Okul Öncesi Döneme Yönelik Hikâye Kitaplarının Maarif Modeli Erdem-Değer-Eylem ve Dil Gelişimi Çerçevesinde İncelenmesi

Öz

Bu araştırmanın temel amacı, Türkiye’de okul öncesi eğitimde yaygın olarak başvurulan hikâye kitaplarının, Millî Eğitim Bakanlığı Okul Öncesi Eğitim Programı’nda yer alan "Maarif Modeli Erdem–Değer–Eylem" çerçevesiyle olan ontolojik ve pedagojik örtüşme düzeyini belirlemektir. Araştırma kapsamında ayrıca, söz konusu materyallerin dil gelişimini destekleyen fonksiyonları Vygotsky ve Bruner’in kuramsal perspektiflerinden hareketle analiz edilmiştir. Nitel araştırma desenlerinden doküman analizi modeliyle yürütülen çalışmada, 15 öğretmen ve 15 velinin önerileri doğrultusunda maksimum çeşitlilik örneklemesiyle belirlenen 30 popüler çocuk kitabı temel veri kaynağı olarak kullanılmıştır. Bulgular, incelenen eserlerin modelin "Değer" (duyuşsal) ve "Eylem" (davranışsal) boyutlarını temsil etmede oldukça başarılı olduğunu; ancak modelin bilişsel temeli olan "Erdem" boyutunun temsilinde sınırlı kaldığını göstermiştir. Değerlerin dağılımında sevgi ve dostluk gibi sosyal-duygusal temalar baskınken; adalet, dürüstlük ve vatanseverlik gibi değerlerin ihmal edildiği saptanmıştır. Sonuç olarak, çocuk edebiyatının dil ve karakter inşasındaki kritik rolü teyit edilmekle birlikte, Maarif Modeli'nin bütüncül hedefleri doğrultusunda içeriklerin bilişsel derinlik ve değer çeşitliliği açısından zenginleştirilmesi gerektiği anlaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Okul öncesi eğitim
• Maarif Modeli
• Erdem-Değer-Eylem
• çocuk edebiyatı
• dil gelişimi

An Analysis of Preschool Storybooks within the Framework of the Maarif Model's Virtue-Value-Action Approach and Their Functions in Language Development

Öz

The aim of this study is to examine the extent to which widely used storybooks in early childhood education in Türkiye align with the Virtue–Value–Action (VVA) framework of the Maarif Model included in the Ministry of National Education's Preschool Education Curriculum, and to analyze the pedagogical functions these books serve in supporting language development. The research adopted a document analysis design, one of the qualitative research methods. The study group consisted of 30 popular preschool storybooks selected through maximum variation sampling, based on interviews with 15 teachers and 15 parents. Data were collected using a content analysis form developed by the researchers, measuring both the dimensions of the Maarif Model (Virtue, Value, Action) and the functions of language development (based on Vygotsky, Bruner). Qualitative analysis findings indicated that the analyzed books strongly represented the Value (Affective) and Action (Behavioral) dimensions of the model, while the representation of the Virtue (Cognitive) dimension was more limited. Frequency analysis of values revealed that social-emotional values such as Friendship, Love, and Respect were predominant, whereas many values like Justice, Frugality, and Honesty were either rarely represented or not represented at all. Furthermore, the language development analysis showed that the same books offered rich pedagogical functions for supporting basic language structures (rhythmic repetition), social-emotional language (conflict resolution), and higher-order cognitive-linguistic skills (symbolic thought, layered narrative). In conclusion, popular preschool storybooks aligned with parental and teacher demands by strongly supporting social-emotional development (Value/Action dimensions) and language development; however, they required additional pedagogical support to fully reflect the holistic goals of the Maarif Model, particularly the Virtue (Cognitive) dimension and certain social values (e.g., Justice, Honesty).

Anahtar Kelimeler

• Preschool education
• Maarif Model
• Virtue-Value-Action
• children’s literature
• language development

Kaynakça

1. Alwahdy, D. F., Binar, W., Hardiyati, P., Sefiliani, F. N., & Susilawati, S. (2024). Implementation of storytelling in instilling character education values in early childhood at Mentari Preschool Jakarta. JEdu: Journal of English Education, 4(1), 55-63. https://doi.org/10.30998/jedu.v4i1.10896
2. Balakrishnan, V., & Thambu, N. (2017). Using moral and ethical stories to inculcate values among preschoolers. International Journal for Studies on Children, Women, Elderly and Disabled, 2(6), 8-15.
3. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27-40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
4. Bruner, J. S. (1983). Child’s talk: Learning to use language. Oxford University.
5. Bruner, J. S. (1990). Acts of meaning. Harvard University.
6. Bruner, J. S. (1991). The narrative construction of reality. Critical Inquiry, 18(1), 1-21. https://doi.org/10.1086/448619
7. Cengiz, R., & Duran, E. (2017). Okul öncesi çocuklarına yönelik değerler eğitimi uygulamaları. Değerler Eğitimi Dergisi, 15(34), 41-63.
8. Erden, F. (2010). Okul öncesi dönemde karakter eğitimi. Nobel Akademi.

9. Gunawardena, M., & Brown, B. (2021). Fostering values through authentic storytelling. Australian Journal of Teacher Education (Online), 46(6), 36-53.
10. Halliday, M. A. K. (1975). Learning how to mean: Explorations in the development of language. Edward Arnold.
11. Hayati, M., Lestari, M. D. W., & Nurmawahda, N. (2021). Kak Awam’s storytelling strategy in delivering moral values for children. Journal of Early Childhood Education (JECE), 2(2), 113-124.
12. Justice, L. M., & Pence, K. L. (2004). Addressing the language and literacy needs of vulnerable children: Innovative strategies in the context of evidence-based practice. Communication Disorders Quarterly, 25(4), 173-178. https://doi.org/10.1177/15257401040250040201
13. Lickona, T. (1992). Educating for character: How our schools can teach respect and responsibility. Bantam.
14. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2. baskı). Sage.
15. Millî Eğitim Bakanlığı (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli okul öncesi eğitim programı. https://tymm.meb.gov.tr/ogretim-programlari/okul-oncesi
16. Miranda, M., Ambarwati, A., & Badrih, M. (2025). Children’s character education through local wisdom-based stories in Indonesia. Jurnal Obsesi: Jurnal Pendidikan Anak Usia Dini, 9(1), 207-217. https://doi.org/10.31004/obsesi.v9i1.6447
17. Özdemir, Y., Akkaya, S., & Akkaya, M. E. (2019). Erken çocukluk döneminde öğretmen görüşleriyle değer aktarımı. Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 9(2), 430-452.
18. Patton, M. Q. (2002). Qualitative research & evaluation methods (3. baskı). Sage.
19. Putri, C., & Silvhiany, S. (2022). Exploring the use of picture books about environment in supporting marginal children’s development of ecoliteracy. Sriwijaya University.
20. Rădulescu, C. (2020). Moral early education - The pedagogy of classic stories. Education Journal, 9(5), 132-136. https://doi.org/10.11648/j.edu.20200905.12
21. Rahiem, M. D. H., Abdullah, N. S. M., Krauss, S. E., & Rahim, H. (2020). Moral education through dramatized storytelling: Insights and observations from Indonesia kindergarten teachers. International Journal of Learning, Teaching and Educational Research, 19(3), 475-490. https://doi.org/10.11648/j.edu.20200905.12
22. Turan, F., & Ulutaş, İ. (2016). Okul öncesi dönem çocuklarına yönelik hikâye kitaplarında yer alan değerlerin incelenmesi. Eğitim ve Bilim, 41(186), 25-40.
23. Vygotsky, L. S. (1978). Mind in society: The development of higher psychological processes. Harvard University.
24. Wiraatmaja, T., Wardani, A., & Warnanda, K. S. (2021). Implementing bilingual story-telling picture book to reinforce character education for pre-schoolers in English extracurricular activity. PROJECT (Professional Journal of English Education), 4(3), 504. https://doi.org/10.22460/project.v4i3.p504-512
25. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. baskı). Seçkin.