Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Alanında Gerçekleştirilen Özel Eğitime İlişkin Araştırmaların İncelenmesi

Yıl 2025, Cilt: 22 Sayı: 3, 850 - 865, 22.12.2025

Tüncay Tutuk , Aynur Maraşlıoğlu

Öz

Rehber ve psikolojik danışmanlar özel eğitime yönelik görev ve sorumluluklarında ihtiyaçları olan mesleki bilgi ve becerilerini lisans ve lisans sonrası aldıkları eğitimler yoluyla edinmektedirler. Bu bilgi ve becerilerin desteklenmesi, güncel bilgilerin sunulması bağlamında özel eğitime ilişkin araştırmalar önemli bilgi kaynaklarıdır. Bu araştırmada, rehberlik ve psikolojik danışmanlık alanında yayımlanan ve özel eğitime yönelik araştırmaları temel betimsel özellikleri bağlamında incelemek, eğilimlerini ortaya koymak ve bulgularını değerlendirmek amaçlanmıştır. Geleneksel tarama olarak desenlenen araştırmaya 2015-2024 yılları arasında yayımlanmış ve belirlenen ölçütleri karşılayan 13 makale dahil edilmiştir. İçerik analizi sonucunda elde edilen bazı betimsel bulgular, araştırmalarda çoğunlukla nicel yöntemin kullanıldığı (%53,8), desen olarak ise tarama (%38,5) ve fenomenoloji (%38,5) desenlerinin kullanıldığını göstermektedir. Konu yönelimlerine ilişkin bulgular ise araştırmaların %46,2 oranında özel eğitime ilişkin özyeterlilik algısını konu aldığını göstermektedir. Makalelerin bulgularının analiziyle ulaşılan temel sonuç ise, özyeterlilik algısının artırılmasında farklı yetersizlik gruplarına ilişkin özel eğitim alan uzmanlarınca verilecek teorik ve uygulamalı derslerin artırılması gerektiğidir. Rehberlik ve psikolojik danışmanlık lisans programlarının niteliğini artırmak için hem teorik hem de uygulama becerilerini içeren çok yönlü bir yapının kurulması psikolojik danışman adaylarının özyeterliliklerinin artırılması ve gelecekteki özel eğitim çalışmaları için önemlidir.

Anahtar Kelimeler

Rehberlik ve psikolojik danışmanlık , özel eğitim , doküman incelemesi

A Study of Research in Special Education within Guidance and Psychological Counseling

Öz

Guidance and psychological counselors offer various duties and responsibilities relevant to special education. Professional knowledge and skills significant to these duties are acquired through undergraduate and postgraduate education. Research on special education serves as a crucial source of information in supporting knowledge and skills while imparting current knowledge. This study investigates the research on special education within the domain of guidance and psychological counseling, focusing on basic descriptive characteristics to identify trends and evaluate findings. This study included 13 articles published between 2015 and 2024 that met the specified criteria, utilizing a traditional survey design. Descriptive findings from content analysis indicate that the quantitative method was predominantly employed in the studies (53.8%) along with with survey (38.5%), and phenomenology (38.5%) designs. Research indicates that 46.2% of the studies examined the perception of self-efficacy within the context of special education. The analysis of the articles has led to the conclusion that there should be an increase in theoretical and practical courses for various disability groups provided by special education specialists in order to enhance self-efficacy perception. To enhance the quality of guidance and counseling undergraduate programs, it is essential to create a comprehensive framework that integrates both theoretical and practical skills aimed at boosting the self-efficacy of counselor candidates and future special education studies.

Anahtar Kelimeler

Guidance and psychological counseling , special education , document analysis

Kaynakça

• *Acar, S. (2021). Determining needs of school counselors’ in-service training on special education. Trakya Eğitim Dergisi, 11(3), 1498-1515. https://doi.org/10.24315/tred.858495
• Aksoy, V., & Diken, İ. H. (2009). Examining school counselors’ sense of self-efficacy regarding psychological consultation and counseling in special education. İlköğretim Online, 8(3), 709-720.
• *Altun, F., & Yazıcı, H. (2018). Counseling and guidance needs of gifted students in turkey. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 19, 1–24. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.339056 Altun Bogoçlu, H., & Gündüz, Y. (2022). Evaluation of the suitability of in-service training with andragogic assumptions. Scientific Educational Studies, 6(2), 167-192. https://doi.org/10.31798/ses.1123142
• *Bayar, Ö., & Doğan, T. (2021). School counselor candidates’ special education self-efficacy perceptions and levels of proficiency: A mixed-method study. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 22(2), 369–394. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.695682
• Council of Higher Education. (n.d.). Guidance and psychological counseling undergraduate program. https://www.yok.gov.tr/Documents/Kurumsal/egitim_ogretim_dairesi/Yeni-Ogretmen-Yetistirme-Lisans-Programlari/Rehberlik_ve_Psikolojik_Danismanlik_Lisans_Programi.pdf
• *Çiftçi Arıdağ, N., & Erbiçer, E. S. (2018). Analysis of the effect of the group psychological counseling program on anxiety levels and life satisfaction levels of mothers with child with special needs. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 19(2), 257-275. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.372512
• *Deniz, S. (2016). The survey of pre-service counsellors’ self efficacy perceptions towards special education. Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırmaları Dergisi, 17(38), 154–175.
• *Derin Kılıç, A., & Er, E. (2021). An investigation of the self-efficacy perception levels of school counselors and school counselor candidates regarding guidance and psychological counselling services in special education. Akdeniz Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 4(2), 26–44.
• Dibek, M. İ., & Toptaş, B. (2023). The whole is greater than the sum of its parts: How to write a systematic review in educational sciences? Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 25(3), 538–550.
• *Doğan, Ü., & Duruağa, M. (2021). Analysis of specially talented students' perceptions about psychological counseling. Dicle University Journal of Ziya Gökalp Education Faculty, 39, 92–103. http://dx.doi.org/10.14582/DUZGEF.2021.168
• Gürsel, O. (2004). Bireyselleştirilmiş eğitim programlarının geliştirilmesi. Anadolu Üniversitesi Yayınları.
• Jesson, J., Matheson, L., & Lacey, F. M. (2011). Doing your literature review: Traditional and systematic techniques (1th ed.). Sage Publications.
• Karagöz, D. (2000). İşletmelerde işgücü verimliliğinin arttırılmasında eğitimin rolü ve bir araştırma (Unpublished master's thesis). Marmara University, Institute of Social Sciences, İstanbul.
• Lazarus, K. U., & Ihuoma, C. (2011). The role of guidance counselors in the career development of adolescents and young adults with special needs. British Journal of Arts and Social Sciences, 2(1), 51-62.
• Mareza, L., & Nugroho, A. (2019). Implementation of counseling guidance for children with special needs. DINAMIKA Jurnal Ilmiah Pendidikan Dasar, 11(2), 112–118. https://doi/org/10.30595/Dinamika/v11i2.5730
• *Marul, E., & Karaçil, M. (2022). Opinions of guidance and psychological counseling teacher candidates on special education. Eurasian Journal of Teacher Education, 3(1), 76–90.
• McEachern, A.G. (2003). School counselor preparation to meet the guidance needs of exceptional students: A national study. Counselor Education and Supervision, 42, 314-325. https://doi.org/10.1002/j.1556-6978.2003.tb01822.x
• *Merç, A., & Koç, İ. (2017). Counselor candidates’ metaphorical perceptions of special education courses. Dumlupınar Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 1(1), 28–39.
• Ministry of National Education (2018). Özel eğitim hizmetleri yönetmeliği. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=24736&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
• Ministry of National Education (2020a). Millî Eğitim Bakanlığı rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri etik yönergesi yönetmeliği. https://orgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2020_08/31230349_RPDH_Etik_Yonergesi_.pdf
• Ministry of National Education (2020b). Millî Eğitim Bakanlığı rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri yönetmeliği. https://orgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2020_08/14231603_Rehberlik_ve_Psikolojik_DanYYma_Hizmetleri_YonetmeliYi_2.pdf
• Ministry of National Education (2022) Millî Eğitim Bakanlığı hizmet içi eğitim yönetmeliği. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2022/03/20220311-6.htm
• Norman, C. R. (2020). Systematic review automation methods. [Doctoral dissertation]. University of Amsterdam.
• Petticrew, M., & Roberts, H. (2006). Systematic reviews in the social sciences: A practical guide (1. baskı) Blackwell Publishing.
• Skinner, M. E. (1985). Counseling and special education: an essential relationship. The School Counselor, 33(2), 131–135. http://www.jstor.org/stable/23901166
• Snyder, B. (2000). School counselors and special students. In J. Wittmer (Ed.), Managing your school counseling program: K-12 developmental strategies (2nd ed.). Educational Media.
• *Sönmez, N., Koçyiğit, M., & Gürel Selimoğlu, Ö. (2020). School counselor candidates’ perceptions of self-efficacy in special education. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 484–505. https://doi/org/10.9779/pauefd.589837
• Thompson, C. L., & Rudolph, L. (2000). Counseling children (5th ed.). Belmont, CA: Brooks/Cole.
• *Ulusoy, Ö., Ataş, T., Karataş, S., Kurt, B., & Çakır, E. (2023). Psychological counselors' views on the educational diagnostic process. ASES Ulusal Sosyal Bilimler Dergisi, 3(1), 66–72. https://doi/org/10.5281/zenodo.10469230
• Ültanır, E. (2005). Türkiye’de psikolojik danışma ve rehberlik (PDR) mesleği ve psikolojik danışman eğitimi. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(1), 102–111.
• *Vural Batık, M., & Fırıncı Kodaz, A. (2018). The effect of the internship course on counselor trainees’ sense of self-efficacy regarding special education. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 37(1), 209–222. https://doi/org/10.7822/omuefd.327621
• Webster, L. C., & Muro, J. H. (2022). Professional counselors’ roles and opportunities in special education advocacy. Journal of Counselor Practice, 13(1), 60–78. https://doi/org/10.22229/pro1312022
• *Yılmaz Bingöl, T. (2018). Investigation of the relationship between general self-efficacy of school psychological counselor candidates and self-efficacy beliefs of that regarding special education. OPUS International Journal of Society Researches, 8(15), 1474–1493. https://doi/org/10.26466/opus.444225