İlkokul Türkçe Dersi Öğretim Programında Görsel Okuryazarlık: Sınıf Öğretmenlerinin Görüşleri

Öz

Sınıf öğretmenlerinin ilkokul Türkçe dersi öğretim programında yer alan görsel okuryazarlık becerilerine ilişkin görüş ve uygulamalarını incelemeyi amaçlayan bu çalışmada veri toplama aracı olarak öğretmen görüş anketi ve yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Çalışma grubu, ölçüt örnekleme yöntemiyle seçilen ve Konya’da görev yapan 14 sınıf öğretmeninden oluşmaktadır. Bulgular, sınıf öğretmenlerinin görsel okuryazarlık becerilerinin katkısını geniş bir perspektiften tanımladıklarını göstermiştir. Ayrıca en sık dijital materyalleri kullandıkları, soru-cevap ve gösteri performans yöntemlerini benimsedikleri tespit edilmiştir. Görsel okuryazarlık becerilerinin geliştirilmesiyle ilgili temel sorun öğrencilerin hazırbulunuşluk düzeyi olarak görülürken, öğretmenlerin temel önerileri öğretmen eğitimiyle ilgilidir. Ayrıca, görsel okuryazarlık becerileri öğretim programının her bir bileşeninde tanımlanmış; daha üst düzey kazanımlar için ise sınırlı destek sağlanmıştır. Elde edilen bulguların öğretim programı üzerinde yapılacak doküman analizi ile kıyaslanması önerilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Görsel okuryazarlık
• sınıf öğretmeni
• Türkçe dersi öğretim programı
• karma yöntem

Visual Literacy in the Primary School Turkish Curriculum: Insights from Classroom Teachers

Öz

This study aimed to investigate classroom teachers’ opinions and practices regarding visual literacy skills in the primary school Turkish curriculum. Data were collected through a teacher opinion questionnaire and a semi-structured interview form. The study group consisted of 14 classroom teachers working in Konya, selected using the criterion sampling method. The findings indicated that classroom teachers described the contribution of visual literacy skills from a broader perspective. It was also found that they most frequently used digital materials and adopted the question-answer and demonstration methods. The main problem with developing visual literacy skills was found to be students’ readiness level, whereas teachers’ main suggestions were related to teacher education. In addition, although visual literacy skills were embedded in all components of the curriculum, support for higher-level learning outcomes was found to be limited. It was recommended that that future research compare these findings with results from a document analysis of the curriculum.

Anahtar Kelimeler

• Visual literacy
• classroom teacher
• Turkish curriculum
• mixed method

Kaynakça

1. Akyol, H. (2003). Türkçe ilk okuma yazma öğretimi. Ankara: Pegem Yayıncılık.
2. Alpan Bangır, G. (2008). Görsel okuryazarlık ve öğretı̇m teknolojı̇sı̇. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 2(5), 74-102.
3. Alpan, G. (2015). The reflections of visual literacy training in pre service teachers’ perceptions and instructional materials design. Journal of Education and Human Development, 2(1), 143-157.
4. Alpay, N., & Okur, M. R. (2021). Okul öncesi dönemdeki 5-6 yaş çocuklarının görsel okuryazarlık durumlarının ve dijital öğrenme içeriklerinin incelenmesi. Açıköğretim Uygulamaları ve Araştırmaları Dergisi (AUAd), 7(3), 1-34. https://doi.org/10.51948/auad.951885
5. Association of College & Research Libraries. (2011, October). ACRL visual literacy competency standards for higher education. American Library Association. https://www.ala.org/acrl/standards/visualliteracy
6. Avgerinou, M., & Ericson, J. (1997). A review of the concept of visual literacy. British Journal of Educational Technology, 28(4), 280-291.
7. Creswell, J.W., & Plano Clark, V.L. (2011) Designing and conducting mixed methods research. Los Angeles: Sage Publications.
8. Çetin Talan, M. M., & Demir, M. K. (2024). Millî Eğitim Bakanlığının hizmet içi eğitim faaliyetlerinin değerlendirilmesi. International Social Sciences Studies Journal, 10(1); 77-103. https://doi.org/10.5281/zenodo.106 20022

9. Çifci, M., & Kaplan, K. (2024). 5. sınıf Türkçe ders kitabı etkinliklerinde kullanılan görsel materyal türlerinin öğretim programına uygunluğu. International Journal of Language Academy, 6(26), 183-192.
10. Duchak, O. (2014): Visual literacy in educational practice. Czech-Polish Historical and Pedagogical Journal, 6(2), 41–48. https://doi.org/10.247/cphpj-2014-0017
11. Eyüp, B., & Karakaş, S. A. (2022). An evaluation on Turkish language teachers’ views about visual reading. Kastamonu Education Journal, 30(1), 78-93. https://doi.org/10.24106/kefdergi.777146
12. Felten, P. (2008). Visual literacy. Change: The Magazine of Higher Learning, 40(6), 60-64.
13. Göçer, A., & Tabak, G. (2012). İlköğretim 5. sınıf Türkçe öğrenci çalışma kitaplarının görsel okuma etkinlikleri bağlamında incelenmesi. İlköğretim Online, 11(3), 790-799.
14. Gürbüz, E., & Yılmaz, M. (2024). Views of classroom teachers on the importance of visual reading and visual presentation skills in Turkish teaching. International Academic Social Resources Journal, 6(31), 1794-1800. https://doi.org/10.31569/ASRJOURNAL.364
15. Hanci, H. (2022). Investigation of high school students' visual literacy levels. International Journal of Research in Education and Science (IJRES), 8(3), 611-625. https://doi.org/10.46328/ijres.2980
16. Hattwig, D., Bussert, K., Medaille, A., & Burgess, J. (2013). Visual literacy standards in higher education: New opportunities for libraries and student learning. Portal: Libraries and the Academy, 13(1), 61-89.
17. Hortin, J. A. (1982). A need for a theory of visual literacy. Reading Improvement, 19(4), 257.
18. İlhan, M. (2021). Araştırmalarda iç ve dış geçerlik. B. Çetin, M. İlhan, & M.G. Şahin (Ed.), Eğitimde araştırma yöntemleri (ss. 229-256). Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık.
19. Karaca, O. D. (2021). Ortaokul Türkçe ders kitaplarında görsel okuryazarlık uygulamaları (Yüksek lisans tezi). Başkent Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
20. Kartal, N., & Kocasavaş, Y. (2024). 8. sınıf Türkçe ders kitabında yer alan görsellerin MEB taslak ders kitabı kriterlerine göre değerlendirilmesi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (39), 543-566. https://doi.org/10.29000/rumelide.1469436
21. Keskinkılıç, F. (2014). İlköğretim programlarında yer alan görsel okuryazarlık kazanımlarının değerlendirilmesi (Doktora tezi). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
22. Konuk, S. (2022, Kasım). Görsel okuryazarlık bağlamında 1-12. sınıf ana dili öğretim programları ve ana dili öğretmeni yetiştirme lisans programları. Uluslararası Eğitim Araştırmaları Kongresi.
23. Lüle Mert, E. (2017). 6. ve 8. sınıf öğrencilerinin görsel okuryazarlik yeterlilikleri. International Journal of Languages' Education and Teaching, 5(1), 255-266.
24. Malykhin, O. V., Aristova, N. O., Zahorulko, M., & Lipchevska, I. (2024). Students’ visual literacy development in primary school: the influence of teachers’ ability to visualize educational information. In Society. Integration. Education. Proceedings of the International Scientific Conference (Vol. 1, pp. 465-475). Latvia: Rezekne Academy of Technologies.
25. MoNE (2025). Türkiye yüzyılı maarif modeli okuryazarlık becerileri. Retrieved from https://tymm.meb.gov.tr/beceriler/okuryazarlik-becerileri
26. Mutlu, N., & Özden, M. (2017). Needs analysis of science and technology teachers towards alternative assessment methods. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 13(3), 936-948.
27. Ouellette, G. P. (2006). What's meaning got to do with it: The role of vocabulary in word reading and reading comprehension. Journal of Educational Psychology, 98(3), 554.
28. Öztürk, İ. Y., & Durmaz, R. (2023). Comparison of 2009 and 2019 Turkish curriculum objectives in terms of visual reading and visual presentation skills. International Journal of Education and New Approaches, 6(2), 419-418. https://doi.org/10.52974/jena.1404918
29. Öztürk, İ. Y., & Kavas, M. (2019). Görsel okuma ve görsel sunu becerileri bağlamında 2018 Türkçe dersi öğretim programı kazanımlarının incelenmesi. Journal of Education and New Approaches, 2(1), 23-39.
30. Peña, E., & Dobson, T. M. (2021). The lost years of visual literacy. Journal of Visual Literacy, 40(1), 1-14.
31. Pettersson, R. (1994). Visual literacy. The International Encyclopedia of Education. Oxford: Pergamon.
32. Prameswari, N. S., Cahyono, A., Subiyantoro, S., & Haryanto, E. (2023). Understanding visual literacy on teachers and students between Indonesia and Malaysia. Research Journal in Advanced Humanities, 4(2). https://doi. org/10.58256/rjah.v4i2.1202
33. Sakarya, S., Sengun, G., & Pekdogan, S. (2023). Investigating the relationship between visual literacy and rapid automatized naming skills in 5-6-year-old children. Research in Pedagogy, 13(2), 304-313.
34. Stokes, S. (2002). Visual literacy in teaching and learning: A literature perspective. Electronic Journal for the Integration of Technology in Education, 1(1), 10-19.
35. Şenel, M. (2021). İngiliz dili eğitimi anabilim dalı öğrencilerinin görsel okuryazarlık düzeylerinin analizi. OPUS International Journal of Society Researches, 18(Eğitim Bilimleri Özel Sayısı), 4126-4150.
36. Tekin, O. (2020). Uzaktan eğitim kullanılan hizmet içi eğitim programlarına yönelik öğretmen görüşlerinin incelenmesi. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 16(1), 20-35. https://doi.org/10.17244/eku.643224
37. Tüzel, M. S. (2010). Görsel okuryazarlık. Türklük Bilimi Araştırmaları, 27, 691-705.
38. Uludağ Kırçıl, R., & Uluçınar Sağır, Ş. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nin sınıf içi yansımaları: Öğretmen görüşleri. Erciyes Eğitim Dergisi, 9(1), 1-23. https://doi.org/10.32433/eje.1673094
39. Weninger, C. (2017). The “vernacularization” of global education policy: Media and digital literacy as twenty-first century skills in Singapore. Asia Pacific Journal of Education, 37(4), 500-516.
40. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayınevi.