Türkiye İnsan Hakları Eşitlik Kurumu’nun Kurumsal Yapısı ve Türkiye’deki İnsan Hakları Politikalarına Etkisi

Öz

Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu (TİHEK), 2016 yılında kurularak, Türkiye’deki insan hakları ve eşitlik ihlalleriyle mücadele etmek ve bu alandaki farkındalığı artırmak amacıyla önemli bir kurumsal yapı olarak ortaya çıkmıştır. Bu makale, TİHEK’ in kurumsal yapısını ve Türkiye’deki insan hakları politikalarına olan etkisini incelemektedir. Makale, öncelikle TİHEK’ in kuruluş amacını, yasal çerçevesini ve genel anlamda görev alanlarını ele almaktadır. Kurum, insan hakları ihlalleri ile mücadele etmek, eşitlik ilkesini savunmak, toplumsal cinsiyet eşitliğini teşvik etmek ve azınlık haklarını korumak vb gibi geniş bir yelpazede görev yapan TİHEK’ in; Türkiye’deki insan hakları politikalarını doğrudan etkileyen önemli bir aktör haline gelmesinin ardında, kurumsal bağımsızlık, yetki genişliği ve etkili denetim mekanizmaları bulunmaktadır. Ancak, kurumun kurumsal etkinliği, toplumsal kabulü ve hukuksal uygulamaları konusundaki eleştiriler de tartışılmaktadır. Özellikle bireysel başvurular, şikayetlerin değerlendirilmesi ve raporlama süreçlerinde yaşanan zorluklar, kurumun daha etkin bir şekilde çalışabilmesinin önündeki engeller olarak öne çıkmaktadır. Makale, TİHEK’ in insan hakları ihlalleri karşısındaki müdahale düzeyini, toplumsal eşitlik politikalarını ve hukuki reformlardaki rolünü ele alarak, Türkiye’de insan hakları alanındaki gelişmeleri değerlendirmektedir. Ayrıca, konuya ilişkin ulusal ve uluslararası mahkeme kararları ile kurumun mevcut işlevselliği ve uygulamadaki etkinliğinin de ele alındığı çalışmada, TİHEK’ in kararlarının etkisi ve yaptırım gücü üzerinde de durulmaktadır. Sonuç olarak, TİHEK, Türkiye’deki insan hakları uygulamalarında önemli bir dönüm noktası yaratmış olsa da etkinlik ve bağımsızlık konusunda karşılaşılan zorluklar, kurumun başarısının önündeki en büyük engeller arasında yer almaktadır. Türkiye’deki insan hakları politikalarının geleceği, TİHEK’ in güçlendirilmesi ve etkinliğinin artırılması ile paralel bir şekilde gelişecektir.

Anahtar Kelimeler

• Eşitlik
• TİHEK
• Türkiye
• İnsan Hakları Kurumları.

The Institutional Structure of the Turkish Human Rights Equality Institution and Its Impact On Human Rights Policies in Turkey

Öz

The Turkish Human Rights and Equality Institution (TİHEK), established in 2016, emerged as a significant institutional structure in Turkey to combat human rights and equality violations and raise awareness in this area. This article examines TİHEK's institutional structure and its impact on human rights policies in Turkey. The article first addresses TİHEK's founding purpose, legal framework, and general areas of responsibility. TİHEK, which operates across a wide range of areas including combating human rights violations, defending the principle of equality, promoting gender equality, and protecting minority rights, has become a crucial actor directly influencing human rights policies in Turkey due to its institutional independence, broad authority, and effective oversight mechanisms. However, criticisms regarding the institution's effectiveness, public acceptance, and legal practices are also discussed. In particular, difficulties encountered in the evaluation and reporting processes of individual applications and complaints stand out as obstacles to the institution's more effective operation. This article evaluates developments in the field of human rights in Turkey by examining the level of intervention of the Turkish Human Rights and Equality Commission (TİHEK) in response to human rights violations, its role in social equality policies and legal reforms. Furthermore, the study, which also considers relevant national and international court decisions, the institution's current functionality and effectiveness in practice, focuses on the impact and enforcement power of TİHEK's decisions. In conclusion, while TİHEK has created a significant turning point in human rights practice in Turkey, challenges regarding effectiveness and independence remain among the biggest obstacles to the institution's success. The future of human rights policies in Turkey will develop in parallel with the strengthening and enhancement of TİHEK's effectiveness.

Anahtar Kelimeler

• Human Rights
• Equality
• TİHEK
• Türkiye
• Human Rights Institutions.

Kaynakça

1. Açık, C. (2018). Ulusal insan hakları kurumları ve Türkiye örneğine eleştirel yaklaşım (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ankara Üniversitesi, Ankara.
2. Albayrak, H. (2020). Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumunun Türk kamu yönetiminin denetimindeki yeri ve işlevi. Sayıştay Dergisi, 31(119), 11–35.
3. Alyanak, S. (2014). Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurulunun idari para cezası kararlarına karşı yargı yolu. Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 26(1), 25–46.
4. Anayasa Mahkemesi. (t.y.). Kararlar bilgi bankası. Erişim tarihi: 12 Ekim 2025, https://kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr
5. Baydemir, E. (2024). İl ve ilçe insan hakları kurulları: Kararlarının icrailiği ve kurulların idari teşkilattaki yerine ilişkin sorunlar. AHBVÜ İnsan Hakları Yıllığı, 42(1), 163–204.
6. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu. (1993, 20 Aralık). İnsan haklarının korunması ve geliştirilmesi için kurulan ulusal kuruluşların statüsüne ilişkin ilkeler (Paris İlkeleri) (Karar No: 48/134).
7. Çalık, E. (2017). İnsan hakları meselesinin gelişimi ve siyasî ve sosyal faktörlerle ilişkisi. 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum, 6(16), 41–67.
8. Elverdi, E. (2022). Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararları ve Avrupa Birliği ayrımcılık yasağı direktifleri çerçevesinde Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu’nun bir değerlendirmesi. Yasama Dergisi, 45, 95–119.

9. Eren, H. (2016). Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu. Adalet Yayınevi.
10. Esen, S. (2018). Paris İlkeleri ışığında Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu. Anayasa Hukuku Dergisi, 7(14), 235–260.
11. European Commission. (2014). Turkey 2014 progress report (Commission Staff Working Document, SWD(2014) 307 final). European Neighbourhood Policy and Enlargement Negotiations. Erişim tarihi: 4 Haziran 2026, https://neighbourhood-enlargement.ec.europa.eu/turkey-progress-report-2014_en
12. European Commission. (2023, 8 Kasım). Türkiye 2023 report (Commission Staff Working Document, SWD(2023) 696 final). Directorate-General for Neighbourhood and Enlargement Negotiations. Erişim tarihi: 4 Haziran 2026, https://enlargement.ec.europa.eu/turkiye-report-2023_en
13. European Court of Human Rights. (2005, 25 Ocak). Enhorn v. Sweden (Application no. 56529/00). HUDOC. Erişim tarihi: 10 Ocak 2026, https://hudoc.echr.coe.int/
14. European Union. (2000). Council Directive 2000/43/EC of 29 June 2000 implementing the principle of equal treatment between persons irrespective of racial or ethnic origin. Official Journal of the European Communities. Erişim tarihi: 10 Aralık 2025, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32000L0043
15. Global Alliance of National Human Rights Institutions. (2023). Annual report 2023. Erişim tarihi: 10 Ekim 2025, https://ganhri.org/2023-annual-report/
16. Gözler, K. (2022). İdare hukuku dersleri (23. baskı). Ekin Yayınları.
17. Güneş, Ü. (2018). Türkiye’de insan haklarının korunmasına ilişkin ulusal insan hakları kurumları: Kamu Denetçiliği Kurumu ve Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(1), 165–186.
18. Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü. (2014). Türkiye’de kadına yönelik aile içi şiddet araştırması. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı.
19. Human Rights Watch. (2021). World report 2021: Turkey. Erişim tarihi: 8 Ekim 2025, https://www.hrw.org/
20. İnsan Hakları Derneği. (2024). 2023 yılı Türkiye insan hakları ihlalleri raporu. İHD Yayınları.
21. İnsan Hakları Ortak Platformu. (2014). Türkiye’de insan hakları örgütleri ve hak temelli savunuculuk raporu.
22. İnsan Hakları Ortak Platformu. (2020). Paris İlkeleri açısından Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu: Yapısal ve işlevsel analiz.
23. İzci, İ. (2015). Ulusal insan hakları kurumları ve Türkiye uygulaması. Adalet Yayınevi.
24. Karan, U. (2009). Avrupa Birliği ülkelerinde ayrımcılık yasağı ve eşitlik kurumları. İnsan Hakları Ortak Platformu Yayını.
25. Kayaalp, D. (2019). Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu ile getirilen ayrımcılık yasağı istisnalarının iş hukukundaki görünümü üzerine genel bir değerlendirme. Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 1(1), 67–107.
26. Martin, R. (2006). The exercise of public health powers in cases of infectious disease: Human rights implications. Medical Law Review, 14(1), 132–143.
27. Mursül, D. (2023). Türkiye’de etnik kökene dayalı ayrımcılıkla mücadele mekanizmaları ve yasal dayanakları. Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 11(2), 38–52.
28. Odyakmaz, Z., Keskin, B., & Deniz, Y. (2016). 6701 sayılı Türkiye İnsan Hakları Eşitlik Kurumu Kanunu üzerine bir değerlendirme-I. Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi, (7), 721–761.
29. Oğuşgil, A. (2015). Avrupa Birliği belgelerinde ulusal insan hakları kurumlarının yeri ve önemi. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, 14, 257–276.
30. Pohjolainen, A.-E. (2006). The evolution of national human rights institutions: The role of the United Nations. The Danish Institute for Human Rights.
31. Resmî Gazete. (2016, 20 Nisan). Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu (Kanun No: 6701). Sayı: 29690. Erişim tarihi: 8 Kasım 2025, https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2016/04/20160420.htm
32. Saatçı, E. (2025). Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu kararları ışığında ayrımcılıkla mücadele. Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 15(2), 1433–1457.
33. Şakar, C. (2024). Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu’na 6701 sayılı Kanun’un 17. maddesi çerçevesinde ayrımcılık yasağı ihlâllerine karşı yapılan başvuruların idarî yargılama usulü açısından incelenmesi. İnsan Hakları Yıllığı, 42(1), 89–124.
34. Sever, Ç. (2025). Seçimlerde ayrımcılığa yol açan kural ve uygulamalara ilişkin Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu kararları (Karar Analizi Dizisi). ESHİD Yayınları.
35. Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu. (t.y.). TİHEK resmî web sitesi. Erişim tarihi: 10 Kasım 2025, https://www.tihek.gov.tr
36. Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu. (2025a). 2024 yılı faaliyet raporu. Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Yayınları.
37. Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu. (2025b). İnsan haklarının korunması ve geliştirilmesi 2023 raporu. Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Yayınları.
38. Yılmaz, G. (2014). AB hukuku düzleminde ırk ayrımı ve ayrımcılık yasağı. Legal Hukuk Dergisi, 12(140), 95–222.