Mimarlıkta Sistematik Düşünme ve Yenilikçilik: Mimar Sinan Örneği

Öz

Bu çalışmanın amacı, kritik analitik düşünme kavramını mimarlık disiplini bağlamında ele alarak Mimar Sinan’ın eserlerini çok boyutlu bir perspektifle değerlendirmektir. Yöntem olarak literatür taraması ve tematik analiz kullanılmış; Mimar Sinan’a ilişkin akademik çalışmalar, tasarım yaklaşımı, strüktürel sistemler, teknik performans ve sosyal-kurumsal yapı başlıkları altında sınıflandırılmıştır. Bulgular, Mimar Sinan’ın mimari üretiminde inovasyon, mühendislik bilgisi, yapılabilirlik, sağlamlık, sürdürülebilirlik, estetik-plastik bütünlük, işlevsellik ve çevresel uyumun bütüncül bir anlayışla ele alındığını göstermektedir. Ayrıca eserlerinin yalnızca estetik ve işlevsel yapılar olmadığı, aynı zamanda bulundukları şehirlerin siluetine yön veren ikonik yapılar niteliği taşıdığı ortaya konulmuştur. Bunun yanı sıra heybetli fakat insani ölçeği koruyan mimari anlayışının, analitik problem çözme, sistematik tasarım ve disiplinler arası düşünme becerileriyle ilişkili olduğu değerlendirilmiştir. Sonuç olarak, Mimar Sinan’ın mimarlık pratiğinin kritik analitik düşünmenin tarihsel ve uygulamalı bir karşılığı olduğu ve günümüz mimarlık eğitiminde önemli bir referans niteliği taşıdığı değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Kritik analitik düşünme
• Mimar Sinan
• Osmanlı mimarisi
• Sürdürülebilirlik

Systematic Thinking and Innovation in Architecture: The Case of Mimar Sinan

Öz

The aim of this study is to examine the concept of critical analytical thinking within the discipline of architecture by evaluating the works of Mimar Sinan from a multidimensional perspective. As the method, a literature review and thematic analysis were employed, and academic studies on Mimar Sinan were classified under the themes of design approach, structural systems, technical performance, and socio-institutional structure. The findings indicate that in the architectural production of Mimar Sinan, innovation, engineering knowledge, constructability, structural integrity, sustainability, aesthetic coherence, functionality, and environmental adaptation were addressed within a holistic framework. It has also been revealed that his works are not merely aesthetic and functional structures, but iconic edifices that significantly shape the urban skylines of their respective cities. Furthermore, his architectural approach—characterized by monumentality while preserving a human scale—has been interpreted as being closely associated with analytical problem-solving skills, systematic design thinking, and interdisciplinary reasoning. In conclusion, it is assessed that Mimar Sinan’s architectural practice represents a historical and applied manifestation of critical analytical thinking and constitutes an important reference point in contemporary architectural education.

Anahtar Kelimeler

• Critical analytical thinking
• Mimar Sinan
• Ottoman architecture
• Sustainability

Kaynakça

1. [1] Y. Ramazan, Düşün Bir de Sağlıklı Düşün, 1st ed. İstanbul: Server Yayınları, 2021.
2. [2] L. Elder and R. Paul, İyi Düşün İyi Yaşa 30 Günde Kritik Düşünme. İstanbul: Server Yayınları, 2022.
3. [3] R. Paul and L. Elder, Kritik Düşünce, 3rd ed. Ankara: Nobel, 2013.
4. [4]Y. Ağargün, “Sorunlarla baş etmede analitik ve kritik düşünme,” medipol.edu.tr, vol. 8, 2008. [Online]. Available: chromeextension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://www.medipol.edu.tr/sites/default/files/document/SD_Dergi_Sayi8-79-80.sayfalar_Mehmet_Yucel_Agargun.pdf [Accessed: May. 15, 2026].
5. [5] M. Karalı, “Kritik ve Analitik Düşünme Metodunda İsabet Etme Verimliliğinin Disiplinlerarası Bir Yaklaşım ile Ele Alınması,” in 3rd International Symposium on Critical Analytical Thinking, 2021. doi: https://doi.org/10.33793/acperpro.05.01.12.
6. [6] F. Yazıcıoğlu, “Bütünsel Mimarlık Eğitiminin Bir Bileşeni Olarak Mimarlıkta Teknoloji Eğitimi İçin Model Önerisi,” İTÜ Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul, 2013. [Online]. Available: https://polen.itu.edu.tr/entities/publication/fe1a5bdd-65a6-4b5d-bf3d-3913b899747d [Accessed: May. 15, 2026].
7. [7] E. Benian, “Mimar Sinan ve Osmanlı Cami Mimarisinin Gelişimindeki Rolü,” Bilim ve Teknik, pp. 40–47, 2011.
8. [8] Y. Aktuglu et al., “Sustainability of Constructions. Suleyman’s Mosque, Istanbul,” in International Conference on Sustainable Construction, Materials and Practices, Lisbon, Portugal, 2007.

9. [9] S. S. M. Türker and C. N. Karamagaralı, “Evaluation of Space and Light Relationship in Central Domed Mosques of Architect Sinan by Light Measurement and Simulation Analysis,” Metu Journal of The Faculty of Architecture, Vol. 42, No. 1, Pp. 155–179, 2025, Doi:10.4305/Metu.Jfa.2025.1.6.
10. [10] T. Brinkof, “Devrimci Mimari Arayışı,” 2024. [Online]. Available: https://corpusdergi.com/2024/devrimci-mimari-arayisi-etienne-louis-boullee/ [Accessed: May. 15, 2026].
11. [11] S. Saatçi, Mimar Sinan. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, 2013.
12. [12] D. Binan, “Mimar Sinan’ın Eserleri Kent Siluetini Tanımlar.” [Online]. Available: https://istanbul.gov.tr/mimar-sinanin-eserleri-kent-siluetini-tanimlar [Accessed: May. 15, 2026].
13. [13] F. Birinci, “Kadîm Türk Kültür ve Medeniyetinin Oluşumu Sürecinde İlk İnşaat Mühendisi Mimar Sinan’ın Yeri ve Önemi,” Journal of Engineering Sciences and Design, vol. 5, no. 3, pp. 581–593, 2017, doi: 10.21923/jesd.315829.
14. [14] S. Saatçi and D. Baysal, “Helal Yaşam Perspektifinde Modern Kentleşme ve İslam Mimarisi: Kimlik, Mekân ve Yeniden İnşa İhtiyacı,” Academic Platform Journal of Halal Lifestyle, vol. 7, no. 2, pp. 56–69, 2025, doi: https://doi.org/10.53569/apjhls.1799564.
15. [15] S. Saatçi, Mimar Sinan’ın Hatıraları. Ötüken Neşriyat A.Ş., 2026.
16. [16] S. Saatçi, Mimar Sinan’ın Yapıları. Ötüken Neşriyat A.Ş., 2026.
17. [17] E. Kuruçay and Ö. Ediz, “Computational analysis of visual complexity in architecture: Şehzade Mosque, Süleymaniye Mosque and Selimiye Mosque,” Journal of The Faculty of Engineering And Architecture of Gazi University, vol. 40, no. 3, 2025, doi:10.17341/gazimmfd.1476466.
18. [18] V.Okumuş, “Mimar Sinan’ın matematiği çözüldü.” [Online]. Available: https://www.cnnturk.com/turkiye/mimar-sinanin-matematigi-cozuldu-535276?page=1 [Accessed: May. 15, 2026].
19. [19] A. N. Özyalvaç, “The formal characteristics of the arches used in Edirne Selimiye Mosque and their comparison with other Mimar Sinan mosques in Istanbul,” Journal of The Faculty of Engineering and Architecture of Gazi University, vol. 40, no. 3, 2025, doi:10.17341/gazimmfd.1527773.
20. [20] A. Erarslan, “Mimar Sinan Era Külliyesi in the Ottoman Urban Landscape,” Belleten, vol. 84, no. 299, pp. 75–104, 2020, doi: https://doi.org/10.37879/belleten.2020.75.
21. [21] E. Bihter, “Mimar Sinan’ın eseri olan üç önemli caminin mekânsal özelliklerinin irdelenmesi,” T.C. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, 2011.
22. [22] S. Akın, “Süleymaniye Camii ve Çamlıca Camii.” [Online]. Available: https://www.mimarserkanakin.com/post/s%C3%BCleymaniye-camii-ve-%C3%A7aml%C4%B1ca-camii [Accessed: May. 15, 2026].
23. [23] H. Bilgin, “Mimar Sinan Yapılarında Kubbeli Örtü Sistemlerinin Yapısal Analizi,” S.Ü. Müh.‐Mim. Fak. Dergisi, vol. 1, pp. 119–127, 2006.
24. [24] T. Okan, “Mimar Sinan Camilerinde Kolon Tipleri ve Bunların Düşey ve Yatay Yük Taşıma Kapasitelerinin Belirlenmesi,” T.C. Harran Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, 2022.
25. [25] E. F. Alioğlu and N. Köroğlu, “Mimar Sinan Camilerinde Modüler Sistem,” Sigma 3, no. Özel Sayı, pp. 331–340, 2011.
26. [26] M. E. Akyürek and G. Kahraman, “Sinan’ın Camilerinde Yapı Mühendisliği Sanatı,” Sanat Tarihi Dergisi, vol. 30, no. 1, pp. 255–283, 2021, doi: https://doi.org/10.29135/std.817575.
27. [27] AA, “Sinan’ın mimari sırrı asırlardır çözülemiyor.” [Online]. Available: https://www.aa.com.tr/tr/kultur-sanat/sinanin-mimari-sirri-asirlardir-cozulemiyor-/1112544 [Accessed: May. 15, 2026].
28. [28] DHA, “Asırlardır ayakta olan Selimiye Camisi, 500 yıl içinde olabilecek depremlere de dayanıklı.” [Online]. Available: https://www.hurriyet.com.tr/seyahat/asirlardir-ayakta-olan-selimiye-camisi-500-yil-icinde-olabilecek-depremlere-de-dayanikli-41445481 [Accessed: May. 15, 2026].
29. [29] K. Çeçen, “Mağlova Kemeri.” [Online]. Available: https://islamansiklopedisi.org.tr/moglova-kemeri [Accessed: May. 15, 2026].
30. [30] M. Kayılı, “Mimar Sinan’ın Camilerindeki Akustik Verilerin Değerlendirilmesi,” 1988. [Online]. Available: acikerisim.fsm.edu.tr [Accessed: May. 15, 2026].
31. [31] Z. Ahunbay, “Mimar Sinan Yapılarında Kullanılan Yapım Teknikleri ve Malzeme,” 1998. [Online]. Available: acikerisim.fsm.edu.tr [Accessed: May. 15, 2026].
32. [32] A. Kuran, “Mimar Sinan’ın Camileri,” 1998. [Online]. Available: acikerisim.fsm.edu.tr [Accessed: May. 15, 2026].
33. [33] A. Kaygısız ve G. Dişli, “Mimar Sinan’ın Klasik Dönem Osmanlı Mimarisi Külliye Yapılarında İşlevsel Sistemler: Süleymaniye Külliyesi Örneği,” The Turkish Online Journal of Design Art and Communication, vol. 11, no. 3, pp. 750–768, 2021, https://izlik.org/JA75SD77XL
34. [34] Ü. S. Serdaroğlu, “Osmanlı Devleti’nde Kamu Yararının Kurumsallaşması: Süleymaniye Vakfiyesi Üzerinden Bir Kurum Tarihi İncelemesi,” Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi, no. 88, pp. 205–239, 2025, doi: https://doi.org/10.26650/jspc.2025.88.1679795.
35. [35] K. Şehri, “Haseki Hürrem Sultan Yapıları,” İTÜ Fen Bilimleri Enstitüsü, 2012.
36. [36] hürriyet.com.tr, “Rüstem Paşa Camii Nerede? Rüstem Paşa Camisi Tarihi, Özellikleri, Hikayesi ve Mimarı Hakkında Bilgi.” [Online]. Available: https://www.hurriyet.com.tr/seyahat/rustem-pasa-camii-nerede-rustem-pasa-camisi-tarihi-ozellikleri-hikayesi-ve-mimari-hakkinda-bilgi-41612777 [Accessed: May. 15, 2026].
37. [37] R.H. Ennis, (2016). Critical Thinking Across the Curriculum: A Vision. Topoi, 37, 165- 184. https://doi.org/10.1007/s11245-016-9401-4