Türk müziğinde meşkin yeri. Porte Akademik Müzik ve Dans Araştırmaları Dergisi, 200(16), 83-93.
18. Öz, O. ve Karadoğan, C. (2023). Creative panning techniques for 3D music productions: Pannerbank project as a case study. Etnomüzikoloji Dergisi, 6(2), 187-210.
19. Rumsey, F. (2001). Spatial audio. Oxford: Focal Press.
20. Şahin, L. (2024). Evaluating the functionality of attributes in 3d sound with semantic differential scale on three dimensions: importance, comprehensibility and noticeability (Yayımlanmamış doktora tezi). İstanbul Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. Erişim: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=usXiZIM9Lp0wk-YzRoaT-1nSTFpV9RPeUo2FDejSVm00kdYgZx4SBD9vYqloxgVO)
21. Tabachnick, B. G. ve Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics. Boston: Pearson.
22. Üstünkaya, N. (2025). Türk müziğinde meşk geleneğinin performans teori bağlamında incelenmesi. Journal of the Music Research Association, 1(1), 78-94.