A Study on the Tahir Pasha Mansion in Van

Öz

Van konut mimarisinin ilk örnekleri Eski Van Şehri’nde bitişik nizamda bir ve iki katlı düz toprak dam olarak inşa edilmiştir. 1915-18 yılları arasında Rus ve Ermeniler tarafından işgal edilen Van kentindeki sivil yapıların büyük bir bölümü yakılıp yıkılmıştır. 1918’den sonra günümüz Van Şehri’nde önceleri bağ evi olarak inşa edilen evler, arazinin genişliğinden dolayı ayrık plan nizamda avlu, bağ, bahçe ile birlikte düzenlenmiştir. İşgal sırasında tahrip edilen yapılardan biride Tahir Paşa Konağı’dır. Yerli halkın 1918’da Van’a geri gelmesi sonucunda onarılan konağa, Mustafa Dilaverzade ailesi yerleşmiştir. Tahir Paşa Konağı, 1995 yılına kadar mülkiyet sahipleri tarafından kullanılmış, 1979 yılında korunması gereken I. derecede eser olarak tescil edilmiştir. Günümüzde tamamıyla yıkık olan yapı, ayrık nizamında iki katlı, iç sofalı, ikiyüzlü, ikiden fazla odalı, köşklü ve düz toprak damlı bir yapıya sahiptir. Konağın inşasında yerel malzeme olan kerpiç kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Tahir Paşa Konağı
• Geleneksel Konut Mimarisi
• Düz Toprak Dam
• Kerpiç
• Çamur Sıva

A Study on the Tahir Pasha Mansion in Van

Öz

The earliest examples of residential architecture in Van were constructed in the Old Van City in an adjacent order, featuring single- and double-story flat earthen roofs. During the Russian and Armenian occupation of Van between 1915 and 1918, a significant portion of the city's civilian structures were burned and destroyed. Following 1918, houses initially built as vineyard residences in what is now modern Van were arranged in a detached layout, incorporating courtyards, vineyards, and gardens due to the availability of large land plots. Among the structures damaged during the occupation was the Tahir Pasha Mansion. After the return of the local population to Van in 1918, the mansion was restored and subsequently inhabited by the Mustafa Dilaverzade family. The Tahir Pasha Mansion remained in the possession of its owners until 1995 and was registered as a first-degree protected historical structure in 1979. Currently in a state of complete ruin, the mansion originally featured a detached, two-story structure with an interior hall, multiple rooms on two facades, a pavilion, and a flat earthen roof. The primary construction material used in the mansion was adobe, a locally available material.

Anahtar Kelimeler

• Tahir Pasha Mansion
• Traditional Residental Architecture
• Flat Earthen Roof
• Mudbrick
• Mud

Kaynakça

1. Akkoyunlu, Z. (1989). Geleneksel Urfa evlerinin mimari özellikleri. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
2. Başak, O. (2015). Kerem Döner, Şükrü Yörük, Derviş Demircioğlu ve Bilal Yörük Evleri Işığında Eski Van evlerinde malzeme. Sosyal Bilimler Dergisi, 2 (5), 204-215.
3. Berk, C. (1951). Konya evleri. İstanbul: İstanbul Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Yayınları.
4. Bozkurt, U. (2019). II. Abdülhamid’in valilerinden İşkodralı Tahir Paşa’nın (1848-1913) hayatı ve devlet adamlığı. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 1(8), 237-254.
5. Çal, H. (1987). Tokat evleri. Türk Tarihinde ve Kültüründe Tokat Sempozyumu, (2-6 Temmuz 1980), 366, 367.
6. Demirci, D. (2011). Isparta evleri, Isparta: Isparta Valiliği İl Kültür Turizm Yayınları.
7. Ekinci, O. (1985). Yaşayan Muğla. İstanbul: Numune Mücellithanesi.
8. Eldem, S. H. (1984). Türk evi Osmanlı dönemi C. I. İstanbul: Güzel Sanatlar Matbaası A.Ş.

9. Esmer, M. A. (1992). Avanos’un eski Türk evleri. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
10. Günel, F. M. (1993). Eski Van kent dokusu üzerine bir deneme (Yayın No. No.10582652). (Yüksek Lisans Tezi, Tezi, Yüzüncü Yıl Üniversitesi), Ulusal Tez Merkezi Veri Tabanı.
11. Hacıbaloğlu, M. (1989). Geleneksel Türk evi ve çağımıza ulaşılmamasının nedenleri, Ankara: Gazi Üniversitesi Müh. Mim. Fak. Yayınları.
12. Karabekir, K. (2014). Hayatım. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
13. Karpuz, H. (1984). Erzurum evleri. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı.
14. Karpuz, H. (1991). Trabzon evlerinin mimari özellikleri, Türk Halk Mimarisi Sempozyum Bildirileri (5-7 Mart 1990), 119.
15. Kırzıoğlu, M. F. (1991). Kazım Karabekir. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
16. Madran, M. & Özgönül. (2005). Kültürel ve Doğal Değerlerin Korunması. Ankara: TMMOB, Mimarlar Odası Yayınları.
17. Öztürk, Ş. (1998). Mimari açıdan tarihi Van evleri. Dünyada Van Dergisi, (12), 24-28.
18. Öztürk, Ş. (2005). Geleneksel Van evlerinde bir örnek (Mustafa Dilaver evi). Sinan Genim Armağanı, 545-553.
19. Öztürk, Ş. & Yeğin, M. (2012). The effects of urban regeneration on Van that are focused on earthoquake. XXIV. Uluslararası Yapı ve Yaşam Kongresi Dönüşüm: Yaşama ve Mekâna Etkileri, 235-246.
20. Öztürk, Ş. (2013). Van Gölü havzasında bat ve kerpicin mimaride kullanımı. Atatürk Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü Dergisi, (30), 103-114.
21. Öztürk, Ş. & Coşkun, M. (2014). Geleneksel Harput ve Elazığ evleri, Malatya: Grafikkent Dijital Baskı.
22. Öztürk, Ş. (2016). Geleneksel Van evleri. Van Kültür ve Turizm Envanteri III, Halk Kültürü II, 183-195.
23. Öztürk, Ş. (2017). Geleneksel Ahlat evlerinden bir örnek” Abdülhadi Gülçiçek evi, Prof. Dr. Işık Aksulu armağanı, mimari, koruma, yenilenme ve restorasyon, (Editör, Özlem Sağıroğlu), Ankara: 127-136, Nobel Yayınevi.
24. Öztürk, Ş. (2018). Geleneksel Van evleri C. I-II. Kayseri: Ormat Matbaacılık.
25. Öztürk, Ş. (2023). Geleneksel Van evlerinde metal süsleme. Art Vision, 29(51), 178-185. https://doi.org/10.5152/ArtVis.2023.23203
26. Öztürk, Ş. (2023). Van Gölü Havzası mimarisinde yapım malzemesi olarak taşın kullanılması, Mimaride doğal taş, (Editör, Murat Dal), Lıvre De Lyon, 114-117, Leyon.
27. Öztürk, Ş. (2024). Geleneksel Van evlerinde süsleme. Sanat ve İnsan Dergisi, 8(1), 97-110.
28. Sayan, Y. (2003). Sivrihisar evlerinden iki örnek. Güzel Sanatlar Enstitüsü Dergisi, (11), 95-112.
29. Sayan, Y. (1997). Uşak evleri, Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
30. Sayan, Y. & Öztürk, Ş. (2001). Bitlis evleri. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi
31. Şenol, S. (2007). Anadolu Türk konut mimarisinde Divriği evleri, Sivas: Sivas Valiliği İl Kültür Turizm Yayınları.
32. Pektaş, C. (2014). Türk evi. İstanbul: Yapı-Endüstri Yayınları.
33. Polat, H. A. (2019). Mehmet Emin Paşa’nın hayatı. Karaman Araştırmaları-I, 459.
34. Ünsal, B. & Öztürk, Ş. (1997). Tarihi Van evlerinin günümüzdeki izleri. Mimarlık İç Mimarlık ve Görsel Sanatlar Dergisi, (62), 54-58.