Research Article

Râfiî’nin Fethu’l-Azîz’inde Küllî Kaidelerin Fıkhî Meselelere Tatbiki

Number: 47 August 21, 2026
TR EN

Râfiî’nin Fethu’l-Azîz’inde Küllî Kaidelerin Fıkhî Meselelere Tatbiki

Abstract

Bu makalede, Şâfiî mezhebinin müteahhir âlimlerinden Râfiî’nin (ö. 623/1226) Fethu’l-ʿAzîz adlı eseri incelenmektedir. Söz konusu eser, Şâfiî mezhebi literatüründe yer alan farklı rivayet ve tarikleri bir araya getirmesi, dağınık bilgileri sistematik biçimde tasnif etmesi ve mezhep birikimini veciz bir üslupla sunması bakımından önemli bir konuma sahiptir. Çalışmanın temel amacı, Râfiî’nin bu eserinde başvurduğu fıkhın küllî kaidelerini tespit etmek ve bu kaidelerin fıkhî meselelere nasıl tatbik edildiğini ortaya koymaktır. Ayrıca çalışma, Râfiî’nin mezhep içi tercihleri ve değerlendirmeleri bağlamında küllî kaidelerin üstlendiği metodolojik işlevi analiz etmeyi hedeflemektedir. Araştırma nitel yöntem çerçevesinde yürütülmüştür. Bu kapsamda Fethu’l-ʿAzîz’de yer alan küllî kaideler sistematik olarak taranmış, ilgili metinler bağlamlarıyla birlikte tespit edilmiş ve içerik analizi yöntemiyle incelenmiştir. Seçilen örnekler üzerinden, Râfiî’nin fıkhî meseleleri ele alırken karşılaştığı problemlere çözüm üretmek amacıyla bu meseleleri hangi küllî kaidelere dayandırdığı analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, Râfiî’nin küllî kaideleri fıkhî meselelerin çözümünde sistematik biçimde kullandığını ve bu kaideleri tikel (fürûʿ) meselelere etkin şekilde uyguladığını göstermektedir. Ayrıca onun, küllî kaideleri teorik düzeyde aktarmanın ötesine geçerek mezhep görüşlerinin tahkiki, farklı rivayetlerin telifi ve tercihlerin gerekçelendirilmesinde işlevsel bir metodolojik araç olarak değerlendirdiği tespit edilmiştir. Bu yaklaşım, küllî kaidelerin Şâfiî fıkhında sadece teorik bir çerçeve sunmadığını, aynı zamanda mezhep içi fıkhî sistematiğin şekillenmesinde belirleyici bir işleve sahip olduğunu göstermektedir. Bu yönüyle Fethu’l-ʿAzîz, küllî kaidelerin uygulama alanlarını ortaya koyan temel eserlerden biri olarak öne çıkmaktadır. Sonuç olarak bu çalışma, küllî kaidelerin söz konusu eserdeki işlevsel kullanımını ortaya koymak suretiyle usul ile fürû arasındaki ilişkinin nasıl kurulduğunu göstermekte ve literatüre bu yönde katkı sunmaktadır.

Keywords

İslam Hukuku, Küllî Kaideler, Şâfiî Mezhebi, Râfiî, Fethu’l-Azîz

References

  1. Abdurrahman b. Salih. el-Kavâʿid ve’d-devâbitü’l-fıkhiyye’l-mütedemmine li’t-teysîr. 2 Cilt. Medine: İmâdetü’l-bahsi’l-ilmî bi’l-Câmi’ati’l-İslâmiyye, 1423.
  2. Ahmed Muhtâr Abdülhamîd Ömer. Muʿcemü’l-lugati’l-ʿArabiyye’l-muʿâsıra. 4 Cilt. Beyrut: Âlemü’l-kütüb, 1429.
  3. Ali el-Kârî, Ebü’l-Hasen Nûrüddîn Alî b. Sultân Muhammed el-Kârî. Fethu bâbi’l-ʿinâye. thk. Muhammed Nezâr Temîm - Heysem Nezâr Temîm. 3 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Erkam, 1418.
  4. Aslan, Mahsum. Mecelle’nin Külli Kaideleri ve Fıkıhtaki Örnekleri. ed. Mehmet Bahattin Alphan. İstanbul: İlahiyat Yayınları, 1., 2023.
  5. Bâhüseyn, Yakup b. Abdulvahhap. el-Mufassal fi’l-kavâidi’l-fıkhiyye. Riyad: Dârü’t-Teedmüriyye, 1432.
  6. Baktır, Mustafa. “Kaide”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. C. 24. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2001. https://islamansiklopedisi.org.tr/kaide
  7. Burnû, Ebü’l-Hâris Muhammed Sıdkî b. Ahmed. el-Vecîz fî Îzâhi kavâidi’l-fıkhi’l-küllîyye. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 2003.
  8. Burnû, Ebü’l-Hâris Muhammed Sıdkî b. Ahmed. Mevsuatü’l-kavâidi’l-fıkhiyye. 12 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1424.
  9. Cengiz, Mehmet. “Değişen Şartlar Karşısında Fıkhın/İslâm Hukukunun Kültürel Kodlara Yaklaşımı”. Teoloji ve Antropoloji Perspektifinden Din ve Kültür İlişkisi -II-. Eskiyeni Yayınları, 2022.
  10. Cessâs, Ebû Bekr Ahmed b. Alî er-Râzî. Ahkâmü’l-Kur‘ân. thk. Abdüsselâm Muhammed Ali Şahîn. 3 Cilt. Beyrut: Dârü’l-kütübi’l-ilmiyye, 1994.
APA
Aslan, A., & Kıylık, M. H. (2026). Râfiî’nin Fethu’l-Azîz’inde Küllî Kaidelerin Fıkhî Meselelere Tatbiki. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, 47, 407-440. https://doi.org/10.59777/ihad.1933967
AMA
1.Aslan A, Kıylık MH. Râfiî’nin Fethu’l-Azîz’inde Küllî Kaidelerin Fıkhî Meselelere Tatbiki. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi. 2026;(47):407-440. doi:10.59777/ihad.1933967
Chicago
Aslan, Abdulğalip, and Mustafa Harun Kıylık. 2026. “Râfiî’nin Fethu’l-Azîz’inde Küllî Kaidelerin Fıkhî Meselelere Tatbiki”. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, nos. 47: 407-40. https://doi.org/10.59777/ihad.1933967.
EndNote
Aslan A, Kıylık MH (August 1, 2026) Râfiî’nin Fethu’l-Azîz’inde Küllî Kaidelerin Fıkhî Meselelere Tatbiki. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi 47 407–440.
IEEE
[1]A. Aslan and M. H. Kıylık, “Râfiî’nin Fethu’l-Azîz’inde Küllî Kaidelerin Fıkhî Meselelere Tatbiki”, İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, no. 47, pp. 407–440, Aug. 2026, doi: 10.59777/ihad.1933967.
ISNAD
Aslan, Abdulğalip - Kıylık, Mustafa Harun. “Râfiî’nin Fethu’l-Azîz’inde Küllî Kaidelerin Fıkhî Meselelere Tatbiki”. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi. 47 (August 1, 2026): 407-440. https://doi.org/10.59777/ihad.1933967.
JAMA
1.Aslan A, Kıylık MH. Râfiî’nin Fethu’l-Azîz’inde Küllî Kaidelerin Fıkhî Meselelere Tatbiki. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi. 2026;:407–440.
MLA
Aslan, Abdulğalip, and Mustafa Harun Kıylık. “Râfiî’nin Fethu’l-Azîz’inde Küllî Kaidelerin Fıkhî Meselelere Tatbiki”. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, no. 47, Aug. 2026, pp. 407-40, doi:10.59777/ihad.1933967.
Vancouver
1.Abdulğalip Aslan, Mustafa Harun Kıylık. Râfiî’nin Fethu’l-Azîz’inde Küllî Kaidelerin Fıkhî Meselelere Tatbiki. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi. 2026 Aug. 1;(47):407-40. doi:10.59777/ihad.1933967