Research Article

Kent Nostaljisinin Ticarileştirilmesi: Trabzon Akçaabat Orta Mahalle Örneğinde Tüketim, Mekânsal Deneyim ve Dönüşüm

Volume: 7 Number: 1 June 28, 2026
TR EN

Kent Nostaljisinin Ticarileştirilmesi: Trabzon Akçaabat Orta Mahalle Örneğinde Tüketim, Mekânsal Deneyim ve Dönüşüm

Abstract

Kentler, fiziksel yapılarla birlikte bir toplumun belleğini, kimliğini ve geçmişle kurduğu ilişkiyi barındırır. Ancak güncel kentsel dönüşüm pratikleri, bu belleği dönüştürmekte ve kimi durumlarda ekonomik bir değer olarak yeniden üretmektedir. Bu çalışma, Trabzon’un Akçaabat ilçesi Orta Mahalle örneği üzerinden nostaljinin kentsel yenileme süreçlerinde nasıl ticarileştirildiğini, kullanıcıların mekân algısı, ziyaret motivasyonu ve tüketim davranışları üzerinden analiz etmeyi amaçlamaktadır. Bu doğrultuda, nostaljinin mekânsal çekicilik üretme gücünün ekonomik davranışa ne ölçüde dönüştüğü, kullanıcı anketi verileri aracılığıyla test edilmektedir. Geleneksel sivil mimarisi ve özgün yerleşim dokusuyla öne çıkan Orta Mahalle, son yıllarda gerçekleştirilen yenileme ve yeniden işlevlendirme uygulamalarıyla önemli bir dönüşüm geçirmiştir. Bir yandan koruma söylemi üzerinden tarihî doku görünür hâle getirilirken, diğer yandan bu fiziksel yenilenme, bölgenin tüketim odaklı yeni bir alana dönüşmesine zemin hazırlamıştır. Bu durum, nostaljinin geçmişe dair estetik bir temsil olmasına ek olarak, ekonomik ve kültürel bir araç olarak işlev gördüğünü göstermektedir. Araştırma, saha gözlemleri, fotografik belgeleme ve kullanıcılarla gerçekleştirilen anket çalışmasına dayanmaktadır. Saha bulguları, mahalledeki yapıların büyük bölümünün kafe, restoran ve butik işletmelere dönüştüğünü; tarihî öğelerin ise mekânsal kimliğin ticarileştirilmesinde bir pazarlama aracı olarak kullanıldığını ortaya koymaktadır. Anket sonuçları, katılımcıların nostaljik atmosferi büyük ölçüde çekici bulduğunu ve bu atmosferin mekânda daha fazla zaman geçirme ve harcama eğilimini artırdığını göstermektedir. Çalışma, geçmişe ait imgelerle kurgulanan bu mekânların, görünürde nostaljik bir estetik sunsalar da güncel kentsel ve ekonomik dinamiklerle güçlü bir ilişki içinde olduğunu ortaya koymaktadır. Orta Mahalle örneği, nostaljinin koruma amaçlı değil, piyasa odaklı bir kentsel sahne olarak yeniden üretildiğini açıkça ortaya koymaktadır.

Keywords

Kent, Nostalji, Orta Mahalle, Mekânsal deneyim, Dönüşümün ticarileşmesi

Supporting Institution

Yazarlar bu makalenin araştırılması, yazarlığı ve/veya yayımlanması için hiçbir maddi destek almamışlardır.

Ethical Statement

Bu çalışma için Karadeniz Teknik Üniversitesi’nden 17.09.2025 tarihli ve E-26014373-050.01.03-711870 sayılı etik kurul izni alınmıştır.

References

  1. Akbulut, Ö. (2021). Çok değişkenli ve farklı ölçekli araştırmalarda örneklem büyüklüğünün tespiti. Journal of Animal Science and Products (JASP), 4(2), 199–215. https://doi.org/10.51970/jasp.946399
  2. Akçaabat Belediyesi. (t.y.-a). Akçaabat Belediyesi resmî web sitesi. 8 Ağustos 2025 tarihinde https://akcaabat.bel.tr adresinden erişildi.
  3. Akçaabat Belediyesi. (t.y.-b). Orta Mahalle’ye ilişkin rapor [PDF]. 8 Ağustos 2025 tarihinde https://www.akcaabat.bel.tr/uploads/FCK_PDF/50.pdf adresinden erişildi.
  4. Akçaabat Belediyesi. (2015). Orta Mahalle Kentsel Sit Alanı Koruma Amaçlı İmar Planı Araştırma Raporu.
  5. Aras, L. (2009). Süleymaniye: Yeni bir yaşam için olası çözümler fenomenolojik bir yaklaşım. Megaron, 4(3), 163-174.
  6. Australian Institute of Family Studies (2023). How to write a survey questionnaire fot evaluation: A guide for beginners. https://aifs.gov.au/resources/practice-guides/how-write-survey-questionnaire-evaluation-guide-beginners
  7. Bıçakcı, C. & Aysev, E. (2024). Neoliberal yaratıcı yıkım süreçleri ve kentsel mücadele: Fener–Balat örneği. Ege Mimarlık, 121, 80–87. https://izlik.org/JA44KM87XY
  8. Boym, S. (2009). Nostaljinin geleceği (F. B. Aydar, Çev.). Metis Yayınları.
  9. Çetin, Z. Ö. (2017). Kent teorisinin ortaya çıkışı ve gelişimine dair bir inceleme. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 31(2), 289-310.
  10. Dinler, M. & Şahin Güçhan, N. (2016). Fener ve Balat’ın dönüşümü üzerine: Üç vizyon/üç dönem/üç ayrı “koruma” anlayışı. TÜBA-KED, 14, 223–245. https://izlik.org/JA29KM85YK
APA
Aydın Sancaroğlu, A., Topdağı Yazıcı, B., & Seymen, G. (2026). Kent Nostaljisinin Ticarileştirilmesi: Trabzon Akçaabat Orta Mahalle Örneğinde Tüketim, Mekânsal Deneyim ve Dönüşüm. EKSEN Dokuz Eylül Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Dergisi, 7(1). https://doi.org/10.58317/eksen.1868649
AMA
1.Aydın Sancaroğlu A, Topdağı Yazıcı B, Seymen G. Kent Nostaljisinin Ticarileştirilmesi: Trabzon Akçaabat Orta Mahalle Örneğinde Tüketim, Mekânsal Deneyim ve Dönüşüm. EKSEN Dokuz Eylül Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Dergisi. 2026;7(1). doi:10.58317/eksen.1868649
Chicago
Aydın Sancaroğlu, Aysun, Büşra Topdağı Yazıcı, and Gizem Seymen. 2026. “Kent Nostaljisinin Ticarileştirilmesi: Trabzon Akçaabat Orta Mahalle Örneğinde Tüketim, Mekânsal Deneyim Ve Dönüşüm”. EKSEN Dokuz Eylül Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Dergisi 7 (1). https://doi.org/10.58317/eksen.1868649.
EndNote
Aydın Sancaroğlu A, Topdağı Yazıcı B, Seymen G (June 1, 2026) Kent Nostaljisinin Ticarileştirilmesi: Trabzon Akçaabat Orta Mahalle Örneğinde Tüketim, Mekânsal Deneyim ve Dönüşüm. EKSEN Dokuz Eylül Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Dergisi 7 1
IEEE
[1]A. Aydın Sancaroğlu, B. Topdağı Yazıcı, and G. Seymen, “Kent Nostaljisinin Ticarileştirilmesi: Trabzon Akçaabat Orta Mahalle Örneğinde Tüketim, Mekânsal Deneyim ve Dönüşüm”, EKSEN Dokuz Eylül Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Dergisi, vol. 7, no. 1, June 2026, doi: 10.58317/eksen.1868649.
ISNAD
Aydın Sancaroğlu, Aysun - Topdağı Yazıcı, Büşra - Seymen, Gizem. “Kent Nostaljisinin Ticarileştirilmesi: Trabzon Akçaabat Orta Mahalle Örneğinde Tüketim, Mekânsal Deneyim Ve Dönüşüm”. EKSEN Dokuz Eylül Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Dergisi 7/1 (June 1, 2026). https://doi.org/10.58317/eksen.1868649.
JAMA
1.Aydın Sancaroğlu A, Topdağı Yazıcı B, Seymen G. Kent Nostaljisinin Ticarileştirilmesi: Trabzon Akçaabat Orta Mahalle Örneğinde Tüketim, Mekânsal Deneyim ve Dönüşüm. EKSEN Dokuz Eylül Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Dergisi. 2026;7. doi:10.58317/eksen.1868649.
MLA
Aydın Sancaroğlu, Aysun, et al. “Kent Nostaljisinin Ticarileştirilmesi: Trabzon Akçaabat Orta Mahalle Örneğinde Tüketim, Mekânsal Deneyim Ve Dönüşüm”. EKSEN Dokuz Eylül Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Dergisi, vol. 7, no. 1, June 2026, doi:10.58317/eksen.1868649.
Vancouver
1.Aysun Aydın Sancaroğlu, Büşra Topdağı Yazıcı, Gizem Seymen. Kent Nostaljisinin Ticarileştirilmesi: Trabzon Akçaabat Orta Mahalle Örneğinde Tüketim, Mekânsal Deneyim ve Dönüşüm. EKSEN Dokuz Eylül Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Dergisi. 2026 Jun. 1;7(1). doi:10.58317/eksen.1868649