TR
EN
Van İli Sıcaklık Tahmininde SARIMA Modeli: Geleceğe Dönük Bir Öngörü
Öz
İklim, dünyadaki yaşamın sürdürülebilirliği açısından kritik bir rol oynamaktadır ve sürekli değişen iklim koşulları, gezegen için büyük bir tehdit oluşturmaktadır. Bu durum, gelecekteki iklim verilerinin doğru bir şekilde tahmin edilmesini zorlaştırmaktadır. Birçok algoritma geliştirilmiş olsa da, henüz tam anlamıyla iklim verileriyle ilgili doğru tahminler yapılabilmiş değildir. Zaman serisi analizi, özellikle ARIMA algoritması, gelecekteki sıcaklık verilerini tahmin etmek için kullanılmaktadır. Potansiyel modeller, otokorelasyon fonksiyonları ve kısmi otokorelasyon fonksiyonları ile belirlenirken, en uygun model AIC gibi performans ölçütlerine dayalı olarak seçilmektedir. Seçilen modelin doğruluğu, Dickey Fuller testi ile doğrulanmakta ve SARIMA (p, d, q) × (P, D, Q) m modeli, en düşük AIC değerine sahip olan ile belirlenmektedir. Son olarak, SARIMA modeli kullanılarak gelecekteki sıcaklık tahminleri yapılmakta ve tahmin doğruluğu, kök ortalama kare hatası (RMSE) ve ortalama kare hatası (MSE) gibi ölçütlerle değerlendirilmektedir. Bu çalışmada, Van iline ait sıcaklık verilerinin tahmini için mevsimsel ARIMA modeli kullanılmıştır. Veri analizi sürecinde, ADF ve KPSS testleriyle serinin durağan olup olmadığı kontrol edilmiş ve gerekli dönüşümler yapılmıştır. Elde edilen en uygun model SARIMA(1, 1, 1) × (1, 0, 1, 12) olarak belirlenmiş ve modelin doğruluğu test edilmiştir. Modelin tahmin doğruluğu RMSE ve MSE değerleri ile doğrulanmış ve gelecekteki sıcaklık tahminlerinin doğruluğu oldukça yüksek bulunmuştur. SARIMA modeli, Van ilindeki sıcaklık değişimlerinin doğru tahmin edilmesinde etkili bir araçtır ve gelecekteki iklim tahminleri için güvenilir bir model olarak kullanılabilir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Adhikari, R., Agrawal, R. K., (2013). An introductory study on time series modeling and forecasting. International Congress on Engineering-Engineering for Evolution. 27–29 November 2019, Covilhã, Portugal. 857-871.
- Bilgili, M., Pinar, E. & Durhasan, T. Global monthly sea surface temperature forecasting using the SARIMA, LSTM, and GRU models. Earth Sci Inform 18, 10 (2025). https://doi.org/10.1007/s12145-024-01585-z
- Box, G. E., Jenkins, G. M., Reinsel, G. C., Ljung, G. M., (2015). Time Series Analysis: Forecasting and Control. John Wiley & Sons, Inc. No: 5, Hoboken, New Jersey. 712.
- Brath, A., Montanari, A., Toth, E., (1999). Short-term rainfall prediction with time series analysis techniques for real-time flash flood forecasting. Mediterranean Storms, Proceedings EGS Plinius Conference, Maratea. 14-16 October 1999, Bologna, Italy. 176-189.
- Charles Z., 2022. Seasonal ARIMA (SARIMA). https://www.real-statistics.com/time-series-analysis/seasonal-arima-sarima/ Real Statistics Using Excel, Italian. Erişim tarihi: 08.03.2022.
- Dimri, T., Ahmad, S., Sharif, M., (2020). Time series analysis of climate variables using seasonal ARIMA approach. Journal of Earth System Science, 129 (1): 1-16.
- Hardwinarto, S., Haviluddin, M., Aipassa, M., (2015). Rainfall monthly prediction based on artificial neural network: a case study in Tenggarong Station. Procedia Computer Science, 59 (1): 142-151.
- Hossain, M. L., Shams, S. M. N., & Ullah, S. M. M. (2025). Time series and deep learning approaches for renewable energy forecasting in Dhaka: a comparative study of ARIMA, SARIMA, and LSTM models. Discover Sustainability, 6, Article 775. https://doi.org/10.1007/s43621 025 01733 5
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Bilim ve Teknoloji Sosyolojisi ve Sosyal Bilimler
Bölüm
Araştırma Makalesi
Erken Görünüm Tarihi
2 Kasım 2025
Yayımlanma Tarihi
30 Ekim 2025
Gönderilme Tarihi
18 Nisan 2025
Kabul Tarihi
6 Ekim 2025
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2025 Sayı: Van Gölü Havzası Özel Sayısı
APA
Uyar, B., & Güzel Urcan, F. (2025). Van İli Sıcaklık Tahmininde SARIMA Modeli: Geleceğe Dönük Bir Öngörü. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Van Gölü Havzası Özel Sayısı, 398-418. https://doi.org/10.53568/yyusbed.1678607
AMA
1.Uyar B, Güzel Urcan F. Van İli Sıcaklık Tahmininde SARIMA Modeli: Geleceğe Dönük Bir Öngörü. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2025;(Van Gölü Havzası Özel Sayısı):398-418. doi:10.53568/yyusbed.1678607
Chicago
Uyar, Burak, ve Ferayi Güzel Urcan. 2025. “Van İli Sıcaklık Tahmininde SARIMA Modeli: Geleceğe Dönük Bir Öngörü”. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, sy Van Gölü Havzası Özel Sayısı: 398-418. https://doi.org/10.53568/yyusbed.1678607.
EndNote
Uyar B, Güzel Urcan F (01 Ekim 2025) Van İli Sıcaklık Tahmininde SARIMA Modeli: Geleceğe Dönük Bir Öngörü. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Van Gölü Havzası Özel Sayısı 398–418.
IEEE
[1]B. Uyar ve F. Güzel Urcan, “Van İli Sıcaklık Tahmininde SARIMA Modeli: Geleceğe Dönük Bir Öngörü”, Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, sy Van Gölü Havzası Özel Sayısı, ss. 398–418, Eki. 2025, doi: 10.53568/yyusbed.1678607.
ISNAD
Uyar, Burak - Güzel Urcan, Ferayi. “Van İli Sıcaklık Tahmininde SARIMA Modeli: Geleceğe Dönük Bir Öngörü”. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. Van Gölü Havzası Özel Sayısı (01 Ekim 2025): 398-418. https://doi.org/10.53568/yyusbed.1678607.
JAMA
1.Uyar B, Güzel Urcan F. Van İli Sıcaklık Tahmininde SARIMA Modeli: Geleceğe Dönük Bir Öngörü. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2025;:398–418.
MLA
Uyar, Burak, ve Ferayi Güzel Urcan. “Van İli Sıcaklık Tahmininde SARIMA Modeli: Geleceğe Dönük Bir Öngörü”. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, sy Van Gölü Havzası Özel Sayısı, Ekim 2025, ss. 398-1, doi:10.53568/yyusbed.1678607.
Vancouver
1.Burak Uyar, Ferayi Güzel Urcan. Van İli Sıcaklık Tahmininde SARIMA Modeli: Geleceğe Dönük Bir Öngörü. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 01 Ekim 2025;(Van Gölü Havzası Özel Sayısı):398-41. doi:10.53568/yyusbed.1678607