The Garden Party öyküsünün Türkçe çevirilerinde modernist anlatı teknikleri ve tematik katmanlar üzerinden çevirmenin görünürlüğü

Abstract

Modernist yazınsal metinlerin çevirisi, yalnızca dilsel bir aktarım değil aynı zamanda biçim, üslup ve tematik katmanların bir arada korunmasını gerektiren çok boyutlu bir süreç olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışma, Katherine Mansfield’in The Garden Party (1922) başlıklı kısa öyküsünün Türkçeye yapılmış üç çevirisini karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Çalışmanın temel amacı, kaynak metinde yer alan modernist anlatı tekniklerinden bilinç akışı, serbest dolaylı anlatım, ritmik söz dizimi ile tematik katmanlardan sınıf ayrımı, toplumsal cinsiyet, ölüm teması ve ikili karşıtlıkların erek metinlere nasıl aktarıldığı üzerinde durmaktadır. Ardından bu aktarım sürecinde erek metin çevirmenleri Oya Dalgıç, Şadan Karadeniz ve Orhan Düz’ün benimsedikleri çeviri stratejilerinin metin içerisindeki çevirmen görünürlüklerini nasıl etkilediği ortaya konmaktadır. Çalışma boyunca analiz edilen örnekler iki kategoriye ayrılmıştır. İlk kategori içerisinde modernist anlatı tekniklerine dair beş örneğe yer verilmiştir. İkinci kategoride ise tematik katmanlara dair beş somut örneğe yer verilerek toplamda on somut örnek üzerinden karşılaştırmalı çeviri analizi gerçekleştirilmiştir. Çalışma içerisinde yer verilen örnek pasajların metin içi çeviri analizleri sırasında Jean-Paul Vinay ve Jean Darbelnet ile Turgay Kurultay’ın çeviri sınıflandırmaları kullanılmıştır. Bu sınıflandırmalar neticesinde ilgili çevirmenlerin çevirileri, Gideon Toury’nin çeviri normları, Lawrence Venuti’nin çevirmenin görünürlüğünü ele alan yabancılaştırma-yerlileştirme kavramları çerçevesinde değerlendirilmiştir. Gerçekleştirilen analiz sırasında yöntem olarak betimleyici karşılaştırmalı metin çözümlemesi benimsenmiştir. Bulgular, üç çevirmenin birbirinden ayrışan stratejik konumlar benimsediğini göstermektedir: EM1 [erek metin] kaynak metnin biçimsel ve tematik özelliklerini korumayı önceleyen yabancılaştırıcı bir tutum sergilerken, EM2 silme ve daraltma işlemleriyle akıcılığı önceleyen yerlileştirici bir yaklaşım izlemekte, EM3 ise açımlama ve dilselleştirme işlemleriyle kendine özgü bir orta yol oluşturmaktadır. Çalışma, modernist metinlerin Türkçeye aktarımına ilişkin yazınsal çeviri analizleri literatürüne, çevirmen görünürlüğünün tek bir stratejiyle değil farklı kuramsal düzlemlerde gözlemlenebilen çok katmanlı bir olgu olduğu önerisiyle katkı sağlamayı hedeflemektedir.

Keywords

• The Garden Party
• Çevirmen görünürlüğü
• çeviri stratejileri
• Katherine Mansfield
• modernist anlatı teknikleri

The visibility of the translator in Turkish translations of The Garden Party through modernist narrative techniques and thematic layers

Abstract

This study comparatively examines three Turkish translations of Katherine Mansfield's short story The Garden Party (1922). The main aim of the study is to focus on how the modernist narrative techniques present in the source text, such as the stream of consciousness, free indirect speech, and rhythmic syntax, are conveyed in the target texts, together with thematic layers such as class distinction, gender, the theme of death, and binary oppositions. It then sets out to analyze how the respective translation strategies adopted by each of the target-text translators Oya Dalgıç, Şadan Karadeniz, and Orhan Düz shape their visibility within the text. The examples analyzed throughout the study are divided into two categories. The first category includes five examples relating to modernist narrative techniques. The second category includes five concrete examples relating to thematic layers; thus, a comparative translation analysis has been carried out based on ten concrete examples in total. During the in-text translation analyses of the sample passages included in the study, the translation classifications by Jean-Paul Vinay and Jean Darbelnet, and Turgay Kurultay have been employed. Based on these classifications, the translations by the relevant translators have been evaluated within the framework of Gideon Toury's translation norms and Lawrence Venuti's concepts of foreignizing and domesticating, which address the visibility of the translator. The analysis employs a descriptive and comparative text analysis methodology. The findings indicate that the three translators adopted distinct strategic positions: While TT1 [target text] adopts a foreignizing approach that prioritizes preserving the formal and thematic features of the source text, TT2 follows a domesticating approach that prioritizes fluency through processes of deletion and condensation, and TT3 creates a unique middle ground through processes of elaboration and linguistic adaptation. This study aims to contribute to the literature on literary translation analysis regarding the translation of modernist texts into Turkish by proposing that translator’s visibility is a multi-layered phenomenon observable across different theoretical frameworks, rather than a single strategy.

Keywords

• The Garden Party
• translator visibility
• translation strategies
• Katherine Mansfield
• modernist narrative techniques

References

1. Abdal, G. (2021). Çeviride distopya/distopyanın çevirisi: Swastika geceleri örneği. Kültür Araştırmaları Dergisi, (8), 186–216.
2. Avcu, İ. (2014). Katherine Mansfield’ın bazı öykülerinde modernist kısa hikâye tekniklerinin yansımaları. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 18(1), 143-155.
3. Buran, S. (2021). Virginia Woolf ve James Joyce’un modern anlatım teknikleri üzerine karşılaştırmalı bir çalışma. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(1), 27-43.
4. Childs, P. (2000). Modernism. Routledge.
5. Kaplan, S. J. (1991). Katherine Mansfield and the Origins of Modernist Fiction. Cornell University Press.
6. Mansfield, K. (1922). The Garden Party and Other Stories. Constable & Co.
7. Mansfield, K. (2012). Bahçede Eğlence (O. Dalgıç, Çev.). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
8. Mansfield, K. (2020). Bahçe Partisi (Ş. Karadeniz, Çev.). Kırmızı Kedi Yayınevi.

9. Mansfield, K. (2025). Bahçe Partisi (O. Düz, Çev.). İmge Kitabevi Yayınları.
10. Kurultay, T. (2000). Çeviri Sürecinde Dil: Eşdeğerlik mi Çeviri İşlemi mi? [Yayımlanmamış çalışma.]
11. Nida, E. A. (1964). Toward a Science of Translating: With Special Reference to Principles and Procedures Involved in Bible Translating. Brill.
12. Toury, G. (1995). Descriptive Translation Studies and Beyond. John Benjamins.
13. Venuti, L. (2008). The Translator’s Invisibility: A History of Translation (2.baskı). Routledge.
14. Vinay, J.-P. ve Darbelnet, J. (1995). Comparative Stylistics of French and English: A Methodology for Translation (J. C. Sager ve M.-J. Hamel, Çev. ve Ed.). John Benjamins Publishing Company.