Okuma Sürecinde Dil Temelli Becerilerin Önemi: Dil – Okuma İlişkisine Yönelik Bulgular
Abstract
Okuma, tüm çocukların okul yaşantılarının ilk yıllarında kazanmaları beklenen ve birçok dilsel ve bilişsel becerinin eş zamanlı kullanımını gerektiren çok karmaşık bir görevdir. Her ne kadar formal okul yaşantısının ilk yılları ile birlikte gündeme gelse de aslında temelleri erken çocukluk dönemindeki dil gelişim süreci ile atılmaktadır. Uluslararası alanyazında son dönemlerde gerçekleştirilen okuma araştırmaları, bizlere okumanın iyi bir hazırlık dönemi gerektiren dil temelli bir süreç olduğunu ve öncüllerinin erken çocukluk döneminde sahip olunan temel dil becerilerine dayandığını göstermektedir. Alanyazında okuma süreci ile yakından ilişkili olduğu belirtilen dil temelli beceriler ise genellikle beş farklı başlık altında ele alınmaktadır. Bunlar; (a) sözcük dağarcığı, (b) sesbilgisel farkındalık, (c) morfolojik farkındalık, (d) sözdizimsel bilgi ve beceriler ve (e) sözel dili/dinlediğini anlama becerileridir. Yapısı ve içeriği nedeniyle bu beceriler, okumanın hem çözümleme hem de anlama aşamalarına doğrudan katkı sunan önemli becerilerdir. Bu öneminden hareketle kurgulanan bu çalışmada ise alanda çalışan uygulamacılara ve öğretmenlere dil ve okuma arasındaki genel ilişkilerin fark ettirilmesi ve dil temelli becerilerin okuma sürecindeki yerinin ve öneminin ayrıntılı olarak açıklanması amaçlanmıştır.
References
- Acarlar, F., Ege, P., & Turan, F. (2002). Türk çocuklarında üstdil becerilerinin gelişimi ve okuma ile ilişkisi. Türk Psikoloji Dergisi, 17(50), 63-73.
- Adams, M. J. (1990). Beginning to read: Thinking and learning about print. Cambridge, MA: MIT Press.
- Akoğlu, G. ve Turan, F. (2012). Eğitsel müdahale yaklaşımı olarak sesbilgisel farkındalık: Zihinsel engelli çocuklarda okuma becerilerine etkileri. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 42, 11-22.
- Aksan, D. (2005). Türkçenin zenginlikleri incelikleri. Ankara: Bilgi Yayınevi.
- Akyol, H. ve Temur, T. (2007). “Kelime hazinesinin geliştirilmesi”, Kırkkılıç, A. ve Akyol, H (Ed.), İlköğretimde Türkçe öğretimi, (s.195-232), Ankara: Pegem A Yayıncılık.
- Anderson, R. C., Wilson, P. T., & Fielding, L. G. (1988). Growth in reading and how children spend their time outside of school. Reading Research Quarterly, 23, 285-303.
- Anthony, J. L. & Francis, D. (2005). Development of phonological awareness. Current Directions in Psychological Science, 14, 255–258.
- Aarnoutse, C. & Van Leeuwe, J. (2000). Development of poor and better readers during the elementary school. Educational Research and Evaluation, 6,3, 251-278.Ataman, A. (2004). Gelişim ve öğrenme. (2. bas.). Ankara: Gündüz Eğitim ve Yayıncılık.
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
Special Education and Disabled Education
Journal Section
Review
Authors
Tevhide Kargın
0000-0002-1243-8486
Türkiye
Hilal Gengeç
0000-0002-3611-5964
Türkiye
Mehmet Gürbüz
0000-0002-4867-2987
Türkiye
Publication Date
December 30, 2019
Submission Date
November 12, 2018
Acceptance Date
October 24, 2019
Published in Issue
Year 2019 Volume: 1 Number: 1
Cited By
İletişim Bozuklukları Bağlamında Erken Okuryazarlık Becerileri Üzerine Genel Bir Bakış
Samsun Sağlık Bilimleri Dergisi
https://doi.org/10.47115/jshs.1074836Hafif Düzey Zihinsel Yetersizliği Olan Öğrencilerle Türkiye’de Yapılan Akıcı Okuma ve Okuduğunu Anlama Çalışmalarının Sistematik İncelemesi
Turkish Journal of Special Education Research and Practice
https://doi.org/10.37233/TRSPED.2023.0142Kelime Düzeyinde Ortografik Farkındalık Testinin Geliştirilmesi: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması
Ana Dili Eğitimi Dergisi
https://doi.org/10.16916/aded.1393602Okumaya Geç Geçen Çocukların Dil ve Konuşma Becerilerinin Değerlendirilmesi ve Sınıf Öğretmenlerinin Görüşlerinin Alınması: Bir Karma Yöntem Çalışması
Okuma Yazma Eğitimi Araştırmaları
https://doi.org/10.35233/oyea.1369087Development of the Grammar Learning Awareness Scale
Frontiers in Education
https://doi.org/10.3389/feduc.2024.1480823Sınıf Öğretmenlerinin Okuma Becerisini Oluşturan Bilişsel Bileşenlere Yönelik Farkındalıklarının Artırılması: Bir Karma Yöntem Eylem Araştırması
Okuma Yazma Eğitimi Araştırmaları
https://doi.org/10.35233/oyea.1452475Özel Gereksinimli Çocuklarla Çalışan Öğretmenlere Çevrimiçi Olarak Verilen Erken Okuryazarlık Eğitiminin Etkisi
Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi
https://doi.org/10.29299/kefad.1506813Kekemeliği Olan ve Olmayan Çocukların Erken Okuryazarlık ve Çalışma Belleği Becerilerinin İncelenmesi
Dil, Konuşma ve Yutma Araştırmaları Dergisi
https://doi.org/10.58563/dkyad-2025.81.2TÜRKİYE TÜRKÇESİ ÖĞRENEN TÜRK SOYLULARIN YAZILI ÜRETİMLERİNDE MORFOLOJİK FARKINDALIK İLE TUTARLIK DÜZEYLERİNİN İNCELENMESİ
Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi
https://doi.org/10.14520/adyusbd.1745948