Review

Olfaktör Estetik, Koku Belleği ve Resim Sanatında Duyulararası Temsil

Number: 16 August 30, 2026
TR EN

Olfaktör Estetik, Koku Belleği ve Resim Sanatında Duyulararası Temsil

Abstract

Görme merkezli estetik gelenek kokuyu aşağı duyu sayarak sanat kuramının dışında bırakmıştır. Bu çalışma söz konusu dışlamadan doğan bir soruyu ele almaktadır. Görsel bir sanat olan resim doğrudan görünmeyen ve söze dökülmesi güç olan koku deneyimini hangi yollarla çağrıştırır ve izleyicinin belleğinde yeniden kurar? Çalışmanın amacı olfaktör estetik, koku belleği ve resim sanatında duyulararası temsil ilişkisini literatüre dayalı olarak incelemektir. Yöntem iki aşamalıdır. İlk aşama olfaktör estetik, koku belleği ve duyulararası temsil literatürünün kavramsal derlemesidir. İkinci aşama ise amaçlı örneklemle seçilen yapıtların nitel çözümlemesidir. Çözümleme çiçek/natürmort, yiyecek/gündelik hayat ve doğa/atmosfer imge gruplarından seçilen yapıtlar ve temsil gelenekleri üzerinde yürütülmüştür. Seçimde Batı resmi ile Türk resmi arasında denge gözetilmiştir. Çözümlemeler resimdeki nesne, mekân ve atmosfer göstergelerinin bazı izleyicilerde semantik kültürel koku bilgisini, olfaktör imgelemeyi veya otobiyografik belleği harekete geçirebileceğini düşündürmektedir. Çalışmanın özgün katkısı bu çözümlemeyi düzenli bir çerçeveye kavuşturan 3+1 okuma modelidir. Model resmin sunduğu üç görsel gösterge katmanı olan nesne, mekân ve atmosferi izleyici alımlaması ekseninden ayırmaktadır. Model kokuyu fiziksel malzeme olarak ele alan olfaktör sanat literatüründen bu yönüyle ayrılmaktadır. Kokunun fiziksel varlığı bulunmayan resimlerde nasıl çağrıldığını açıklamaya yönelir ve Türkçe literatürde sınırlı biçimde işlenmiş bir alana kavramsal bir katkı sunmaktadır.

Keywords

Supporting Institution

Bu çalışma için herhangi bir kurumdan destek alınmamıştır ve herhangi bir finansal veya başka türden destek sağlanmamıştır.

Ethical Statement

Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyulduğu ve yararlanılan tüm çalışmaların kaynakçada belirtildiği beyan olunur

References

  1. Arshamian, A. & Larsson, M. (2014). Same same but different: The case of olfactory imagery. Frontiers in Psychology, 5, Makale 34. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2014.00034
  2. Bildindex der Kunst und Architektur. (t.y.). Ein Frühstückstisch mit einer Brombeerpastete (Willem Claesz. Heda, 1631; Gemäldegalerie Alte Meister Dresden, Inv.-Nr. 1371) [Katalog kaydı]. 16 Temmuz 2026 tarihinde https://www.bildindex.de/document/obj00003727 adresinden erişildi.
  3. Chu, S. & Downes, J. J. (2000). Long live Proust: The odour-cued autobiographical memory bump. Cognition, 75(2), B41-B50. https://doi.org/10.1016/S0010-0277(00)00065-2
  4. Chu, S. & Downes, J. J. (2002). Proust nose best: Odors are better cues of autobiographical memory. Memory & Cognition, 30(4), 511-518. https://doi.org/10.3758/BF03194952
  5. Classen, C., Howes, D. & Synnott, A. (1994). Aroma: The cultural history of smell. London ve New York, Routledge.
  6. Corbin, A. (1986). The foul and the fragrant: Odor and the French social imagination. Cambridge, MA, Harvard University Press.
  7. De Cupere, P. (2015). Scratch & sniff oil paintings [Sanatçı web sayfası]. 14 Temmuz 2026 tarihinde http://www.peterdecupere.net/index.php?option=com_content&view=article&id=190:scratch-a-sniff-oil-paintings&catid=5:new-works adresinden erişildi.
  8. Değirmenci Aydın, M. (2021). Peter De Cupere'nin sanatında bir ifade biçimi olarak koku. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi (ODÜSOBİAD), 11(2), 403-416. https://doi.org/10.48146/odusobiad.876125 Erol, T. (Haz.). (1995). Nazmi Ziya (Türk Ressamları Dizisi: 4). İstanbul, Yapı Kredi Yayınları.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Art History

Journal Section

Review

Publication Date

August 30, 2026

Submission Date

July 14, 2026

Acceptance Date

August 30, 2026

Published in Issue

Year 2026 Number: 16

APA
Elmas, M. (2026). Olfaktör Estetik, Koku Belleği ve Resim Sanatında Duyulararası Temsil. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 16, 295-325. https://doi.org/10.47948/efad.1994308
AMA
1.Elmas M. Olfaktör Estetik, Koku Belleği ve Resim Sanatında Duyulararası Temsil. KMU EFAD. 2026;(16):295-325. doi:10.47948/efad.1994308
Chicago
Elmas, Mustafa. 2026. “Olfaktör Estetik, Koku Belleği Ve Resim Sanatında Duyulararası Temsil”. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, nos. 16: 295-325. https://doi.org/10.47948/efad.1994308.
EndNote
Elmas M (August 1, 2026) Olfaktör Estetik, Koku Belleği ve Resim Sanatında Duyulararası Temsil. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi 16 295–325.
IEEE
[1]M. Elmas, “Olfaktör Estetik, Koku Belleği ve Resim Sanatında Duyulararası Temsil”, KMU EFAD, no. 16, pp. 295–325, Aug. 2026, doi: 10.47948/efad.1994308.
ISNAD
Elmas, Mustafa. “Olfaktör Estetik, Koku Belleği Ve Resim Sanatında Duyulararası Temsil”. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi. 16 (August 1, 2026): 295-325. https://doi.org/10.47948/efad.1994308.
JAMA
1.Elmas M. Olfaktör Estetik, Koku Belleği ve Resim Sanatında Duyulararası Temsil. KMU EFAD. 2026;:295–325.
MLA
Elmas, Mustafa. “Olfaktör Estetik, Koku Belleği Ve Resim Sanatında Duyulararası Temsil”. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, no. 16, Aug. 2026, pp. 295-2, doi:10.47948/efad.1994308.
Vancouver
1.Mustafa Elmas. Olfaktör Estetik, Koku Belleği ve Resim Sanatında Duyulararası Temsil. KMU EFAD. 2026 Aug. 1;(16):295-32. doi:10.47948/efad.1994308

20525     20522   20540   Creative Commons License

Karamanoglu Mehmetbey University Journal of the Faculty of Letters is lisensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-No Derivative 4.0 International License.