Research Article

Cumhuriyet dönemi tarih ders kitaplarında erken Macarlar

Number: 1 August 8, 2026
TR EN

Cumhuriyet dönemi tarih ders kitaplarında erken Macarlar

Abstract

Bu çalışmada Macar tarihinin erken dönemlerinin, cumhuriyet dönemi ders kitaplarında nasıl ve hangi saiklerle ele alındığı incelenmektedir. Bu çözümleme gerçekleştirilirken, tarihin doğasına dair şu yaklaşım benimsenerek hareket edilmiştir: Tarihçi, tarihi anlatıyı kaleminin ucunda araçsallaştırarak, kendi niyetlerine hizmet eden işlevsel bir araca dönüştürmektedir. Çalışmada cumhuriyet döneminin tarih ders kitapları da bu anlayışın bir ürünü olarak ele alınmıştır. Söz konusu kitaplar, geçmişin bilgisinin yeni nesillere, inşa edilmiş/kurgulanmış bir imajlar bütünü halinde sunan bir söyleme dayanmaktalardır. Buna göre; tarih ders kitapları iktidarların siyasal ve toplumsal normlarını gençlerin zihnine kazıyan araçlar olarak tasnif edilmişlerdir. Devlet ve eğitim bürokrasisinin güdümünde hazırlanan tüm ders kitapları, hükümetlerin dünya görüşlerini tarih vasıta edilerek öğrencilere aktardığı bir mekanizma olarak tanımlanmaktadır. Bu çalışmada ders kitaplarında erken Macar anlatılarının incelenmesi vasıtasıyla ulaşılan çıktıların; hem Türkiye’deki erken Macar tarih anlatısı ve imajı, hem de tarih ve eğitim anlayışlarındaki değişimleri ortaya koyması bakımından anlamlı sonuçlara ulaşması beklenmektedir. Makalede, Türk tarih ders kitapları, dört ana dönemde incelenmiştir. Bunlar; Türk tarih tezi dönemi, 40’lı yıllarda yaşanan hümanist dönemi, Türk-İslam sentezi dönemi ve ikinci tek parti dönemi olarak ifade edilebilir. Her döneme dair başlıca tarih ders kitapları tespit edilerek, bunlar içerisinde erken Macar tarihine yönelik, öğrenciye sunulan bilgi ve değerlendirmeler bu çalışmanın odağını oluşturmuştur. Çalışmada cumhuriyet dönemi boyunca, farklı evrelerde kendine has saiklerle kaleme alınan ders kitaplarında ortaya konan erken Macar imgesi ele alınmıştır. Bu yapılırken araştırmada betimsel tarama modelinden yararlanılmıştır. Lise seviyesinde okutulan tarih ders kitaplarından oluşturulan bir seçki incelenmiş, erken Macar tarihi ile ilgili kısımlar söylem analizine tabi tutularak çözümlenmiştir. Makalede, Macarların kökeni/Türklüğü üzerinde yapılan yorumları ortaya koyarken Hristiyanlaşmanın Türk-Macar milli kimliğini olumsuz bir değişime uğrattığı yönündeki görüşün Macar anlatısının temelini oluşturduğu tespit edilmiştir.

Keywords

Macarlar, Türkiye, ders kitabı, tarih, eğitim

Ethical Statement

Makale, tüm etik ve telif hakkı kurallarına uygun olarak hazırlanmıştır. Çalışmada bir denek grubu ile çalışılmamış, ankete dayalı veri toplama gerçekleştirilmemiştir. Bu nedenle çalışma için etik kurul onayı gerektirmemektedir.

References

  1. Ardıç, M., Bağcı Ö., & Yaniç, S. (2024). Tarih 9. sınıf [History 9th grade]. Devlet Kitapları.
  2. Akıncı, A. (2013). Türk İslam sentezinde tarih ve kimlik [History and identity in the Turkish-Islamic synthesis]. Ekin.
  3. Akşit, N. (1974). Tarih Lise II [History High School Year 2]. Remzi Kitapevi.
  4. Alaca, E. (2025). Bir askeri darbe ile gelen ders: millî tarih [A lesson learned from a military coup: national history]. International Journal of New Approaches in Social Studies. 9(2), ss. 173-187. https://doi.org/10.38015/sbyy.1793045
  5. Ali Reşat. (2024). Tarih-i umumi, birinci cilt (S. Çatar, Akt.) [General history, volume I]. İUC Üniversitesi.
  6. Balcı, E. (2021). Adalet ve Kalkınma Partisi iktidarı döneminde Türkiye’de eğitim politikaları [Education policies in Türkiye during the Justice and Development Party's term in power]. İnsan ve İnsan, 8(27), ss. 117-137. https://doi.org/10.29224/insanveinsan.819185
  7. Carr, E. H. (1980). Tarih nedir (M. G. Göktürk, Çev.) [What is history]. Birikim.
  8. Collingwood, R. G. (2013). Tarih tasarımı (K. Dinçer, Çev) [The idea of history]. Doğu Batı.
  9. Çağlar, A., & Uluçakar, M. (2017). Günümüz Türkçülüğünün İslam’la imtihanı: Türk-İslam sentezi ve Aydınlar Ocağı [The test of contemporary Turkism with Islam: The Turkish-Islamic synthesis and the Aydınlar Ocağı]. Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 26, ss. 119-139. https://doi.org/10.33458/uidergisi.513504
  10. Çağlayan, T. (2014). Orta öğretim tarih 9. sınıf [Secondary education history – 9th grade]. Devlet Kitapları.
APA
Esmen, C. T. (2026). Cumhuriyet dönemi tarih ders kitaplarında erken Macarlar. Turkish History Education Journal, 1, 237-255. https://doi.org/10.17497/tuhed.1781659
AMA
1.Esmen CT. Cumhuriyet dönemi tarih ders kitaplarında erken Macarlar. TUHED. 2026;(1):237-255. doi:10.17497/tuhed.1781659
Chicago
Esmen, Can Tankut. 2026. “Cumhuriyet Dönemi Tarih Ders Kitaplarında Erken Macarlar”. Turkish History Education Journal, no. 1: 237-55. https://doi.org/10.17497/tuhed.1781659.
EndNote
Esmen CT (August 1, 2026) Cumhuriyet dönemi tarih ders kitaplarında erken Macarlar. Turkish History Education Journal 1 237–255.
IEEE
[1]C. T. Esmen, “Cumhuriyet dönemi tarih ders kitaplarında erken Macarlar”, TUHED, no. 1, pp. 237–255, Aug. 2026, doi: 10.17497/tuhed.1781659.
ISNAD
Esmen, Can Tankut. “Cumhuriyet Dönemi Tarih Ders Kitaplarında Erken Macarlar”. Turkish History Education Journal. 1 (August 1, 2026): 237-255. https://doi.org/10.17497/tuhed.1781659.
JAMA
1.Esmen CT. Cumhuriyet dönemi tarih ders kitaplarında erken Macarlar. TUHED. 2026;:237–255.
MLA
Esmen, Can Tankut. “Cumhuriyet Dönemi Tarih Ders Kitaplarında Erken Macarlar”. Turkish History Education Journal, no. 1, Aug. 2026, pp. 237-55, doi:10.17497/tuhed.1781659.
Vancouver
1.Can Tankut Esmen. Cumhuriyet dönemi tarih ders kitaplarında erken Macarlar. TUHED. 2026 Aug. 1;(1):237-55. doi:10.17497/tuhed.1781659