Araştırma Makalesi

Türkiye’nin Buğday ve Buğday Ürünleri Dış Ticaret Dengesi (2013-2023)

Sayı: 3 14 Kasım 2026
PDF İndir
EN TR

Türkiye’nin Buğday ve Buğday Ürünleri Dış Ticaret Dengesi (2013-2023)

Öz

Bu çalışmanın amacı, Türkiye’nin 2013-2023 döneminde buğday ve buğday ürünlerindeki dış ticaret yapısını; ürün gruplarının dış ticaret performansı, ticaret dengesi, pazar yoğunlaşması ve ticaret ortaklarındaki zamansal değişimler çerçevesinde değerlendirmektir. Araştırmada FAOSTAT veri tabanından elde edilen buğday, un, makarna, ekmek ve unlu mamullere ilişkin ithalat ve ihracat verileri kullanılmıştır. Dış ticaret yapısı Herfindahl-Hirschman Endeksi (HHI), İhracatın İthalatı Karşılama Oranı ve Ticaret Dengesi Oranı (TBR) ile değerlendirilmiş, başlıca ticaret ortakları ve dış ticaret akışlarındaki değişimler incelenmiştir. Bulgulara göre Türkiye, ham buğday ticaretinde net ithalatçı, un ve makarna gibi işlenmiş ürünlerin ticaretinde ise net ihracatçı konumundadır. Bu dönemde ham buğday ticaretinde 20,11 milyar ABD doları açık verilmiş, TBR değeri -0,888, buğday ithalatında HHI değeri 5.088,57 olarak belirlenmiştir. Buğday ithalatının %69,93’ünün Rusya’dan yapılması, tedarikçi ülke yoğunlaşmasına işaret etmektedir. Buna karşılık makarna ihracatı 461,2 milyon dolardan 816,8 milyon dolara yükselmiş, TBR değeri dönem boyunca +0,969 ile +0,982 arasında seyretmiş; unlu mamuller ihracatı ise 2023’te yaklaşık 1,02 milyar dolara ulaşmıştır. Ham madde ithalatı ile işlenmiş ürün ihracatının birlikte gerçekleşmesi, küresel tarımsal iş bölümüyle ilişkili bir uzmanlaşma yapısını göstermektedir. Dâhilde İşleme Rejimi (DİR), gelişmiş işleme sanayisi ve üretim kapasitesi bu yapıyı şekillendiren unsurlar arasında değerlendirilebilir. Türkiye’nin dünya un ihracatındaki liderliği ve makarna ihracatındaki yüksek performansı, küresel buğday değer zincirinin işleme ve ihracat aşamalarındaki rolünü ortaya koymaktadır. Ham buğday ithalatında belirli tedarikçilere yoğunlaşma ise küresel fiyat dalgalanmaları, jeopolitik gelişmeler ve iklim değişikliği karşısında arz güvenliği açısından kırılganlık oluşturabilmektedir. Bu nedenle sanayi temelli ihracat performansının yanı sıra yerli üretimin sürekliliği ve ham madde tedarik güvenliği birlikte ele alınmalıdır. Yerli üretimde verimlilik ve kalite artışının desteklenmesi, ithalat kaynaklarının çeşitlendirilmesi ve iklime uyum politikalarının güçlendirilmesi, daha dengeli ve dayanıklı bir buğday dış ticaret yapısı için önem taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Bu çalışma etik kurul onay izni gerektirmemektedir.

Kaynakça

  1. Arriola, C., Cai, M., Kowalski, P., Miroudot, S., & van Tongeren, F. (2024). Towards demystifying trade dependencies: at what point do trade linkages become a concern? OECD Trade Policy Papers, No. 280. OECD Publishing. https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2024/04/towards-demystifying-trade-dependencies_208df692/2a1a2bb9-en.pdf
  2. Aydın, M. F., Başkaya, Y. S., & Demiroğlu, U. (2014). Türkiye'de ihracatın ithalatı karşılama oranı. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Ekonomi Notları, (2014-08), 1-10
  3. Balassa, B. (1965). Trade liberalisation and revealed comparative advantage. The Manchester School of Economic and Social Studies, 33, 99-123. https://doi.org/10.1111/j.1467-9957.1965.tb00050
  4. Bernstein, H. (2015). Food regimes and food regime analysis: A selective survey. BICAS Working Paper 2. BRICS Initiative for Critical Agrarian Studies (BICAS). file:///C:/Users/mharu/Downloads/bicas_working_paper_2_bernstein.pdf
  5. Bernstein, H. (2016). Agrarian political economy and modern world capitalism: the contributions of food regime analysis. The Journal of Peasant Studies, 43 (3), 611-647. https://doi.org/10.1080/03066150.2015.1101456
  6. Chami, E. E. (2023). Influence of agrotechnology on fusarium ınfection, mycotoxin production and technological quality of winter wheat (Triticum Aestivum L.), Hungarian University of Agriculture and Life Sciences, Thesis of the PhD Dissertation.
  7. Clapp, J. (2012). Food. Polity Press.
  8. Çaşkurlu, S. (2023). Türkiye’nin buğday unu ve makarna ihracatındaki rekabetçiliğine eleştirel bir yaklaşım, Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 58(3), 2284-2307. https://doi.org/10.15659/3.sektor-sosyal-ekonomi.23.08.2201

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Ekonomik Coğrafya

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

14 Kasım 2026

Gönderilme Tarihi

18 Eylül 2026

Kabul Tarihi

4 Kasım 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Sayı: 3

Kaynak Göster

APA
Harunoğulları, M., & Ayhan, G. (2026). Türkiye’nin Buğday ve Buğday Ürünleri Dış Ticaret Dengesi (2013-2023). Avrasya Beşeri Bilim Araştırmaları Dergisi, 3, 1-27. https://doi.org/10.7596/abbad.2042916
AMA
1.Harunoğulları M, Ayhan G. Türkiye’nin Buğday ve Buğday Ürünleri Dış Ticaret Dengesi (2013-2023). ABBAD. 2026;(3):1-27. doi:10.7596/abbad.2042916
Chicago
Harunoğulları, Muazzez, ve Gülsen Ayhan. 2026. “Türkiye’nin Buğday ve Buğday Ürünleri Dış Ticaret Dengesi (2013-2023)”. Avrasya Beşeri Bilim Araştırmaları Dergisi, sy 3: 1-27. https://doi.org/10.7596/abbad.2042916.
EndNote
Harunoğulları M, Ayhan G (14 Kasım 2026) Türkiye’nin Buğday ve Buğday Ürünleri Dış Ticaret Dengesi (2013-2023). Avrasya Beşeri Bilim Araştırmaları Dergisi 3 1–27.
IEEE
[1]M. Harunoğulları ve G. Ayhan, “Türkiye’nin Buğday ve Buğday Ürünleri Dış Ticaret Dengesi (2013-2023)”, ABBAD, sy 3, ss. 1–27, Kas. 2026, doi: 10.7596/abbad.2042916.
ISNAD
Harunoğulları, Muazzez - Ayhan, Gülsen. “Türkiye’nin Buğday ve Buğday Ürünleri Dış Ticaret Dengesi (2013-2023)”. Avrasya Beşeri Bilim Araştırmaları Dergisi. 3 (14 Kasım 2026): 1-27. https://doi.org/10.7596/abbad.2042916.
JAMA
1.Harunoğulları M, Ayhan G. Türkiye’nin Buğday ve Buğday Ürünleri Dış Ticaret Dengesi (2013-2023). ABBAD. 2026;:1–27.
MLA
Harunoğulları, Muazzez, ve Gülsen Ayhan. “Türkiye’nin Buğday ve Buğday Ürünleri Dış Ticaret Dengesi (2013-2023)”. Avrasya Beşeri Bilim Araştırmaları Dergisi, sy 3, Kasım 2026, ss. 1-27, doi:10.7596/abbad.2042916.
Vancouver
1.Muazzez Harunoğulları, Gülsen Ayhan. Türkiye’nin Buğday ve Buğday Ürünleri Dış Ticaret Dengesi (2013-2023). ABBAD. 14 Kasım 2026;(3):1-27. doi:10.7596/abbad.2042916