Sığırlardan Elde Edilen Besinlerden Kaynaklanan Başlıca Zoonotik Hastalıklar

İsmail Erim Köseoğlu; Ahmet Güner

EN TR

Sığırlardan Elde Edilen Besinlerden Kaynaklanan Başlıca Zoonotik Hastalıklar

Öz

Türkiye’de kırmızı et ihtiyacı büyük oranda sığır etiyle, süt ihtiyacı da inek sütüyle karşılanmaktadır. Türkiye’de kırmızı et üretiminde sığır etinin koyun, keçi ve manda gibi diğer kırmızı et kaynağı hayvan türlerinden elde edilen etlerin toplamına oranı 1990’lı yıllarda %65 iken günümüzde %90’ın üzerindedir. Ayrıca günümüzde süt ve süt ürünleri üretimi %90’ın üzerinde oranla inek sütünden karşılanmaktadır. Sığır eti ve inek sütü üretimlerindeki yüksek oranlar bu besinlerden kaynaklanan zoonotik hastalıklara maruz kalma riskini artırmakta ve bu durum önem arz etmektedir.

Anahtar Kelimeler

Enfeksiyon, İnek sütü, Sığır eti, Zehirlenme, Zoonoz

Kaynakça

Acaröz, U., Recep, K., Gürler, Z., Arslan-Acaröz, D. ve Zemheri, F. (2018). Afyonkarahisar’dan toplanan çiğ manda sütlerinde salmonella spp. varlığının araştırılması. Kocatepe Veteriner Dergisi, 11(2), 180-185. https://doi.org/10.30607/kvj.417136
Agazzi, M.-E., Moreno, J. B., von Holst, C., Lücker, E. ve Anklam, E. (2004). Quantitative analysis of tissues of the central nervous system in food products by GFAP-ELISA test kit. Results of an interlaboratory study. Food Control, 15(4), 297–301. https://doi.org/10.1016/s0956-7135(03)00080-x
Alkan, M., Tekinşen, O. C. ve Keleş, A. (1991). Besin kaynaklı hastalıklar: Salmonellozis. Bursa II. Uluslararası Gıda Sempozyumu, 1-3 Ekim 1991, Bursa.
Anonim. (1993). Tarımsal Yapı ve Üretim DİE. Ankara: Devlet İstatistik Enstitüsü Matbaası.
Anonim. (2014). John Hopkins School of Public Health. Bacillus anthracis (Anthrax). UPMC Center for Health Security.
Appleton, H. (1990). Foodborne viruses. Lancet, 336(Dec. 1), 1362-1364.
Arda, M., Minbay, A. ve Aydın, N. (1982). Özel mikrobiyoloji, bakteriyel infeksiyöz hastalıklar. AO Basımevi, Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi Yayınları, (386).
Ateş Özcan, B. (2019). Şarbon hastalığı ve önemi. Sağlık ve Toplum, 1, 27-31.
Ayele, W. Y., Neill, S. D., Zinsstag, J., Weiss, M. G. ve Pavlik, I. (2004). Bovine tuberculosis: an old disease but a new threat to Africa. The International Journal of Tuberculosis and Lung Disease, 8(8), 924-937.
Banwart, G. J. (1989). Microorganisms associated with food. In Basic food microbiology (pp. 49-100). Boston, MA: Springer.

Bauer, N. E., Garland, T. ve Edwards, J. F. (1996). Brain emboli in slaughtered cattle. Veterinary Pathology, 33(5), 600.
Brown, P. (1998). On the origins of BSE. The Lancet, 352(9124), 252–253. https://doi.org/10.1016/s0140-6736(05)60255-3
Burgu, İ. (1988). Özel Viroloji Ders Notları. İbrahim Burgu’ya ait 1988 yılı ders notları teksiri. Ankara Üniversitesi, Veteriner Fakültesi, Viroloji Anabilim Dalı, Ankara.
Buschmann, A., Biacabe, A. -G., Ziegler, U., Bencsik, A., Madec, J. -Y., Erhardt, G., Lühken, G., Baron, T. ve Groschup, M. H. (2004). Atypical scrapie cases in Germany and France are identified by discrepant reaction patterns in BSE rapid tests. Journal of Virological Methods, 117(1), 27–36. https://doi.org/10.1016/j.jviromet.2003.11.017
Büke, Ç., Atalay, S., Tunçel, M., Arsu, G., Çiçeklioğlu, M. ve Türk, M. (2006). İzmir’in Ovacık beldesi’nde Q humması seroprevalansının kesitsel değerlendirilmesi. İnfeksiyon Dergisi (Turkish Journal of Infection), 20(3), 155-158.
Cevizci, S. ve Erginöz, E. (2008). İnsan sağlığı ile veteriner hekimlik uygulamalarının ilişkisi: “Veteriner Halk Sağlığı”. İstanbul Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, 34(2), 49-62.
Chapman, P. A., Siddons, C. A., Wright, D. J., Norman, P., Fox, J. ve Crick, E. (1993). Cattle as a possible source of verocytotoxin-producing Escherichia coli O157 infections in man. Epidemiology and Infection, 111(3), 439-447. https://doi.org/10.1017/s0950268800057162
Cliver, D. O., Riemann, H. ve Bryan, F. L. (Eds.). (1979). Viral infections in “Foodborne Infections and Intoxications”. 2nd Ed., p.300. London: Academic Press Inc.
Cliver, D. O. ve Doyle, M. P. (Eds.). (1990). Foodborne Disease. Escherichia coli, 209-215. San Diego, California: Academic Press, Inc.
Cliver, D. O. (1994). Epidemiology of viral foodborne disease. Journal of Food Protection, 57(3), 263–266. https://doi.org/10.4315/0362-028x-57.3.263.
Cliver, D. O. (1994b). Viral foodborne disease agents of concern. Journal of Food Protection, 57(2), 176-178. https://doi.org/10.4315/0362-028X-57.2.176
Cliver, D. O. (1997). Virus transmission via food. World Health Stat Q, 50(1-2), 90-101.
Demirer, M. A. (1988). Besin Hijyeni Genel Bölüm Ders Notları. Mehmet Aziz Demirer’e ait 1988 yılı ders notları teksiri. Ankara Üniversitesi, Veteriner Fakültesi, Besin Hijyeni ve Teknolojisi Anabilim Dalı, Ankara.
Dinçer, B. ve Sarımehmetoğlu, B. (2011). Veteriner Hekimlik, Veteriner Halk Sağlığı. Ankara: Şafak Matbaacılık San. Tic. Ltd. Şti.
Dixon, D. E. ve Hui, Y. H. (ed.). (1992).Indicator Organisms: Detection and enumaration in foods. In “Encyclopedia of Food Science and Technology”., Inc., New York: John Willey and Sons.
Doyle, M. P. ve Padhye, V. V. (Eds.). (1989). Foodborne Bacterial Pathogens. Escherichia coli. Marcel Dekker, Inc., Food Research Institute University of Wisconsin-Madison, 236-270.
Doyle, M. P. ve Padhye, V. V. (Eds.). (1989).Foodborne Bacterial Pathogenes. Escherichia coli, (pp. 235-281). New York: Marcel Dekker, Inc.
Ergün, Ö. (1993). Gıda maddelerinde Listeria’lar bahsine genel bakış. Türk Veteriner Hekim Derneği Dergisi, 5(4), 41-43.
European Commission. (2001). Commission Regulation (EC No: 999/2001 OJ L 147 31/05/2001), (pp. 12-60).
European Food Safety Authority (EFSA). (2005). Opinion of the Scientific Panel on biological hazards (BIOHAZ) on the suitability and details of freezing methods to allow human consumption of meat infected with Trichinella or Cysticerc. EFSA Journal, 3(1), 142. https://doi.org/10.2903/j.efsa.2005.142.
Finstad, S., O’Bryan, C. A., Marcy, J. A., Crandall, P. G. ve Ricke, S. C. (2012). Salmonella and broiler processing in the United States: relationship to foodborne salmonellosis. Food Research International, 45(2), 789-794.
Food and Agriculture Organization/World Health Organization. (1967). Joint FAO/WHO Expert Committee on Zoonoses [meeting held in Geneva from 6 to 12 December 1966]: third report. WHO Tech. Rep. Ser. No. 378. WHO: Geneva. Erişim adresi: https://apps.who.int/iris/handle/10665/40679
FAO/WHO, OIE ve Kouba, V. (Ed.). (1983). Animal Health Yearbook 1982. FAO Animal Production and Health Series, 19. FAO: Rome.
Gracey, J. F. (Ed.). (1986). Bacterial, Viral and Fungal Diseases in Meat Hygiene. (8. bs.) London: English Language Boook Society.
Greek, R. (2012). Zoobiquity: What Animals Can Teach Us About Health and the Science of Healing. Animals, 2(4), 559-563. https://doi.org/10.3390/ani2040559
Güner, A. (2001). Escherichia coli Besin Zehirlenmesi. Hayvancılık Araştırma Dergisi, 11(1), 68-75.
Güralp, N. (1981). Helmintoloji. (2. bs.) Ankara: Ankara Üniversitesi Basımevi.
Hajmeer, M., Cliver, D. O. ve Provost, R. (2003). Spinal cord tissue detection in comminuted beef: comparison of two immunological methods. Meat Science, 65(2), 757-763. https://doi.org/10.1016/s0309-1740(02)00278-4
Halkman, A. K., Doğan, H. B. ve Noveir, M. R. (1994). Gıda maddelerinde Salmonella ve E. coli aranma ve sayılma yöntemlerinin karşılaştırılması. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Gıda Mühendisliği Bölümü. Gıda Teknolojisi Derneği Yayını, Yayın No: 21, 93.
Hayvansal Gıdaların Resmi Kontrollerine İlişkin Özel Kuralları Belirleyen Yönetmelik (2011, 17 Aralık). Resmi Gazete (Sayı: 28145). Erişim adresi: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111217-9.htm
Hiçcan, Ö. (2017). Hayvan ve insan sağlığı konusunda bütüncül bir yaklaşım tek sağlık (AB Uzmanlık Tezi). Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü, https://www.tarimorman.gov.tr. Erişim adresi (16 Ocak 2021): https://www.tarimorman.gov.tr/ABDGM/Link/37/Ab-Uzmanlik-Tezleri
Issa, G., Kahraman, T. ve Kahraman, B. (2010). Prevalence of Listeria monocytogenes, Salmonella spp. and Escherichia coli O157:H7 in Raw Milk. İstanbul Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, 36(1), 57-63.
İmren, H. Y. ve Şahal, M. (1988). Evcil Hayvanların Sinir Sistemi Hastalıkları Zoonoz Hastalıkları ve Zehirlenmelerden İleri Gelen Hastalıklar Ders Notları. Hüseyin Yılmaz İmren ve Mehmet Şahal’a ait 1993 yılı ders notları teksiri. Ankara Üniversitesi, Veteriner Fakültesi, İç Hastalıkları Anabilim Dalı, Ankara.
İnci, A., Doğanay, M., Özdarendeli, A., Düzlü, Ö. ve Yıldırım, A. (2018). Overview of zoonotic diseases in Turkey: The one health concept and future threats. Türkiye Parazitoloji Dergisi, 42(1), 39-80.
İssi, M., Gül, Y. ve Or, M. E. (Ed.). (2019). Tüberkülozis. Zoonoz Hastalıklar. 1. Baskı. Ankara: Türkiye Klinikleri, 23-29.
Kahraman, T., Ozmen, G., Ozinan, B. ve Omer Goksoy, E. (2010). Prevalence of Salmonella spp. and Listeria monocytogenes in different cheese types produced in Turkey. British Food Journal, 112(11), 1230–1236. https://doi.org/10.1108/00070701011088214
Kale, M., Akcan Kale, A. S., Kurşun, Ö., Atasever, M. ve Başkaya, R. (2006). Et ve et ürünlerinde BSE-risk materyali var mıdır? Atatürk Üniversitesi Vet. Bil. Derg., 1(1-2) 16-19.
Kale, M., Kurşun, O. ve Pehlivanoğlu, F. (2007). Detection of central nervous system tissues as bovine spongiform encephalopathy specifıed risk material in processed and raw meat products in Turkey. J. Food Safety, 27, Article in Press.
Kale, M., Hasırcıoglu, S., Ozturk, C., Akcan Kale, A. S. ve Dogruer, Y. (2011). Detection of central nervous system tissue as bovine spongiform encephalopathy specified risk material in traditional Turkish meat products. Journal of the Science of Food and Agriculture, 92(8), 1653–1656. https://doi.org/10.1002/jsfa.5527
Kaynar, P. (2011). Ülkemiz peynirleri üzerine mikrobiyolojik araştırmalar. Türk Mikrobiyol. Cemiy. Derg, 41(1), 1-8.
Kuş, F. S., Sevimli, F. K. ve Miman, Ö. (2013). Afyonkarahisar ve Burdur illerinde kesilen sığırlarda cysticercus bovis ve halk sağlığı yönünden önemi. Turkiye Parazitol Derg, 37, 262-268.
Kuyucuoğlu, Y. (2011). Brusella hastalığı. Kocatepe Veterinary Journal, 4(1), 57-64.
Ministry of Agriculture, Forestry and Fisheries. (2001). Erişim adresi (3 Şubat 2006): http://www.ma.gov.uk/animalh/bse/public-health/level-3-srms.html
Marmion, B. P. (1990). Rickettsial diseases of man and animals. Topley & Wilson’s Principles of Bacteriology, Virology and Immunity, 3, 673-689.
Mebus, C. A., House, C., Gonzalvo, F. R., Pineda, J. M., Tapiador, J., Pire, J. J., Bergada, J., Yedloutschnig, R. J., Sahu, S., Becerra, V. ve Sanchez-Vizcaino, J. M. (1993). Survival of foot-and-mouth disease, African swine fever, and hog cholera viruses in Spanish serrano cured hams and iberian cured hams, shoulders and loins. Food
Microbiology, 10(2), 133–143. https://doi.org/10.1006/fmic.1993.1014
Momcilovic, D. ve Rasooly, A. (2000). Detection and analysis of animal materials in food and feed. Journal of Food Protection, 63(11), 1602–1609. https://doi.org/10.4315/0362-028x-63.11.1602
Nielsen, K. ve Duncan, J. R. (1990). Animal brucellosis. CRC press.
Odabaşıoğlu, F. ve Keleş, T. (1995). Et ve Balık Kurumu’nun özelleştirilmesinin Türkiye hayvancılığı açısından değerlendirilmesi. Türk Veteriner Hekimler Derneği Dergisi, 7(4), 16.
Orskow, F. ve Neol, R. K. (Ed.). (1984).Escherichia. In “Bergey’s Manual of Systematic Bacteriology”. Volume 1. Baltimore: The Williams and Wilkins Company.
Öztürk, F. (1993). Veteriner Viroloji Ders Notları. Feridun Öztürk’e ait 1993 yılı ders notları teksiri. Selçuk Üniversitesi, Veteriner Fakültesi, Viroloji Anabilim Dalı, Konya.
Peacock, E., Jacob, V. W. ve Fallone, S. M. (2001). Escherichia coli O157: H7: etiology, clinical features, complications, and treatment. Nephrology Nursing Journal, 28(5), 547-554.
Pomeranz, Y. ve Hui, Y. H. (Ed.). (1992).Foodborne Diseases. In “Encyclopedia of Food Science and Technology”. New York: John Willey and Sons Inc.
Prempeh, H., Smith, R. ve Müller, B. (2001). Foot and mouth disease: the human consequences. The health consequences are slight, the economic ones huge. BMJ, 322, 565-566. https://doi.org/10.1136/bmj.322.7286.565
Reitsma, C. J. ve Henning, D. R. (1996). Survival of Enterohemorrhagic Escherichia coli O157:H7 During the manufacture and curing of cheddar cheese. Journal of Food Protection, 59(5), 460–464. https://doi.org/10.4315/0362-028x-59.5.460
Sağlam, D. ve Şeker, E. (2016). Gıda kaynaklı bakteriyel patojenler. Kocatepe Veteriner Dergisi, 9(2), 105-113.
Scallan, E., Hoekstra, R. M., Angulo, F. J., Tauxe, R. V., Widdowson, M.-A., Roy, S. L., Jones, J. L. ve Griffin, P. M. (2011). Foodborne illness acquired in the united states—major pathogens. Emerging Infectious Diseases, 17(1), 7–15. https://doi.org/10.3201/eid1701.p11101
Silveira, N. F. A., Silva, N., Contreras, C., Miyagusku, L., De Lourdes, F. Baccin, M., Koono, E. ve Beraquet, N. J. (1999). Occurrence of Escherichia coli O157:H7 in hamburgers produced in Brazil. Journal of Food Protection, 62(11), 1333–1335. https://doi.org/10.4315/0362-028x-62.11.1333
Şahin, M., Nazlıcan, E. ve Akbaba, M. (2019). Hayvancılıkla uğraşanlarda zoonotik hastalıklarla ilgili bilgi, tutum ve davranış üzerine kesitsel bir çalışma. Sakarya Tıp Dergisi, 9(3), 426-432. https://doi.org/10.31832/smj.539732
Taylor, L. H., Latham, S. M. ve Woolhouse, M. E. J. (2001). Risk factors for human disease emergence. Philosophical Transactions of the Royal Society of London. Series B: Biological Sciences, 356(1411), 983–989. https://doi.org/10.1098/rstb.2001.0888
Tekinşen, O. C. (1984). Türkiye’de besin kaynaklı başlıca zoonotik hastalıklar, önemi ve kontrolü [Özel Sayı]. Selçuk Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, 5-16.
Temelli, S. (2002). Gıda zehirlenmesine neden olan E. coli O157:H7 ve önemi. Uludağ Üniv. J. Fac. Vet. Med., 21, 133-138.
Türkiye İstatistik Kurumu. (2019a). Kırmızı et üretim istatistikleri, IV. Çeyrek: Ekim–Aralık, 2019. Erişim adresi: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Kirmizi-Et-Uretim-Istatistikleri-IV.-Ceyrek:-Ekim---Aralik,-2019-33680
Türkiye İstatistik Kurumu. (2019b). Hayvansal üretim istatistikleri. Erişim adresi: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Hayvansal-Uretim-Istatistikleri-2019-33873
T-W-Fiennes, R. N. (Ed.). (1978). Rickettsioses: Zoonoses and Origins and Ecology of Human Diseases. p.75. London: Academic Press.
United States Department of Agriculture. (1998). Proposed rules: meat produced by advanced meat/bone separation machinery and recovery systems. Federal Register, 63, 17959-17965.
Wang, G. ve Doyle, M. P. (1998). Survival of Enterohemorrhagic Escherichia coli O157:H7 in water. Journal of Food Protection, 61(6), 662–667. https://doi.org/10.4315/0362-028x-61.6.662
Weiss, E., Moulder, J. W. ve Krieg, N. R. (Ed.). (1984). Bergey’s Manuel of Systematic Bacteriology, 1. Baltimore, London: The Williams and Wilkins Company.
Yeşilbağ, K. ve Kalkan, A. (2005). Detection of central nervous system tissues as BSE specified risk material in meat products in Turkey. Food Control, 16(1), 11–13. https://doi.org/10.1016/j.foodcont.2003.10.008
Yıldırım, T., Sırıken, B. ve Yavuz, C. (2016). Sığır kıyma ve köftelerinde Salmonella spp. varlığı. Veteriner Hekimler Derneği Dergisi, 87(1), 11-23.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Gıda Mühendisliği

Bölüm

Derleme

Yazarlar

İsmail Erim Köseoğlu ^*
0000-0001-7924-8209
Türkiye

Ahmet Güner
0000-0001-9661-555X
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

31 Mart 2021

Gönderilme Tarihi

22 Şubat 2021

Kabul Tarihi

26 Mart 2021

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2021 Sayı: 1

IZ

https://izlik.org/JA49LA92WB

APA

Köseoğlu, İ. E., & Güner, A. (2021). Sığırlardan Elde Edilen Besinlerden Kaynaklanan Başlıca Zoonotik Hastalıklar. Akademik Et ve Süt Kurumu Dergisi, 1, 63-79. https://izlik.org/JA49LA92WB

AMA

1.Köseoğlu İE, Güner A. Sığırlardan Elde Edilen Besinlerden Kaynaklanan Başlıca Zoonotik Hastalıklar. AESKD. 2021;(1):63-79. https://izlik.org/JA49LA92WB

Chicago

Köseoğlu, İsmail Erim, ve Ahmet Güner. 2021. “Sığırlardan Elde Edilen Besinlerden Kaynaklanan Başlıca Zoonotik Hastalıklar”. Akademik Et ve Süt Kurumu Dergisi, sy 1: 63-79. https://izlik.org/JA49LA92WB.

EndNote

Köseoğlu İE, Güner A (01 Mart 2021) Sığırlardan Elde Edilen Besinlerden Kaynaklanan Başlıca Zoonotik Hastalıklar. Akademik Et ve Süt Kurumu Dergisi 1 63–79.

IEEE

[1]İ. E. Köseoğlu ve A. Güner, “Sığırlardan Elde Edilen Besinlerden Kaynaklanan Başlıca Zoonotik Hastalıklar”, AESKD, sy 1, ss. 63–79, Mar. 2021, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA49LA92WB

ISNAD

Köseoğlu, İsmail Erim - Güner, Ahmet. “Sığırlardan Elde Edilen Besinlerden Kaynaklanan Başlıca Zoonotik Hastalıklar”. Akademik Et ve Süt Kurumu Dergisi. 1 (01 Mart 2021): 63-79. https://izlik.org/JA49LA92WB.

JAMA

1.Köseoğlu İE, Güner A. Sığırlardan Elde Edilen Besinlerden Kaynaklanan Başlıca Zoonotik Hastalıklar. AESKD. 2021;:63–79.

MLA

Köseoğlu, İsmail Erim, ve Ahmet Güner. “Sığırlardan Elde Edilen Besinlerden Kaynaklanan Başlıca Zoonotik Hastalıklar”. Akademik Et ve Süt Kurumu Dergisi, sy 1, Mart 2021, ss. 63-79, https://izlik.org/JA49LA92WB.

Vancouver

1.İsmail Erim Köseoğlu, Ahmet Güner. Sığırlardan Elde Edilen Besinlerden Kaynaklanan Başlıca Zoonotik Hastalıklar. AESKD [Internet]. 01 Mart 2021;(1):63-79. Erişim adresi: https://izlik.org/JA49LA92WB

Bu eser Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır.

Sığırlardan Elde Edilen Besinlerden Kaynaklanan Başlıca Zoonotik Hastalıklar

Major Zoonotic Diseases Arising From The Food From Cattle

Öz

Anahtar Kelimeler

Sığırlardan Elde Edilen Besinlerden Kaynaklanan Başlıca Zoonotik Hastalıklar

Öz

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

IZ

Kaynak Göster