Research Article

Peyami Safa’nın Mahşer Romanında Maddi Kültür ve Değer Aşınması: Sosyolojik Bir Yaklaşım

Number: 16 September 5, 2026
EN TR

Peyami Safa’nın Mahşer Romanında Maddi Kültür ve Değer Aşınması: Sosyolojik Bir Yaklaşım

Abstract

Mütareke dönemi İstanbul’unda yaşanan radikal ahlâkî ve sosyal çözülme, Peyami Safa’nın Mahşer (1924) romanında nesneler dünyası üzerinden somutlaşan bir kriz olarak yansıtılmaktadır. Eser üzerine yapılan mevcut literatür genellikle sosyo-politik değişimleri veya psikolojik tahlilleri merkeze almaktadır. Bu çalışmada, maddi kültür ögelerinin tespiti ve sınıflandırılmasında Peter Newmark’ın çeviribilimsel taksonomisi –yöntemsel bir uyarlama ile– betimleyici bir ızgara olarak ödünç alınmış; bu nesnelerin toplumsal yozlaşmayı simgeleme biçimleri ise Veblen’in gösterişçi tüketim ve Bourdieu’nün habitus ile kültürel sermaye kuramları ışığında çözümlenmiştir. Çalışmanın amacı; romanda yer alan yiyecek, giyim ve konut gibi maddi kültür unsurlarının Mütareke toplumundaki değerler aşınmasını ve “yeryüzü rezillerindir” düşüncesini nasıl temsil ettiğini ortaya koymaktır. Nitel araştırma yöntemiyle kurgulanan çalışmada, Newmark’ın A Textbook of Translation (1988) eserindeki maddi kültür sınıflandırması temel alınarak betimsel analiz ve doküman incelemesi yürütülmüştür. Araştırma bulguları; harp zenginlerinin “fırancala” ve “gümüş takımları” ile sefaletin simgesi “simit” arasındaki sınıfsal kutuplaşmanın, Mahir Bey’in kütüphanesindeki el sürülmemiş rafların ve kumarı imleyen “kırmızı çuhalı masa”nın temsil ettiği entelektüel iflasın, “Mahşer” metaforunu simgesel düzeyde desteklediğini göstermektedir. Ayrıca “vagon ticareti” gibi “kültürel odak” (cultural focus) terimlerinin ekonomik yozlaşmadaki rolü, yazarın “millî öfke”siyle harmanlanmış bir ifade edici metin düzleminde belirginleştirilmiştir. Bu çalışma, maddi kültür araştırmalarını geleneksel halk bilimi sınırlarının ötesine taşıyarak edebî metin analizi ve çeviribilim kuramıyla entegre etmesi bakımından özgün bir nitelik taşımakta; nesnelerin toplumsal çürümeye işaret eden tanıklar olduğunu akademik bir zeminde ortaya koymaktadır.

Keywords

References

  1. Akar, Y. (2021). Peyami Safa’nın Mahşer romanında değerler aşınması. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, 1(49), 190-204. https://doi.org/10.17498/kdeniz.874698
  2. Bourdieu, P. (1971). Kültür Üretimi: Sembolik Ürünler / Sembolik Sermaye (Çev. S. Yardımcı ve E. Gen). İstanbul, İletişim Yayınları, (2023).
  3. Bourdieu, P. (1979). Ayrım: Beğeni Yargısının Toplumsal Eleştirisi (Çev. D. Fırat Şannan ve A. G. Berkkurt). Ankara, Heretik Yayınları, (2015).
  4. Fleming, E. M. (1974). Artifact study: A proposed model. Winterthur Portfolio, (9), 153-173.
  5. Newmark, P. (1988). A Textbook of Translation. Hertfordshire, Prentice Hall.
  6. Ortapolat, Ş. (2008). Peyami Safa’nın Mahşer romanında yan cümleler. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Erzurum.
  7. Özgürbüz, M. E. (2025). Zevk, statü ve kimlik: Tanzimat ve Servet-i Fünûn romanında maddi kültürün temsili. Gazi Türkiyat, 36, 173-196. https://izlik.org/JA25SZ46BM
  8. Özher Koç, S. (2012). Geriye dönenlerin toplumla yüzleşmesi: Peyami Safa’dan “Mahşer” telaşı. Erdem, 62, 179-190. https://izlik.org/JA98PL88JE

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Modern Turkish Literature in Turkiye Field

Journal Section

Research Article

Publication Date

September 5, 2026

Submission Date

June 20, 2026

Acceptance Date

August 29, 2026

Published in Issue

Year 2026 Number: 16

APA
Çopur, Y. (2026). Peyami Safa’nın Mahşer Romanında Maddi Kültür ve Değer Aşınması: Sosyolojik Bir Yaklaşım. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 16, 352-363. https://doi.org/10.47948/efad.1975244
AMA
1.Çopur Y. Peyami Safa’nın Mahşer Romanında Maddi Kültür ve Değer Aşınması: Sosyolojik Bir Yaklaşım. KMU EFAD. 2026;(16):352-363. doi:10.47948/efad.1975244
Chicago
Çopur, Yusuf. 2026. “Peyami Safa’nın Mahşer Romanında Maddi Kültür Ve Değer Aşınması: Sosyolojik Bir Yaklaşım”. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, nos. 16: 352-63. https://doi.org/10.47948/efad.1975244.
EndNote
Çopur Y (September 1, 2026) Peyami Safa’nın Mahşer Romanında Maddi Kültür ve Değer Aşınması: Sosyolojik Bir Yaklaşım. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi 16 352–363.
IEEE
[1]Y. Çopur, “Peyami Safa’nın Mahşer Romanında Maddi Kültür ve Değer Aşınması: Sosyolojik Bir Yaklaşım”, KMU EFAD, no. 16, pp. 352–363, Sept. 2026, doi: 10.47948/efad.1975244.
ISNAD
Çopur, Yusuf. “Peyami Safa’nın Mahşer Romanında Maddi Kültür Ve Değer Aşınması: Sosyolojik Bir Yaklaşım”. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi. 16 (September 1, 2026): 352-363. https://doi.org/10.47948/efad.1975244.
JAMA
1.Çopur Y. Peyami Safa’nın Mahşer Romanında Maddi Kültür ve Değer Aşınması: Sosyolojik Bir Yaklaşım. KMU EFAD. 2026;:352–363.
MLA
Çopur, Yusuf. “Peyami Safa’nın Mahşer Romanında Maddi Kültür Ve Değer Aşınması: Sosyolojik Bir Yaklaşım”. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, no. 16, Sept. 2026, pp. 352-63, doi:10.47948/efad.1975244.
Vancouver
1.Yusuf Çopur. Peyami Safa’nın Mahşer Romanında Maddi Kültür ve Değer Aşınması: Sosyolojik Bir Yaklaşım. KMU EFAD. 2026 Sep. 1;(16):352-63. doi:10.47948/efad.1975244

20525     20522   20540   Creative Commons License

Karamanoglu Mehmetbey University Journal of the Faculty of Letters is lisensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-No Derivative 4.0 International License.