16. Yüzyılda Balkan Madenlerinde Şafarlar
Öz
Osmanlılar, Balkan coğrafyasında hızlı bir fetih siyaseti gerçekleştirmiş ve bazı kayıplara rağmen neticede Fatih Sultan Mehmed döneminde tüm bölgeye hâkim olmuştur. Nitekim Balkan coğrafyasını ele geçirdikten sonra eski sistemleri devam ettirmek suretiyle madenlerin işletilmesi için de büyük çaba harcamıştır. Ancak 1536 yılında Kanunî Sultan Süleyman döneminde çıkarılan ve madencilik sektörünün işleyişini etkileyen bir kanunname ile bölgedeki zengin maden yatakları işletilmeye devam etmiştir. İşte Alman kökenli bir görevli olarak Balkanlara görülen şafarlar, bu kanun ile bölgenin fethinden sonra yaşanan farklı uygulamaları kaldırılan ve tam olarak bir Osmanlı ücretli görevlisine dönüşen bir görevli olmuştur. Bu çalışma şafarların bölge madenciliğindeki Osmanlı öncesi ve sonrasında yaşadığı tarihi sürece ve Osmanlı döneminde aldığı sorumluluklara odaklanmaktadır. Özellikle şafarların 16. yüzyılın ikinci yarısında aldıkları görevler, bu görevleri karşılığında ödenen yevmiyeleri, farklı türdeki şafarların yaptıkları işler Üsküp madenleri sahasındaki bilgiler ışığında incelenmiştir. Ayrıca bir maden yatağına kefil de olan şafarların, bu kefil olma durumu için yeterli maddi güçlerinin olup olmadığı ve kefillik için ilgili parayı nasıl temin ettikleri hususları değerlendirilmiştir.
Anahtar Kelimeler
Şafars in Balkan Mines in the 16th Century
Abstract
The Ottomans carried out a rapid policy of conquest in the Balkan geography and, despite some losses, eventually dominated the entire region during the reign of Mehmed the Conqueror. The Ottomans made great efforts to exploit mines by maintaining the old systems after conquering the Balkan geography. However, the rich mineral deposits in the region continued to be exploited with a decree issued in 1536 during the reign of Suleiman the Magnificent, which affected the functioning of the mining sector. With this law, the şafars, who appeared in the Balkans as an official of German origin, became an official who abolished the different practices experienced after the conquest of the region and turned into a fully Ottoman paid official. This study focuses on the pre-Ottoman and post-Ottoman history of the şafars in mining the area and their responsibilities during the Ottoman period. In particular, the duties of the şafars in the second half of the 16th century, the wages they were paid for these duties, and the work performed by different types of şafars are analyzed in the light of information from the Skopje mines. In addition, it is evaluated whether the şafars, who could also act as guarantors for a mineral deposit, had sufficient financial power for such guarantees and how they obtained the money for such guarantees.
Keywords
This study is part of the project "Gold and Silver Hunters: Entrepreneurs in Balkan Mining Settlements in the Ottoman Period (15th-16th Centuries)", supported by TUBITAK and the Ministry of Education and Technological Development (MoESTD) of Serbia. We would like to thank TUBITAK for its support to the project.
I declare that this study is original; that I have acted by the principles and rules of scientific ethics at all stages of the study, including preparation, data collection, analysis, and presentation of information; that I have cited sources for all data and information not obtained within the scope of this study and included these sources in the bibliography; that I have not made any changes in the data used, and that I comply with ethical duties and responsibilities by accepting all the terms and conditions of the Committee on Publication Ethics (COPE). I hereby declare that if a situation contrary to my statement regarding the study is detected, I agree to all moral and legal consequences that may arise.
I would like to thank Dr. Lecturer Rahman Şahin for kindly sharing the shafar information in the tahrir books. I would like to thank Prof. Dr. Rahman Şahin.
