Research Article

Bhagavadgītā’nın Lehçe Çevirilerinde Yanmetinler ve Çevirmen Görünürlüğü

Number: 16 July 13, 2026
EN TR

Bhagavadgītā’nın Lehçe Çevirilerinde Yanmetinler ve Çevirmen Görünürlüğü

Abstract

Çeviri uygulamalarının içinden doğan ve 1970'li yıllardan itibaren disiplinler arası bir bilim dalı hâline gelen çeviribilim, kaynak ve erek metin arasındaki ilişkileri çeşitli kuramsal temellerle ele almaktadır. Dinamik bir yapıya sahip olan çeviri kavramının, çeviribilim çatısı altında, tarihsel gelişim ve çevirmenin dönüşen rolleri bağlamında incelenen bir alan olduğu ifade edilebilir. Bilim dalı olarak içinde barındırdığı çeviri kuramları, çevirmenin kararlarını işlevsel olarak gerekçelendirmesine ve metodolojik bir zemin kazanmasına olanak tanımaktadır. Bu doğrultuda çalışma, çağdaş çevirmenin yalnızca diller arası bir aktarıcı olmadığını; aksine, erek kültürün dinamiklerini gözeterek bağımsız kararlar alabilen, kültürler üstü bir uzman ve karar verici konumunda olduğunu vurgulamaktadır. Bu çalışmada, klasik Hint metinlerinden biri olan Bhagavadgītā’nın Polonyalı çevirmen Wanda Dynowska tarafından 1947, 1956, 1957 ve 1972 yıllarında yapılan dört farklı Lehçe çevirisi incelenmiştir. Çeviri metinlerinin kendisinde neredeyse hiçbir değişimin gözlenmediği bu süreçte araştırma, Gérard Genette’in Eşikler kitabında metodolojisini belirlediği yanmetinsel (paratextual) ögeler bağlamında şekillendirilmiştir. Çalışmada, ayrıca çevirmenin erek odaklı kararları ve stratejileri Lawrence Venuti’nin çevirmen görünürlüğü yaklaşımları çerçevesinde tartışılmıştır. Yapılan incelemeler sonucunda, ara dil kullanılmadan yapılan bu çevirideki yanmetinsel ögelerin neler olduğu ve bu ögelerin hangi amaçlarla metne dâhil edilerek çevirmenin görünürlüğünün ön plana çıktığı görülmüştür. Çevirmenin verdiği kararların Polonya ve Hindistan arasındaki kültürel ilişkilerini besleme ve Bhagavadgītā metni aracılığıyla tarihsel süreçte Polonya’ya kültürel ve düşünsel bir destek sağlama gayesi taşıdığı da belirlenmiştir. Kaynak metin ve erek metin arasındaki ilişkiyi değerlendiren bu çalışma, literatürde daha önce saptanmamış bu özgün amaçları ortaya koyarak gelecekteki araştırmalara katkı sağlamayı hedeflemektedir.

Keywords

Supporting Institution

Ankara Üniversitesi

Project Number

Proje ID: 4184; Proje Kodu: SBA-2025-4184

References

  1. Aksöz, M. (2018). What are paratexts? What are peritexts? Turkish Studies, 13 (12), 27-47.
  2. Bhagavad Gita: Pieśń Pana, (1947) (W. Dynowska, Çev.). Swatantrapur, Biblioteka Polsko-Indyjska.
  3. Bhagavad Gita: Pieśń Pana, (1956) (W. Dynowska, Çev.). Madras, Wydawnictwa Ludziom Dobrej Woli.
  4. Bhagavad Gita: Pieśń Pana, (1957) (W. Dynowska, Çev.). Madras, Biblioteka Polsko-Indyjska.
  5. Bhagavad Gita: Pieśń Pana, (1972) (W. Dynowska, Çev.). Bombay, Biblioteka Polsko-Indyjska.
  6. Çoruk F. J. G. & Kayalı Y. (2023). Klasik Hint metinlerinden Bhagavadgītā'nın Ermenice, İngilizce ve Türkçe çevirilerinin “çeviri-kültür ilişkisi” bağlamında değerlendirilmesi, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 63 (1), 225-248.
  7. Dębicka Borek, E. & Ziemann Z. (2021). Translation As Mission: Wanda Dynowska-Umadevi and her Polish–Indian/ Indo-Polish Project. M. Heydel & Z. Ziemann (Ed.), People–Politics– Poetics: Retracing the History of Literary Translation in Poland İçinde (ss. 64-79), Abingdon, Routledge.
  8. Dębicka Borek, E. & Ziemann, Z. (2022). One God equally alive under any name: Wanda Dynowska (Umadevi) and spirituality in translation between India and Poland. Parelleles, 34 (1), 91-105.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Translation and Interpretation Studies

Journal Section

Research Article

Publication Date

July 13, 2026

Submission Date

June 8, 2026

Acceptance Date

July 13, 2026

Published in Issue

Year 2026 Number: 16

APA
Büyük, S. (2026). Bhagavadgītā’nın Lehçe Çevirilerinde Yanmetinler ve Çevirmen Görünürlüğü. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 16, 184-215. https://doi.org/10.47948/efad.1966782
AMA
1.Büyük S. Bhagavadgītā’nın Lehçe Çevirilerinde Yanmetinler ve Çevirmen Görünürlüğü. KMU EFAD. 2026;(16):184-215. doi:10.47948/efad.1966782
Chicago
Büyük, Saadet. 2026. “Bhagavadgītā’nın Lehçe Çevirilerinde Yanmetinler Ve Çevirmen Görünürlüğü”. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, nos. 16: 184-215. https://doi.org/10.47948/efad.1966782.
EndNote
Büyük S (July 1, 2026) Bhagavadgītā’nın Lehçe Çevirilerinde Yanmetinler ve Çevirmen Görünürlüğü. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi 16 184–215.
IEEE
[1]S. Büyük, “Bhagavadgītā’nın Lehçe Çevirilerinde Yanmetinler ve Çevirmen Görünürlüğü”, KMU EFAD, no. 16, pp. 184–215, July 2026, doi: 10.47948/efad.1966782.
ISNAD
Büyük, Saadet. “Bhagavadgītā’nın Lehçe Çevirilerinde Yanmetinler Ve Çevirmen Görünürlüğü”. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi. 16 (July 1, 2026): 184-215. https://doi.org/10.47948/efad.1966782.
JAMA
1.Büyük S. Bhagavadgītā’nın Lehçe Çevirilerinde Yanmetinler ve Çevirmen Görünürlüğü. KMU EFAD. 2026;:184–215.
MLA
Büyük, Saadet. “Bhagavadgītā’nın Lehçe Çevirilerinde Yanmetinler Ve Çevirmen Görünürlüğü”. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, no. 16, July 2026, pp. 184-15, doi:10.47948/efad.1966782.
Vancouver
1.Saadet Büyük. Bhagavadgītā’nın Lehçe Çevirilerinde Yanmetinler ve Çevirmen Görünürlüğü. KMU EFAD. 2026 Jul. 1;(16):184-215. doi:10.47948/efad.1966782

20525     20522   20540   Creative Commons License

Karamanoglu Mehmetbey University Journal of the Faculty of Letters is lisensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-No Derivative 4.0 International License.