Fen Bilimleri Dersini Yürüten Öğretmenlerin Değer Eğitimine İlişkin Görüşlerinin Farklı Değişkenlere Göre İncelenmesi

Abstract

Alan yazında yer alan çalışmalar, okullarda planlı ve sistematik bir değer eğitiminin uygulanmasının gerekliliğine işaret etmektedir. Bu sürecin etkili biçimde yürütülmesinde öğretmenler kilit bir role sahiptir. Değer eğitimine yönelik uygulamaların ilköğretim çağlarında gerçekleştirilmesinin öneminden dolayı, örneklem grubuna, Ortaokul Fen Bilimleri Öğretmenlerin yanısıra Fen Bilimleri dersini yürüten Sınıf Öğretmenleri de dahil edilmiştir. Bu doğrultuda araştırmanın amacı; ilkokul ve ortaokul düzeyinde fen bilimleri dersini yürüten öğretmenlerin değer eğitimine ilişkin kazanımlara yönelik farkındalık düzeylerini, değer eğitimine olan ilgilerini, bu eğitime ilişkin düşüncelerini ve beklentilerini ortaya koymak; ayrıca elde edilen puanları farklı değişkenler açısından incelemektir. Araştırmada veri toplama aracı olarak, Yeşiltaş’ın 2022 yılında yayımlanan lisanüstü tezinde geliştirilen ve Cronbach Alfa katsayısı 0,832 olarak hesaplanmış “Fen Bilimleri Dersi Değer Eğitimi Ölçeği (FBDÖ)” kullanılmıştır. FBDÖ, Türkiye’nin Giresun ilinde görev yapan ilkokul ve ortaokullarda fen bilimleri dersini yürüten 243 öğretmene uygulanmıştır. Toplanan veriler SPSS 25 istatistik paket programı aracılığıyla analiz edilmiştir. Veri analiz sürecinde normallik testleri, tek yönlü varyans analizi (ANOVA), bağımsız örneklemler t testi, Mann-Whitney U testi kullanılmıştır. Araştırma sonuçları incelendiğinde; değer eğitimine yönelik genel tutum ve görüşlerinin cinsiyete bağlı olarak değişmediğini ancak kadın öğretmenlerin değer eğitimi kazanımlarına yönelik farkındalık ve beklenti düzeylerinin erkek öğretmenlere kıyasla daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Değer eğitimine yönelik ilgi düzeylerinin, medeni durumlarına göre evli öğretmenlerin bekâr öğretmenlere göre, kıdemlerine göre ise görevde yeni olan (1-5 yıl) öğretmenlerimiz lehine daha anlamlı bir etki oluşturduğunu göstermektedir. Araştırmacılara bu alanda örneklem sayılarının arttırılarak benzer çalışmaların yapılması, özellikle kıdemler arasında farklılıkları inceleyen ayrıntılı çalışmaların yapılması ve MEB’e konuya yönelik hizmet içi eğitim seminerlerin düzenlenmesi önerilir.

Keywords

• değer eğitimi
• fen bilimleri
• öğretmen görüşleri

Ethical Statement

çalışma sırasında Milli Eğitim Müdürlüğünden gerekli izinler alınmıştır.

Investigation of Science Teachers' Opinions on Values Education According to Different Variables

Abstract

Studies in the literature point to the necessity of implementing planned and systematic values education in schools. Teachers play a key role in the effective implementation of this process. Given the importance of implementing values education during the elementary school years, the sample group includes not only middle school science teachers but also classroom teachers who teach science. Accordingly, the aim of this study is to determine the awareness levels of teachers who teach science at the elementary and middle school levels regarding the outcomes of values education, their interest in values education, their thoughts and expectations regarding this education; and to analyze the obtained scores in terms of different variables. The “Science Course Values Education Scale (FBDÖ),” developed in Yeşiltaş’s 2022 master’s thesis and calculated to have a Cronbach’s Alpha coefficient of 0.832, was used as the data collection tool in the study. The FBDÖ was administered to 243 teachers teaching science courses in elementary and middle schools in the province of Giresun, Turkey. The collected data were analyzed using the SPSS 25 statistical software package. During the data analysis process, normality tests, one-way analysis of variance (ANOVA), independent samples t-test, and Mann-Whitney U test were used. Upon examining the research results, it was determined that general attitudes and views toward values education did not vary by gender; however, female teachers’ levels of awareness and expectations regarding the outcomes of values education were higher compared to male teachers. The study indicates that interest levels in values education show a more significant effect in favor of married teachers compared to single teachers based on marital status, and in favor of teachers with less experience (1–5 years) based on seniority. It is recommended that researchers conduct similar studies with larger sample sizes, particularly detailed studies examining differences across years of service, and that the Ministry of National Education (MEB) organize in-service training seminars on this topic.

Keywords

• Values Education
• science
• Teachers' Perspectives.

References

1. Arastaman, G. (2013). Eğitim ve fen edebiyat fakültesi öğrencilerinin öz-yeterlik inançları ve öğretmenlik mesleğine karşı tutumlarının incelenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 14(2), 205-217.
2. Bacanlı, H. (2006). Duyuşsal davranış eğitimi. Nobel Yayıncılık.
3. Biswas, T., Scott, J. G., Munir, K., Thomas, H. J., Huda, M. N., Hasan, M. M., De Vries, T. D., Baxter, J., & Mamun, A. A. (2020). Global variation in the prevalence of bullying victimisation amongst adolescents: Role of peer and parental supports. E Clinical Medicine, 20, Article 100276. https://doi.org/10.1016/j.eclinm.2020.100276
4. Büyüköztürk, Ş. (2007). Deneysel desenler: Öntest-sontest kontrol grubu desen ve veri analizi (2. baskı). Pegem Akademi.
5. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. & Demirel, F. (2012). Örnekleme yöntemleri. http://w3.balikesir.edu.tr/~msackes/wp/wp-content/uploads/2012/03/BAY-Final-Konulari.pdf
6. Can, Ö. (2008). Dördüncü ve beşinci sınıf öğretmenlerinin sosyal bilgiler dersinde değerler eğitimi uygulamalarına ilişkin görüşleri [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
7. Creswell, J. W. (2012). Educational research: Planning, conducting, and evaluating quantitative and qualitative research (4th ed.). Pearson Education.
8. Davis, J. (2022). Creating Values: the Entrepreneurial-Science Education Nexus. Research in Science Education, 53, 19-36. https://doi.org/10.1007/s11165-021-10040-8.

9. Değirmençay, Ş. A. & Yeşiltaş, İ. (2020). Değer eğitimi konusunda yapılmış lisansüstü tezlerin incelenmesi. Turkish Studies-Education, 15(4), 2513-2530. https://dx.doi.org/10.47423/TurkishStudies.44457
10. Doğanay, A. (2011). Değerler eğitimi. Öztürk, C., (Ed.), Sosyal bilgiler öğretimi: Demokratik vatandaş eğitimi içinde (s. 225–256). Pegem Akademi.
11. Erdem, A. R., Gezer, K. & Çokadar, H. (2005). Ortaöğretim fen-matematik ve sosyal alanlar öğretmenliği tezsiz yüksek lisans öğrencilerinin öğretmenlik mesleğine ilişkin tutumları. XIV. Ulusal Eğitim Bilimleri Kongresi, Denizli.
12. Erguvan, M. (2009). Değerler eğitimi ve eğitimde ideoloji sorunu. Uluslararası Eğitim Felsefesi Kongresi, Ankara.
13. Eser, A. (2012). İlköğretim öğrencilerinin insani değer düzeyleri ile çevresel tutumları arasındaki ilişki [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Yeditepe Üniversitesi.
14. Fraenkel, J. R., & Wallen, N. E. (2009). How to design and evaluate research in education (7th ed.). McGraw-Hill.
15. Fritz, C. O., Morris, P. E. & Richler, J. J. (2011). Etki büyüklüğü tahminleri: Mevcut kullanım, hesaplamalar ve yorum. Deneysel Psikoloji Dergisi: Genel, 141(1), 2–18. https://doi.org/10.1037/a0024338
16. Görgüt, İ. (2015). Ortaokullarda görev yapan beden eğitimi ve diğer branş öğretmenlerinin ahlak, karakter ve değerler eğitimine ilişkin görüşlerinin incelenmesi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Gazi Üniversitesi.
17. Hökelekli, H. & Gündüz, T. (2007). Üstün yetenekli çocukların değer yönelimleri ve eğilimleri. R. Kaymakcan, S. Kenan, H. Hökelekli, Z. Ş. Arslan ve M. Zengin (Ed.), Değerler ve eğitimi (s. 371-396). Değerler Eğitimi Merkezi Yayınları.
18. Huang, Y. (2022). Gender differences in value orientation of PE teachers in Chinese secondary education. International Journal of Physical Activity and Health, 1(2), Article 18. https://doi.org/10.18122/ijpah.1.2.18.boisestate
19. Jensen, L. A., Arnett, J. J., & McKenzie, J. (2011). Globalization and cultural identity. In S. J. Schwartz, K. Luyckx, & V. L. Vignoles (Eds.), Handbook of identity theory and research (pp. 285–301). Springer. https://doi.org/10.1007/978-1-4419-7988-9_13
20. Karasar, N. (2004). Bilimsel araştırma yöntemi. Nobel Yayın Dağıtım.
21. Karasar, N. (2017). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar ilkeler teknikler (32. bs.). Nobel Akademik Yayıncılık.
22. Karataş, A. & Kınalıoğlu, İ. H. (2018). Köy okullarında çalışan sınıf öğretmenlerinin sorunları. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(3), 207-220.
23. Keskin, Y. (2008). Türkiye’de sosyal bilgiler programlarında değerler eğitimi: Tarihsel gelişim, 1998 ve 2004 programlarının etkililiğinin araştırılması [Yayımlanmamış doktora tezi]. Marmara Üniversitesi.
24. Kılcan, B. (2009). İlköğretim 6. sınıf sosyal bilgiler öğretim programında yer alan değerler öğretimine ilişkin öğretmen görüşleri (Kırşehir ili örneği) [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Niğde Üniversitesi.
25. Kılıç, S. (2014). Etki büyüklüğü. Journal of Mood Disorders, 4(1), 44-46.
26. Kiyingi, G., Sentongo, J., & Ssenkusu, P. (2025). What values are we teaching? Reassessing the affective domain in Ugandan primary science classrooms. East African Journal of Education Studies, 8(2), 324–337. https://doi.org/10.37284/eajes.8.2.3234
27. Kumarassamy, J., & Koh, C. (2017). Teachers’ Perceptions of Infusion of Values in Science Lessons: a Qualitative Study. Research in Science Education, 49, 109- 136. https://doi.org/10.1007/s11165-017-9612-8.
28. Mallik, N. (2021). Attitude of secondary school teachers towards value pattern of education in relation to gender, teaching effectiveness and locality. International Journal of Current Science Research and Review, 4(11), 1544–1553. https://doi.org/10.47191/ijcsrr/v4-i11-15
29. Martin, B. & Reigeluth, C. (1999). Affective education and the affective domain: Implications for instructional-design theories and models. C. M. Reigeluth (Ed.), Instructional-design theories and models. Lawrence Erlbaum Associates Publishers.
30. Mederios, T. S. (2010). Meeting the mission: Enhancing character education at Tower Hill School [Yayımlanmamış doktora tezi]. The University of Delaware.
31. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). Türkiye yüzyılı maarif modeli. https://mufredat.meb.gov.tr
32. Naquines, L., Redondo, E., Bandala, G., Padate, S., Madale, V., Salon, L., Salazar, D., Salic-Hairulla, M., & Adil, J. (2025). Integrating values education in science teaching: Teachers’ perceptions and practices. Salud Cienciay Tecnología, 5, Article 1725. https://doi.org/10.56294/saludcyt20251725
33. Nordqvist, O. (2023). Upper Secondary School Science Teachers' Values in Sweden:. Science & Education, 1-19. https://doi.org/10.1007/s11191-023-00446-3
34. Okudan, A. Y. (2010). Eğitim yöneticilerinin değerler eğitiminin önemi, etkileri ve uygulamalar hakkındaki görüşleri [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi.
35. Özenç Demir, B. & Özer, B. (2023). Ortaokul fen bilimleri ders kitaplarının değerler açısından incelenmesi. Türkiye Eğitim Dergisi, 8(2), 264-284. https://doi.org/10.54979/turkegitimdergisi.1396268
36. Özmen, C., Er, H. & Gürgil, F. (2012). İlköğretim branş öğretmenlerinin değerler eğitimine ilişkin görüşleri üzerine bir araştırma. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(17), 297-311.
37. Pallant, J. (2016). SPSS survival manual: A step by step guide to data analysis using SPSS program (6. baskı). McGraw-Hill Education.
38. Paykoç, F. (1995). Sosyal bilgiler eğitiminde çağdaş eğilimler, ilköğretim okullarında sosyal bilgiler öğretimi ve sorunları. TED Yayınları.
39. Sadler, T. D., Amirshokoohi, A., Kazempour, M., & Allspaw, K. M. (2006). Socioscience and ethics in science classrooms: Teacher perspectives and strategies. Journal of Research in Science Teaching, 43(4), 353–376. https://doi.org/10.1002/tea.20142
40. Sezer, T. (2008). İlköğretim 6. sınıf sosyal bilgiler dersinde sorumluluk değerinin öğretimine ilişkin öğretmen görüşleri [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi.
41. Sılay, N. (2010). Yükseköğretimde karakter eğitiminin incelenmesi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Marmara Üniversitesi.
42. Sidat, E. & Bayar, A. (2018). Köy okullarında yaşanılan problemlere yönelik öğretmen görüşleri. Çağdaş Yönetim Bilimleri Dergisi, 5(3), 253-261.
43. Stouthart, T., Bayram, D., & Van Der Veen, J. (2025). Science teachers' views on student competences in education for sustainable development. Journal of Research in Science Teaching. Advance online publication. https://doi.org/10.1002/tea.22021
44. Şengün, M. (2008). Lise öğrencilerini ahlaki olgunluk düzeylerinin bazı değişkenler açısından incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ondokuz Mayıs Üniversitesi.
45. Tok, B. (2019). Sınıf öğretmenlerinin fen bilimleri dersinde değer eğitimine yönelik görüşleri: Durum çalışması [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi.
46. Torun, E., & Kandemir, K. (2024). Okul Öncesi Öğretmenlerinin Milli Değerlerin Öğretimine İlişkin Bakış Açılarının İncelenmesi: Karma Desen Araştırması. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 43(1), 349-396. https://doi.org/10.7822/omuefd.1298149
47. Tunca, N. (2012). İlköğretim öğretmenleri için mesleki değerler ölçeğinin geliştirilmesi ve ilköğretim öğretmenlerinin mesleki değerlerinin belirlenmesi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Anadolu Üniversitesi.
48. Yaman, E. (2012). Değerler eğitimi. Akçay Yayıncılık.
49. Yardımcıel, F. (2025). Attitudes and perceptions of classroom teachers towards values education. International Journal of Turkish Education Sciences, 13(2), 699-735. https://doi.org/10.46778/goputeb.1551649
50. Yaşaroğlu, C. (2014). Sınıf öğretmenlerinin değerler eğitimine yönelik tutumlarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Değerler Eğitimi Dergisi, 12(28), 243-268.
51. Yeşiltaş, İ. (2022). Fen bilimleri dersini yürüten öğretmenlerin fen bilimleri dersi değer eğitimi ölçeği puanlarının farklı değişkenlere göre incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Giresun Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. (Tez No. 726662)
52. Yiğittir, S. (2009). İlköğretim sosyal bilgiler dersi 4 ve 5. sınıf değerlerinin kazanılma düzeyi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Gazi Üniversitesi.
53. Yüksel, G. (2012). İlköğretim öğretmenlerinin karakter eğitimi yetkinlik inançları ile ahlaki olgunluk düzeyleri arasındaki ilişki [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi.
54. Yüksel, R., Ergen, A. & Benzer, S. (2018). İlköğretim fen bilimleri dersi öğretmenlerinin yeni fen bilimleri dersi öğretim programı hakkındaki tutum ve görüşleri. Anadolu Öğretmen Dergisi, 2(2), 57-70.