Siyah Çay İşleme Atıklarından Çözünür Protein Ekstraksiyonu
Abstract
Bu çalışmada, siyah çay işleme sürecinde ortaya çıkan atıklardan çözünür protein geri kazanım potansiyeli farklı ekstraksiyon yöntemleri kullanılarak değerlendirilmiştir. Çay atıklarının protein açısından zengin olmasına karşın, bu proteinlerin değerlendirilmesine yönelik çalışmaların sınırlı olması araştırmanın temel gerekçesini oluşturmuştur. Bu kapsamda su ile ekstraksiyon, Viscozyme® enzimi kullanılarak gerçekleştirilen enzimli ekstraksiyon ve asetik asit ekstraksiyonu yöntemleri karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Enzimli ekstraksiyon sonuçları, Viscozyme® ilavesinin çözünür protein içeriğini anlamlı düzeyde artırdığını göstermiştir. Özellikle pH 5 koşullarında enzim uygulaması ile elde edilen protein miktarı, aynı pH değerindeki enzimsiz kontrollere kıyasla belirgin şekilde daha yüksek bulunmuştur. pH değişiminin tek başına sınırlı bir etkiye sahip olduğu, asıl belirleyici faktörün enzim varlığı ve dozu olduğu saptanmıştır. Asetik asit ekstraksiyonunda, asit konsantrasyonunun çözünür protein verimi üzerinde kritik bir rol oynadığı belirlenmiştir. Asetik asit konsantrasyonu arttıkça çözünür protein miktarı artmış ve en yüksek değerler 2 M asetik asit uygulamasında elde edilmiştir. Bu durum, asidik ortamın hücre duvarı yapısını zayıflatarak proteinlerin çözünürlüğünü artırmasıyla ilişkilendirilmiştir. Katı–sıvı oranının artması her iki ekstraksiyon yönteminde de protein verimini yükseltmiş, ancak tüm oranlarda asetik asit ekstraksiyonu suya kıyasla daha yüksek çözünür protein içeriği sağlamıştır. Sonuç olarak, siyah çay işleme atıklarının önemli bir protein kaynağı olduğu ve özellikle asetik asit ile enzim destekli ekstraksiyon yöntemlerinin protein geri kazanımında etkili olduğu ortaya konmuştur.
Keywords
atık değerlendirme, çözünür protein, siyah çay
Supporting Institution
Project Number
References
- [1] FAO. (23 Kasım 2025). Food and Agriculture Organization. https://www.fao.org/markets-and-trade/commodities-overview/beverages/tea/en
- [2] Debnath, B., Haldar, D., & Purkait, M. K. (2021). Potential and sustainable utilization of tea waste: A review on present status and future trends. Journal of Environmental Chemical Engineering, 9 (5) 106179.
- [3] Bermúdez, S., Voora, V., Larrea, C., and Luna, E. (2024). “Global Market Report: Tea Prices and Sustainability. The International Institute for Sustainable Development”, https://www.iisd.org/publications/report/2024-global-market-report-tea, (Erişim tarihi:03.12.2025)
- [4] TÜİK. (23 Kasım 2025). Bitkisel Üretim İstatistikleri, 2025. TÜİK Web Sitesi : https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=bitkisel-uretim-istatistikleri-2024-53447&dil=1
- [5] Erkal, H. (2025). Çay Ürün Raporu. Ankara: Tarımsal Ekonomi ve Politika Geliştirme Enstitüsü.
- [6] Çakmak, T. G., Saricaoglu, B., Ozkan, G., Tomas, M., & Capanoglu, E. (2024). Valorization of tea waste: Composition, bioactivity, extraction methods, and utilization, Food Science & Nutrition, 12 (5), 3112-3124.
- [7] Altay, H. Ö. (2021). Siyah çay üretiminin farklı aşamalarında ortaya çıkan atıkların değerlendirme olanaklarının arttırılması amaçlı özelliklerinin belirlenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Akdeniz Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Antalya.
- [8] Müftüoğlu, N. M., Türkmen, C., & Kavdır, Y. (2019). Çay çöpünden kompost yapımı ve oluşan kompostun bazı özellikleri. Mediterranean Agricultural Sciences, 32, 109-114.
- [9] Otağ, M. R. (2023). Siyah Çay ve Siyah Çay Atığı Örneklerinin Farklı Çözgen Konsantrasyonlarında Elde Edilen Ekstraktlarının Biyoaktif Özellikleri ve Antimikrobiyal Aktivitelerinin Belirlenmesi, Journal of Anatolian Environmental and Animal Sciences, 8 (1), 80-87.
- [10] Unyay, H., Altay, H. O., Perendeci, N. A., Szufa, S., Ozdemir, F., & Angelidaki, ˙. I. (2025). Valorisation potential of black tea processing wastes for bioactive compounds recovery and renewable energy production, Journal of Environmental Chemical Engineering, 13 (3), 117124.