Systematic Reviews and Meta Analysis

Dijital Şüphecilik: Sistematik Literatür Taraması

Number: 20 December 25, 2025
EN TR

Dijital Şüphecilik: Sistematik Literatür Taraması

Abstract

Bu araştırmada, dijital şüphecilik konusuna ilişkin mevcut çalışmaların sistematik literatür taraması çerçevesinde incelenmesi amaçlanmıştır. Makalelerde yer alan dijital şüphecilik tanımları, yıllara göre dağılımları, yayımlandıkları dergilere göre çeşitlenmeleri, yazar sayısı ve ülke bazlı dağılımları, araştırma tasarımlarının (nitel-nicel) özellikleri ile çalışmalarda ele alınan araştırma değişkenleri detaylı bir şekilde analiz edilmiştir. Bu çalışma için veri tabanı olarak Web of Science, Scopus, Science Direct, Sage Journals, Emerald, Google Scholar ve TR Dizin kullanılmıştır. Bu veri abanlarında yer alan makaleler “dijital şüphecilik” ve “digital skepticism” anahtar kelimeleri ile sınırlı tutulmuştur. Toplam 21 adet makaleye ulaşılmıştır. Makalelerin çoğu medya, haber ve bilgiye yönelik şüphecilik üzerinde yoğunlaşırken, 2 makale yapay zekâ ile ortaya çıkan şüphecilik konusunu ele almıştır. Dijital şüphecilik ile ilgili ilk çalışma 2007 yılında yapılmış, ilerleyen yıllarda sınırlı sayıda olan çalışmalar 2023 yılında artmış, 2025’te 3 makaleye ulaşmıştır. Şüphecilik ile ilgili incelenen 12 makalenin 2’si Communication Research dergisinde yayımlanırken, diğerleri farklı dergilerde yayımlanmıştır. Yazar dağılımına bakıldığında çoğunun 2 yazarlı makalelerden oluştuğu, ülke bazında ise Amerika’nın öne çıktığı görülmektedir. İncelenen makalelerin 9’u nicel 3’ü nitel yöntemle gerçekleştirilmiştir. İncelenen makalelerde şüphecilik konusunun güven, ikna bilgisi, beklenti ihlali, yapay zekâ sistemleri, satın alma niyeti, marka savunuculuğu gibi çeşitli değişkenlerle ele alındığı görülmüştür. Elde edilen sonuçlar, dijital şüphecilik kavramının literatürde sınırlı biçimde çalışıldığını, pazarlama alanındaki yeri açısından önemli boşlukların bulunduğunu göstermektedir. Bu araştırma, literatürdeki eksiklikleri sistematik biçimde ortaya koyması bakımından hem teorik hem de uygulamalı araştırmalar için yönlendirici bir katkı sunmaktadır.

Keywords

References

  1. Boush, D. M., Friestad, M., & Wright, P. (2009). Deception in the Marketplace: The Psychology of Deceptive Persuasion and Consumer Self-Protection. Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203805527
  2. Campbell, M. C., & Kirmani, A. (2000). Consumers' use of persuasion knowledge: The effects of accessibility and cognitive capacity on perceptions of an influence agent. Journal of consumer research, 27(1), 69-83. https://doi.org/10.1086/314309
  3. Carlson, M. (2021). Skepticism and the digital information environment. SATS, 22(2), 149-167. DOI: 10.1515/sats-2021-0008
  4. Creswell, J. (2017). Eğitim araştırmaları: Nicel ve nitel araştırmanın planlanması, yürütülmesi ve değerlendirilmesi (s.109). EDAM.
  5. Çınar, N. (2022). Sistematik derleme metodolojisi ve yazımı. Akademisyen Kitabevi.
  6. Ein-Gar, D., Shiv, B., & Tormala, Z. L. (2012). When blemishing leads to blossoming: the positive effect of negative ınformation. Journal of Consumer Research, 38(5), 846–859. https://doi.org/10.1086/660807
  7. Flanagin, A. J., & Metzger, M. J. (2007). The role of site features, user attributes, and information verification behaviors on the perceived credibility of web-based information. New media & Society, 9(2), 319-342. https://doi.org/10.1177/1461444807075015
  8. Isaac, M. S., & Grayson, K. (2017). Beyond skepticism: Can accessibility experiences influence consumers’ attitudes toward advertising claims? Journal of Consumer Research, 43(6), 895–912. https://doi.org/10.1093/jcr/ucw063

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Other Fields of Education (Other)

Journal Section

Systematic Reviews and Meta Analysis

Early Pub Date

December 25, 2025

Publication Date

December 25, 2025

Submission Date

September 26, 2025

Acceptance Date

December 15, 2025

Published in Issue

Year 2025 Number: 20

APA
Tarhan, M., & Taşer Polat, S. (2025). Dijital Şüphecilik: Sistematik Literatür Taraması. Uluslararası Sosyal Bilimler Akademi Dergisi, 20, 1362-1388. https://doi.org/10.47994/usbad.1791415
AMA
1.Tarhan M, Taşer Polat S. Dijital Şüphecilik: Sistematik Literatür Taraması. Uluslararası Sosyal Bilimler Akademi Dergisi. 2025;(20):1362-1388. doi:10.47994/usbad.1791415
Chicago
Tarhan, Mervenur, and Seval Taşer Polat. 2025. “Dijital Şüphecilik: Sistematik Literatür Taraması”. Uluslararası Sosyal Bilimler Akademi Dergisi, nos. 20: 1362-88. https://doi.org/10.47994/usbad.1791415.
EndNote
Tarhan M, Taşer Polat S (December 1, 2025) Dijital Şüphecilik: Sistematik Literatür Taraması. Uluslararası Sosyal Bilimler Akademi Dergisi 20 1362–1388.
IEEE
[1]M. Tarhan and S. Taşer Polat, “Dijital Şüphecilik: Sistematik Literatür Taraması”, Uluslararası Sosyal Bilimler Akademi Dergisi, no. 20, pp. 1362–1388, Dec. 2025, doi: 10.47994/usbad.1791415.
ISNAD
Tarhan, Mervenur - Taşer Polat, Seval. “Dijital Şüphecilik: Sistematik Literatür Taraması”. Uluslararası Sosyal Bilimler Akademi Dergisi. 20 (December 1, 2025): 1362-1388. https://doi.org/10.47994/usbad.1791415.
JAMA
1.Tarhan M, Taşer Polat S. Dijital Şüphecilik: Sistematik Literatür Taraması. Uluslararası Sosyal Bilimler Akademi Dergisi. 2025;:1362–1388.
MLA
Tarhan, Mervenur, and Seval Taşer Polat. “Dijital Şüphecilik: Sistematik Literatür Taraması”. Uluslararası Sosyal Bilimler Akademi Dergisi, no. 20, Dec. 2025, pp. 1362-88, doi:10.47994/usbad.1791415.
Vancouver
1.Mervenur Tarhan, Seval Taşer Polat. Dijital Şüphecilik: Sistematik Literatür Taraması. Uluslararası Sosyal Bilimler Akademi Dergisi. 2025 Dec. 1;(20):1362-88. doi:10.47994/usbad.1791415

16494  16495  16496  16503  16570 16633  16823  16824 17564 19288 2273022803 23495  30847 24896 24899 24900  24902 24903 24904     

35540 24915  34832  25002

International Journal of Social Sciences Academy USBAD, Inonu University Faculty of Education Department of Turkish and Social Sciences Education Campus Battalgazi / MALATYA, Phone: 0533 5438933, https://dergipark.org.tr/tr/pub/usbad -- sdurukoglu@gmail.com -- usbaddergi@gmail.com